ԲԱԶՄԱԿՈՂՄ ՀԵՏԱՔՐՔՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՄՏԱՎՈՐԱԿԱՆԸ

Բա­նա­սի­րա­կան գի­տութ­յուն­նե­րի դոկ­տոր, գրա­կա­նա­գետ, լեզ­վա­բան, ար­ձա­կա­գիր, հրա­պա­րա­կա­խոս Ռո­բերտ Անդ­րա­նի­կի Բաղ­դա­սար­յա­նը ու­րույն տեղ է գրա­վում հայ գի­տութ­յան մեջ:
Հո­բել­յա­րը ծնվել է Եր­ևա­նում՝ 1947 թ. սեպ­տեմ­բե­րի 20-ին, մի ըն­տա­նի­քում, ո­րի ա­կունք­ներն ու ար­մատ­նե­րը Արևմտ­յան Հա­յաս­տա­նում են, իսկ ծնող­նե­րը՝ Վա­նից և Նոր Նա­խիջ­ևա­նից (­Դո­նի Ռոս­տով): Եվ բնա­կան ու ներ­դաշ­նակ էր նրա հե­տաքրք­րութ­յու­նը ոչ միայն մայ­րե­նի հա­յոց լեզ­վի և գ­րա­կա­նութ­յան, մշա­կույ­թի և պատ­մութ­յան նկատ­մամբ, այլ նաև նվիր­վա­ծութ­յու­նը ռու­սաց լեզ­վին և գ­րա­կա­նութ­յա­նը, ռու­սա­կան մշա­կույ­թին, ո­րոնք դար­ձան իր մաս­նա­գի­տա­կան գոր­ծու­նեութ­յան և հոգ­ևոր զար­գաց­ման անկ­յու­նա­քա­րե­րից մե­կը:
Ռո­բերտ Բաղ­դա­սար­յա­նը ան­ցել է քա­ղա­քա­ցու և­ ան­ձի ձևա­վոր­ման բո­լոր փու­լե­րը. բուհն ա­վար­տե­լուց հե­տո նշա­նակ­վել է աշ­խա­տան­քի Լոռ­վա հե­ռա­վոր գյու­ղե­րից մե­կում՝ Ղա­չա­ղա­նում (այժմ՝ Ար­ևա­ծագ) որ­պես ռու­սաց լեզ­վի և գ­րա­կա­նութ­յան ու­սու­ցիչ, ա­պա զո­րա­կոչ­վել է խորհր­դա­յին բա­նակ, ծա­ռա­յե­լով Ռու­սաս­տա­նում, Լե­նինգ­րա­դի մար­զի Վի­բորգ քա­ղա­քի զո­րա­մա­սե­րից մե­կում: Վե­րա­դառ­նա­լով հա­րա­զատ Եր­ևան՝ ե­ռան­դով սկսել է կես­ դա­րից ա­վե­լի աշ­խա­տան­քա­յին գոր­ծու­նեութ­յու­նը:
Եր­ևա­նի Վ. Բր­յու­սո­վի ան­վան օ­տար լե­զու­նե­րի պե­տա­կան ման­կա­վար­ժա­կան ինս­տի­տու­տում ուս­ման և հե­տա­գա տա­րի­նե­րը ցույց տվե­ցին, որ նա մեծ հե­տաքրք­րութ­յուն է տա­ծում հիմ­նա­կա­նում Հա­յաս­տա­նի ու Ռու­սաս­տա­նի գրա­կան-մշա­կու­թա­յին և պատ­մա­հա­սա­րա­կա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի խնդիր­նե­րին:
20-րդ դա­րի, մաս­նա­վո­րա­պես խորհր­դա­յին ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի, հայ-ռու­սա­կան գրա­կան կա­պե­րը լրջո­րեն հե­տա­զո­տող գիտ­նա­կա­նը հարս­տաց­րել է գրա­կա­նա­գի­տութ­յու­նը և գ­րաքն­նա­դա­տութ­յու­նը «­Նի­կո­լայ Տի­խո­նո­վը և Հա­յաս­տա­նը» (1995), «Ան­տո­կոլս­կին և Հա­յաս­տա­նը» (2004), «­Կա­րեն Մի­քա­յել­յան. ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յու­նը և­ ա­վան­դը ռուս-հայ­կա­կան գրա­կան-մշա­կու­թա­յին փո­խա­դարձ կա­պե­րում» (2010) մե­նագ­րութ­յուն­նե­րով և­ ա­վե­լի քան եր­կու հար­յուր հոդ­ված՝ հայ­կա­կան և ռու­սա­կան պար­բե­րա­կան­նե­րում:
Ռ. Բաղ­դա­սար­յա­նի ա­մե­նա­մեծ գրա­կա­նա­գի­տա­կան վաս­տա­կը կա­րե­լի է հա­մա­րել «­Կա­րեն Մի­քա­յել­յան. ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յու­նը և­ ա­վան­դը ռուս-հայ­կա­կան գրա­կան-մշա­կու­թա­յին փո­խա­դարձ կա­պե­րում» գիր­քը. այն ա­ռա­ջինն ու միակն է հայ և ռուս գրա­կա­նա­գի­տութ­յան մեջ, որ­տեղ լուրջ գի­տա­կան մա­կար­դա­կով բազ­մա­կող­մա­նի ներ­կա­յաց­ված է 1937-ին բռնա­դատ­ված ան­վա­նի հայ ար­ձա­կա­գիր, թարգ­մա­նիչ, գրա­կան-մշա­կու­թա­յին գոր­ծիչ, մոսկ­վա­­բ­նակ, ծա­գու­մով ա­գու­լիս­ցի, Կա­րեն Սարգ­սի (ռու­սա­կան մի­ջա­վայ­րում՝ Գե­րա­սիմ Սեր­գե­յի) Մի­քա­յել­յա­նի հա­րուստ կյան­քը, գրա­կան-հա­սա­րա­կա­կան և հայ­րե­նա­սի­րա­կան բեղմ­նա­վոր գոր­ծու­նեութ­յու­նը: Մի­քա­յել­յա­նի բա­րե­կամ­նե­րի և գոր­ծըն­կեր­նե­րի թվում էին Տեր­յա­նը, Չա­րեն­ցը, Բր­յու­սո­վը, Տի­խո­նո­վը, Ան­տո­կոլս­կին և­ այլք: Կ. Մի­քա­յել­յա­նի լու­սա­հո­գի կրտսեր զա­վա­կը՝ կի­նո­ռե­ժի­սոր Սեր­գեյ Մի­քա­յել­յա­նը ան­մի­ջա­պես ար­ձա­գան­քեց ջերմ շնոր­հա­կա­լա­կան նա­մա­կով հե­ղի­նա­կին. «­Հար­գե­լի՛ Ռո­բերտ Անդ­րա­նի­կի, շատ շնոր­հա­կալ եմ Ձեզ: Մեծ հե­տաքրք­րութ­յամբ և­ ա­լե­կոծ­ված սրտով կար­դա­ցի Ձեր գիր­քը. հրա­շա­լի, ման­րակր­կիտ, ի­մաս­տուն և մեծ աշ­խա­տանք: Կար­դա­լուց հե­տո իմ ման­կութ­յան հի­շո­ղութ­յուն­նե­րը, ցրված տե­ղե­կութ­յուն­նե­րը, հորս կյան­քի ինձ քիչ հայտ­նի տա­րի­նե­րը միաց­վե­ցին և Ձեր շնոր­հիվ ձեռք բե­րե­ցին հզոր, հա­մար­ձակ, տա­ղան­դա­վոր գրող-հայ­րե­նա­սե­րի կեր­պա­րը»:
Ռո­բերտ Բաղ­դա­սար­յա­նի գի­տա­կան հե­տաքրք­րութ­յուն­նե­րը դուրս են գա­լիս բուն բա­նա­սի­րա­կան բնա­գա­վա­ռից: Նա լրջո­րեն զբաղ­վել է նաև հայ ժո­ղովր­դի պատ­մութ­յան, մաս­նա­վո­րա­պես Մեծ ե­ղեռ­նի ու­սում­նա­սի­րութ­յամբ: Գիտ­նա­կա­նի գրչին է պատ­կա­նում 2003 թ. լույս տե­սած «­Ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նը և Ռու­սաս­տա­նի հայ մտա­վո­րա­կա­նութ­յու­նը» ծա­վա­լուն մե­նագ­րութ­յու­նը: Այս աշ­խա­տան­քով գիտ­նա­կան-բա­նա­սե­րը ի­րեն դրսևո­րեց նաև որ­պես բա­նի­մաց պատ­մա­բան, ծա­նո­թաց­նե­լով ըն­թեր­ցո­ղին ռու­սա­հայ մտա­վո­րա­կա­նութ­յան ա­կա­նա­վոր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ Գ. Ջան­շի­ևի, Ա. Ջի­վե­լե­գո­վի, Գ. Չալ­ղուշ­յա­նի, Կ. Մի­քա­յել­յա­նի և­ այ­լոց մշա­կու­թա­յին-հա­սա­րա­կա­կան և­ ազ­գա­յին-հայ­րե­նա­սի­րա­կան գոր­ծու­նեութ­յա­նը՝ հա­յե­րի ցե­ղաս­պա­նութ­յան տա­րի­նե­րին, ներ­կա­յաց­նե­լով նաև սե­փա­կան տե­սա­կետ­նե­րը և մո­տե­ցում­նե­րը նշված գոր­ծիչ­նե­րի և դա­ժան դա­րաշր­ջա­նի վե­րա­բեր­յալ:
Գիտ­նա­կա­նը այ­սօր­վա Հա­յաս­տա­նում ոչ միայն ճա­նաչ­ված գրա­կա­նա­գետ է, այլև ռու­սաց լեզ­վի և ռուս գրա­կա­նութ­յան լա­վա­գույն մաս­նա­գետ­նե­րից մե­կը, դա­սա­վան­դել է լե­զու, գրա­կա­նութ­յուն, գրա­կա­նա­գի­տութ­յան տե­սութ­յուն, հայ-ռու­սա­կան գրա­կան կա­պե­րի հա­տուկ դա­սըն­թաց­ներ մի շարք բու­հե­րում, այդ թվում իր alma mater-ում, ե­ղել ռուս գրա­կա­նութ­յան գծով ՀՀ Ազ­գա­յին ա­կա­դե­միա­յի Մ. Ա­բեղ­յա­նի ան­վան գրա­կա­նութ­յան ինս­տի­տու­տի մաս­նա­գի­տաց­ված գիտ­խորհր­դի ան­դամ, ընդ­դի­մա­խո­սել բազ­մա­թիվ թեկ­նա­ծո­ւա­կան և դոկ­տո­րա­կան թե­զեր:
Ռո­բերտ Բաղ­դա­սար­յա­նը 1981-ից՝ ԽՍՀՄ, Հա­յաս­տա­նի ժուռ­նա­լիստ­նե­րի միութ­յան, 2013-ից Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յան ան­դամ է:
Բաղ­դա­սար­յա­նը խո­րա­պես տեղ­յակ է ժա­մա­նա­կա­կից հայ­կա­կան, ռու­սա­կան և հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քա­կան ու գրա­կան-հա­սա­րա­կա­կան զար­գա­ցում­նե­րին, հայ ի­րա­կա­նութ­յան ըն­թա­ցիկ խնդիր­նե­րին: Աս­վա­ծի վկա­յութ­յունն են նրա խո­րի­մաստ, եր­բեմն սուր հար­ցադ­րում­նե­րով հոդ­ված­նե­րը տե­ղա­կան և ռու­սաս­տան­յան մա­մու­լում, վկա­յե­լով նրա հրա­պա­րա­կա­խո­սա­կան տա­ղան­դի մա­սին («­Լի­տե­րա­տուր­նա­յա գա­զե­տա», «­Լի­տե­րա­տուր­նա­յա Ար­մե­նիա», «­Գո­լոս Ար­մե­նիի», «Գ­րա­կան թերթ», «­Նորք», «­Գա­րուն» և­ այլն): Ն­րա վառ, ար­տա­հայ­տիչ, գե­ղար­վես­տա­կան և լ­րագ­րո­ղա­կան՝ միայն ի­րեն բնո­րոշ ո­ճով գրված հոդ­ված­ներն ու ակ­նարկ­նե­րը՝ Սա­յաթ-­Նո­վա­յի, Ի­սա­հակ­յա­նի, Թու­ման­յա­նի, Տեր­յա­նի, Չա­րեն­ցի, Պուշ­կի­նի, Նեկ­րա­սո­վի, Գոր­կու, Բր­յու­սո­վի, Գո­րո­դեց­կու, Տի­խո­նո­վի, Ան­տո­կոլս­կու, Է­րեն­բուր­գի, Բուլ­գա­կո­վի և գ­րա­կա­նութ­յան այլ եր­ևե­լի­նե­րի մա­սին, գրա­վել են գրքա­սեր շրջա­նակ­նե­րը, ար­ժա­նա­ցել գրա­կա­նա­գետ­նե­րի ու­շա­դրութ­յա­նը:
Ռո­բերտ Բաղ­դա­սար­յա­նը նաև հե­տաքր­քիր գրող է՝ «փոքր ար­ձակ» ժան­րում, ո­րի ռու­սա­լե­զու ու­րույն, լա­կո­նիկ և պարզ պատմ­վածք­ներն ու նո­վել­նե­րը տպագր­վել են Եր­ևա­նում ժո­ղո­վա­ծու­նե­րի տես­քով («­Ժա­մա­նա­կի ծա­մած­ռութ­յուն­ներ», 2012; «­Մայ­րա­մու­տին», 2013; «Ու­նայ­նութ­յուն ու­նայ­նութ­յանց», 2014; «­Ղա­չա­ղան. Լոռ­վա նո­թեր», 2016, և­ այլն)՝ ծա­նո­թաց­նե­լով 20-րդ դա­րի երկ­րորդ կե­սի հայ ի­րա­կա­նութ­յան, եր­ևան­ցի­նե­րի կյան­քի հետ, նրբո­րեն նկա­րագ­րե­լով մարդ­կա­յին ճա­կա­տագ­րե­րը, հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, հույ­զե­րը, մտո­րում­նե­րը: Այդ գոր­ծե­րը նույն­պես գտել են իր շնոր­հա­կալ ռու­սա­լե­զու ըն­թեր­ցո­ղին…
Գիտ­նա­կա­նի ու­ղին ար­ժա­նա­պա­տիվ, արդ­յու­նա­վետ և­ ար­գա­սա­վոր է, լի հա­ջող­ված ու­սում­նա­սի­րութ­յուն­նե­րով: Ն­րա կյանքն այն­քան բո­վան­դա­կա­լից է, որ կա­րե­լի է ա­սել՝ դեռ շատ բան առջ­ևում է…
Եր­կու տաս­նամ­յա­կից ա­վե­լի Ռո­բերտ Բաղ­դա­սար­յա­նը իր գի­տա­հե­տա­զո­տա­կան գոր­ծու­նեութ­յու­նը հա­ջո­ղութ­յամբ հա­մա­տե­ղում է ՀՀ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի աշ­խա­տա­կազ­մում պա­տաս­խա­նա­տու, բարձր գնա­հատ­ված աշ­խա­տան­քով, պարգևատր­վել է ԱԺ նա­խա­գա­հի շնոր­հա­կա­լագ­րով (2005, 2012 թթ.):
Ռո­բերտ Բաղ­դա­սար­յա­նը ըն­տա­նի­քին նվիր­ված անձ­նա­վո­րութ­յուն է. հո­գա­տար ա­մու­սին, ե­րեք զա­վա­կի հայր, ե­րեք թո­ռան պապ: Ն­րա հե­տաքրք­րա­սի­րութ­յուն­նե­րի շար­քում են լու­սան­կար­չութ­յու­նը, գե­ղան­կար­չութ­յու­նը:
Ցան­կանք վաս­տա­կա­շատ հո­բել­յա­րին նո­րա­նոր ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան հա­ջո­ղութ­յուն­ներ, քաջ ա­ռող­ջութ­յուն և­ արև­շա­տութ­յուն:

Մի­խա­յիլ ԱՄԻՐԽԱՆՅԱՆ
Բան. գիտ. դոկ­տոր

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.