ԱՆՑՅԱԼԸ ՀՆԱՐԱՎՈՐ ՉԷ ՄՈՌԱՆԱԼ / ­Ֆե­լիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

 

Նա­մա­կի փո­խա­րեն
Ս -ի լու­սե հի­շա­տա­կին

Прошлое это – стершаяся кинолента,
Мутный призрак, сбивчивая ложь.
Это дом – картонный. Это – рента,
На которую не проживешь.
Эдуардас Межелайтис

Ու­ղիղ ե­րե­սուն տա­րի է, ինչ մենք չենք հան­դի­պել: Հե­տաքր­քիր է՝ ծե­րա­ցե՞լ ես: Եր­ևի վա­ղուց ար­դեն տա­տիկ ես: Տես­նես՝ ե­րե­խա­նե­րիցդ կամ թոռ­նե­րիցդ գո­նե մեկն ու­նի՞ քո գե­ղեց­կութ­յու­նը, խե­լա­ցի՞ է՝ ինչ­պես Դու: Այն­քան կու­զե­նա­յի հեռ­վից նա­յել Քեզ: Կու­զե­նա­յի պա­տա­հա­բար հան­դի­պել Քո ե­րե­խա­նե­րից կամ թոռ­նե­րից մե­կին, լսել նրանց կար­ծիք­նե­րը Քո մա­սին՝ ճի՞շտ են հաս­կա­նում ու գնա­հա­տում Քեզ:
Այս ե­րե­սուն տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում շրջել եմ շատ երկր­ներ, հան­դի­պել հա­զա­րա­վոր մարդ­կանց: Եվ ա­մեն մի վայ­րում իմ փոք­րիկ և տ­կար աչ­քե­րով փնտրել եմ Քեզ: Ե­ղել են պա­հեր, երբ հան­դի­պել են Քեզ նման աղ­ջիկ­ներ՝ յոթ տա­րե­կան (այդ տա­րի­քում մենք նստում էինք դպրո­ցա­կան նույն նստա­րա­նին՝ ու­սուց­չու­հու դի­մա­ցը), ի­նը տա­րե­կան (այդ տա­րի­քում Դու տե­ղա­փոխ­վե­ցիր եր­րորդ շարք, այ­սինքն՝ ա­մո­թից, ա­վե­լի ճիշտ՝ հորդ ան­մարդ­կա­յին վար­մուն­քից հե­ռա­ցար ինձ­նից), տասն­մեկ տա­րե­կան (մենք բա­ժան­վե­ցինք, ո­րով­հետև մեր ըն­տա­նի­քը տե­ղա­փոխ­վեց այլ բնա­կա­վայր), տաս­նութ տա­րե­կան (երբ Դու սո­վո­րում էիր Եր­ևա­նի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­նի լրագ­րութ­յան բաժ­նում, իսկ ես՝ Էջ­միած­նում, և Դու հա­մա­կուր­սե­ցի­նե­րիդ հետ միա­սին գործ­նա­կան պա­րապ­մունք­ներ էիք անց­կաց­նում շրջա­նի «­Կո­մու­նիզ­մի ու­ղիով» թեր­թում), քսան­վեց տա­րե­կան (երբ մենք հան­դի­պե­ցինք մի ռես­տո­րա­նում)…
Դու շա­րու­նա­կում ես խրա­տել, բայց Քո խոր­հուրդ­ներն այլևս չեմ լսում: Դպ­րոցն ա­վար­տե­լուց հե­տո, այս­քան եր­կար ընդ­մի­ջու­մից հե­տո ա­ռա­ջին ան­գամ հան­դի­պել ենք օ­տար քա­ղա­քի ռես­տո­րա­նում: Իսկ այս մութ և­ օ­տար մի­ջա­վայ­րում մեր զրույ­ցը չի ստաց­վում: Դու ա­նընդ­հատ ջա­նում ես փո­խել խո­սակ­ցութ­յան թե­ման: Ա­ռա­ջար­կում ես ա­մեն թե­մա, բայց մեր մա­սին չես ու­զում խո­սել: Իսկ ես էլ ա­մեն նոր թե­մա կա­պում եմ Քեզ, ինձ, մեր դպրո­ցին, մեր դա­սա­րան­ցի­նե­րին, մեր ու­սու­ցիչ­նե­րին…
Զ­րույ­ցը հա­ճե­լի է նաև Քեզ հա­մար, բայց Դու չես ու­զում ար­ձա­գան­քել: Դու չես ու­զում լսել անց­յա­լի ձայ­նը, չես ու­զում ապ­րել անց­յա­լով: Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, ես չեմ լռում, շա­րու­նա­կում եմ:
– Մի՛ շտա­պիր…- լսվում է մեր հայ­րե­նակ­ցի եր­գը՝ ի­տա­լա­ցի երգ­չու­հու կա­տար­մամբ:
Մի ակն­թարթ ընդ­հա­տում ենք պա­րը: Հե­տո դարձ­յալ մենք պա­րում ենք: Հի­մա ար­դեն ես չեմ խո­սում: Երգ­չու­հին դարձ­յալ ա­սում է՝ մի՛ շտա­պիր: Չ­գի­տեմ՝ նա զգու­շաց­նում է, որ չշտա­պեմ՝ տա­րի­ներ շա­րու­նակ մեջս կու­տա­կա­ծը դա­տար­կե­լու, թե՞ չպի­տի շտա­պեի ա­մուս­նա­նալ: Չ­գի­տեմ: Եվ լավ է, որ չգի­տեմ: Մենք պա­րում ենք: Քո ըն­կեր­նե­րը կար­ծես չեն ան­հանգս­տա­նում, որ Դու «նոր» ըն­կեր ես գտել: Ու­րախ զրու­ցում են:
Օգտ­վե­լով ա­ռի­թից՝ ես Քեզ հրա­վի­րում եմ իմ սե­ղա­նի մոտ:
Մենք խմում ենք միա­սին, ծխում, խոր­հում: Բո­լո­րը՝ միա­սին: Վեր­ջա­պես մենք միա­սին ենք: Միա­սին ենք` մի­լիո­նա­վոր տա­րի­ներ մե­նակ մնա­լուց հե­տո: Ես այլևս չեմ պատ­մում անց­յա­լից: Քո աչ­քե­րում, ո­րոնք շատ են ար­տա­հայ­տիչ, կար­դում եմ ա­մեն ինչ:
Կար­դում եմ և հաս­կա­նում, որ Քեզ հա­մար էլ է դժվար ե­ղել մեր բա­ժա­նու­մը, Քեզ հա­մար էլ է դժվար ե­ղել ապ­րել ա­ռանց ինձ:
Տա­րի­ներ շա­րու­նակ մեր հին ու նոր ըն­կեր­նե­րից և­ ոչ մե­կը չի կա­րո­ղա­ցել լրաց­նել մեր բա­ցը:
Հի­մա ես Քեզ սեր չեմ խոս­տո­վա­նում. ար­դեն ուշ է: Չ­կա դրա անհ­րա­ժեշ­տութ­յու­նը: Տա­րի­ներ շա­րու­նակ՝ դեռ դպրո­ցա­կան նստա­րա­նից, ե­րա­զում էի համ­բու­րել Քեզ, բայց հի­մա նաև չեմ համ­բու­րում. ուշ է… շա՜տ ուշ… Կորց­րա­ծի հա­մար միայն կա­րե­լի է լա­ցել: Բայց այս­տեղ լացն էլ է ա­նօ­գուտ: Ճիշ­տը միայն լռութ­յունն է:
– Խ­մենք մեր անց­յալ օ­րե­րի կե­նա­ցը,- ա­ռա­ջար­կում ես Դու:
– Խ­մենք,- հաս­տա­տում եմ ես և­ ա­վե­լաց­նում,- խմենք նաև այն երգ­չու­հու անց­յա­լի, այս­տեղ նստած­նե­րի, աշ­խար­հի բո­լոր մարդ­կանց անց­յա­լի կե­նա­ցը:
Ու մենք լրիվ՝ մինչև վեր­ջին կա­թի­լը, դա­տար­կում ենք բա­ժակ­նե­րի պա­րու­նա­կութ­յու­նը:
Քո ըն­կեր­ներն ար­դեն պատ­րաստ­վում են դուրս գալ: Մո­տե­նում են Քեզ: Դու թախ­ծոտ աչ­քե­րով ինձ ես նա­յում:
– Գու­ցե չգնամ: Մ­նամ քեզ հետ: Գո­նե միայն այ­սօր,- ա­սում են Քո աչ­քե­րը:
Ես էլ եմ դուրս գա­լիս ձեզ հետ: Լուռ ճա­նա­պար­հում եմ Քեզ: Ես չէի կա­րող գալ Քեզ հետ: Իսկ Քեզ չէի կա­րող տա­նել ինձ հետ: Քեզ չէի կա­րող տա­նել ինձ հետ, ո­րով­հետև տա­նը սպա­սող այ­լազ­գի կինս և­ ե­րե­խա­ներս չգի­տեին Քո մա­սին, չգի­տեին, որ իմ ա­ռա­ջին, մա­քուր և­ ա­նա­ղարտ սե­րը Դու ես:
Քեզ հետ չե­կա, ո­րով­հետև այս ան­գամ էլ ըն­կեր­ներդ չէին հաս­կա­նա մեզ:
Եվ մենք դարձ­յալ բա­ժան­վում ենք: Բա­ժան­վում ենք՝ հա­վետ միա­սին ապ­րե­լու հա­մար:

* * *
1979-ին Է­դո­ւար­դաս Մե­ժե­լայ­տի­սին՝ տիկ­նոջ հետ, ու­ղեկ­ցում էի մեր հան­րա­պե­տութ­յու­նում: Ն­րանք ցան­կա­ցան լի­նել նաև մեր շրջա­նում, ծա­նո­թա­նալ ծնող­նե­րիս հետ: Մեր տան հա­մեստ հյու­րա­սի­րութ­յու­նից հե­տո պետք է հան­դի­պեինք շրջկո­մի ա­ռա­ջին քար­տու­ղա­րի հետ, սա­կայն… Վիլն­յու­սից վե­րա­դառ­նա­լուց հե­տո ցան­կա­նում էի նախ Քեզ տես­նել: Ու քար­տու­ղա­րի ու­ղար­կած մե­քե­նան նախ կանգ ա­ռավ ձեր թեր­թի խմբագ­րութ­յան շեն­քի մոտ: Ու նախ դուք հյու­րըն­կա­լե­ցիք մեծ բա­նաս­տեղ­ծին և ն­րա տիկ­նո­ջը: Բո­լորդ զար­մա­ցել էիք: Չէիք սպա­սում: Ին­չո՞ւ հենց ձեր խմբագ­րութ­յուն, երբ կան ա­վե­լի հե­ղի­նա­կա­վոր­նե­րը: Շ­փոթ­վե­ցիք մի պահ: Հե­տո ու­րա­խա­ցաք, վերց­րիք գրիչ­ներն ու սկսե­ցիք հար­ցեր տալ բա­նաս­տեղ­ծին, ո­րի՝ հատ­կա­պես Հա­յաս­տա­նին նվիր­ված գոր­ծե­րին բո­լորդ էլ ծա­նոթ էիք: Բա­նաս­տեղծն իմ այ­սօր­վա տա­րի­քին էր, բայց ծեր էր թվում (հի­մա էլ ես եմ ծեր, բայց ինքս չեմ զգում, զգում են «հո­պար» և «պա­պիկ» ա­սող­նե­րը): Դուք հար­ցեր եք տա­լիս, նա հան­դարտ, անշ­տապ պա­տաս­խա­նում է, բայց հա­յաց­քը միշտ Քո կողմն է:
Քար­տու­ղա­րը կա­տա­ղած է վրաս: Չի սի­րում ինձ: Հի­մա ա­վե­լի կկա­տա­ղի: Իսկ ես նստել եմ ձեր խմբագ­րութ­յու­նում և հիա­նում եմ: Հիա­նում եմ Քեզ­նով, հիա­նում եմ իմ հա­մար­ձա­կութ­յան վրա:
Սա­կայն ներս է մտնում քար­տու­ղա­րի վա­րոր­դը և զ­գու­շաց­նում, որ շատ ու­շա­ցանք: Շրջ­կո­մի քար­տու­ղարն սպա­սում է:
Հ­րա­ժեշտ ենք տա­լիս միմ­յանց, նստում քար­տու­ղա­րի մե­քե­նան: Բա­նաս­տեղ­ծը դարձ­յալ Քեզ է նա­յում և դի­մե­լով ինձ՝ հարց­նում է.
– Ո՞վ էր այս գե­ղեց­կու­հին: Սի­րա­հար­վե­ցի…
Իսկ բա­նաս­տեղ­ծի կի­նը վի­րա­վո­րում է ա­մուս­նուն և­ ա­սում, որ նա­յի ինձ:
– Ին­չո՞ւ,- հարց­նում է բա­նաս­տեղ­ծը:
– Տե՛ս, որ­քան տխուր է. այդ օ­րիորդն իր սերն է, ինչ­պես ես հա­մար­ձակ­վում…
– Ա­յո՞,- հարց­նում է բա­նաս­տեղ­ծը:
– Ա­յո՛,- հաս­տա­տում եմ:
Իսկ ե­րե­կո­յան, մշա­կույ­թի պա­լա­տի ամ­բիո­նից, այն­պես եմ կար­դում Է­դո­ւար­դաս Մե­ժե­լայ­տի­սի գոր­ծե­րը, որ կար­ծես ես եմ հե­ղի­նա­կը:
Ինձ հա­մար ար­դեն ա­մեն ինչ մեկ է,
թող հող­մը վայ­րի
Ինձ խա­րա­զա­նի՝
դի­վայ­նա­նա­լով իր ո­խից խո­սուն:
Ում ե­րակ­նե­րով Պ­րո­մե­թեո­սի ար­յունն է հո­սում,
Նա ձեր զայ­րույ­թից չի սար­սա­փե­լու,
տե­րեր աշ­խար­հի:
Հա, մե­ղա­վոր եմ: Ա­յո, կրա­կը ես եմ գո­ղա­ցել:
Եվ նա մթան մեջ խար­խա­փող­նե­րին՝
մարդ­կանց է տրված:
Հա, մե­ղա­վոր եմ: Ու թե կա­րող եք՝
ձեզ­նից փնտրված,
Ան­զոր զայ­րույ­թից ծնված ձեր պատ­ժով, խնդրեմ, գո­հա­ցեք:
Եվ մահն ինձ ար­դեն իր գիրկն է կան­չում
ու ձեռք եր­կա­րում,
Գի­շա­տիչ­նե­րը ինձ են ծվա­տում
ի­րենց ճան­կե­րով…
Բայց ա­նեծք­նե­րի ու ցա­վի մի­ջով
ես հետս եմ կրում
Կեն­դա­նի բո­ցը՝ մա­նու­կը՝
փրկված իմ իսկ ջան­քե­րով:
Ես եր­բեք այդ­պես չեմ կար­դա­ցել: Ո­րով­հետև Դու դահ­լի­ճում չես ե­ղել:
Հան­դի­պել են Քեզ նման աղ­ջիկ­ներ, ու ես եր­կա՜ր նա­յել եմ նրանց, նա­յել եմ այն­քան, մինչև նրանք հե­ռա­ցել են իմ տե­սա­դաշ­տից: Ե­ղել են դեպ­քեր, երբ հա­մար­ձակ­վել եմ ծա­նո­թա­նալ, ժա­մադր­վել: Հե­տո հաս­կա­ցել եմ, որ նրանք բնավ Քեզ նման չեն: Խաբ­վել եմ ու նո­րից փնտրել: Գ­տել եմ ու նո­րից խաբ­վել:
Ա­ռա­ջին և­ երկ­րորդ դա­սա­րան­նե­րում, երբ նստում էինք նույն նստա­րա­նին, ընդ­հա­նուր ե­րազ­ներ ու­նեինք ու նաև սի­րա­հար­ված էինք: Չ­կա­րո­ղա­ցանք, սա­կայն, պահ­պա­նել Սե­րը: Կամ գու­ցե այն­քան էինք սի­րում, որ ո­րո­շե­ցինք չաղ­տո­տել այն սին խոս­քե­րով…
Ինչ ա­պու­շութ­յուն է, ինչ կա­պի­կութ­յուն, երբ լսում ես «սի­րո՞ւմ ես ինձ» կամ «այն­քա՜ն եմ սի­րում»:
Մեզ խան­գա­րեց մեր միջև գո­յութ­յուն ու­նե­ցող ան­դուն­դը: Ի­նը տա­րե­կան էի, երբ փլվեց մեր տան ա­ռաս­տա­ղը: Մայ­րի­կիս հետ ա­ռա­վոտ­յան վաղ ե­կանք Ձեր տուն: Հայրդ պե­տա­պա­հո­վագ­րա­կան գրա­սեն­յա­կի պետն էր: Մայրս օգ­նութ­յուն էր խնդրում՝ քանդ­ված ա­ռաս­տա­ղը նո­րո­գե­լու հա­մար: Քո չի­նով­նիկ հայ­րը մեր­ժեց: Դու էլ էիր ի­նը տա­րե­կան: Մեր հա­յացք­նե­րը մի պահ հան­դի­պե­ցին: Այդ օ­րը մենք՝ Դու և­ ես, հա­վա­սա­րա­պես խղճա­ցինք Մորս և հա­վա­սա­րա­պես ա­տե­ցինք կո­մու­նիզ­մը և կո­մու­նիստ հայ­րի­կիդ: Հա­ջորդ օ­րը Դու ա­մո­թից տե­ղա­փոխ­վե­ցիր եր­րորդ շարք, նստե­ցիր մեկ այլ տղա­յի մոտ, ո­րը նույն­պես Քո ազ­գան­վա­նա­կիցն էր: Ես շա՜տ տխրե­ցի, զղջա­ցի, որ Մորս հետ ե­կա Ձեր տուն: Այդ օ­րը ես ա­տե­ցի բո­լոր չի­նով­նիկ­նե­րին, բո­լոր կո­մու­նիստ­նե­րին, բո­լոր հա­րուստ­նե­րին: Ու երդ­վե­ցի, որ երբ­ևէ չեմ ծա­ռա­յի որ­ևէ մե­կին, ո­րով­հետև «բո­լոր կա­ռա­վա­րութ­յուն­նե­րը փտած են», և «չկա մի կու­սակ­ցութ­յուն, որ դա­վա­ճա­նած չլի­նի իր Հայ­րե­նի­քին»: Երդ­վե­ցի նաև ա­մուր տուն կա­ռու­ցել, այն­քան ա­մուր, որ երբ­ևէ ա­ռաս­տա­ղը չփլվի: Ա­ռա­ջին ո­րո­շումս կա­րո­ղա­ցա կա­տա­րել, երկ­րոր­դը՝ ոչ: Ինչ­պե՞ս կա­րող ես ոչ թե ա­մուր տուն, այլ նույ­նիսկ մի փոք­րիկ տնակ կա­ռու­ցել, ե­թե որ­ևէ կու­սակ­ցութ­յան կամ մա­ֆիա­յի ան­դամ չես: Ո՞վ է տերդ: Հա­ճախ են հարց­նում: Իմ Տի­րոջ ա­նու­նը, ի­հար­կե, բո­լո­րը գի­տեն, բայց ինձ ոչ ոք չի օգ­նում, ո­րով­հետև իմ Տի­րո­ջից չեն կա­րող կան­խիկ դրամ ստա­նալ, իմ Տե­րը միայն այն աշ­խար­հում կա­րող է օգ­նել, իսկ պոռն­կոր­դի­նե­րին հի­մա՛ է պետք և կան­խիկ: Ես չեմ զղջում: Շու­տով յո­թա­նա­սունս կբո­լո­րի: Եր­կու զա­վակ­ներս ինձ հինգ թոռ և­ եր­կու ծոռ են պարգ­ևել: Ես եր­ջա­նիկ եմ: Ի­հար­կե, այդ­պես էլ պետք է լի­ներ. չէ՞ որ իմ ա­նու­նը լա­տի­նե­րե­նից հենց այդ­պես էլ թարգ­ման­վում է՝ եր­ջա­նիկ:
Ես եր­ջա­նիկ եմ նաև, որ ապ­րում եմ մե­նակ, բո­լո­րո­վին մե­նակ: Ապ­րում եմ վար­ձով, մի ա­պուշ շեն­քի կի­սան­կու­ղա­յին հար­կում: Սա­կայն ո՞ր շեն­քը ա­պուշ չէ: Ա­մե­րիկ­յան «կա­նա­չով» կա­շառ­վող քա­ղա­քա­պետն ու թա­ղա­պե­տերն այ­լան­դա­կել են ամ­բողջ քա­ղա­քը:
Ապ­րում եմ հու­շե­րով: Ու ե­թե հան­դի­պում եմ ու ծա­նո­թա­նում որ­ևէ ըն­կե­րու­հու, նախ խո­սում եմ Քո մա­սին ու սրտի մի գաղտ­նի թրթի­ռով խոս­տո­վա­նում, որ սի­րա­հար­վել եմ միայն մեկ ան­գամ՝ ա­ռա­ջին դա­սա­րա­նում, և­ իմ միակ սե­րը Նա է, այ­սինքն՝ Դու: Միայն Քեզ եմ կա­րո­տում, Ան­դա­վա­ճա՛ն Սեր, Ան­դա­վա­ճա՛ն Կա­րոտ: Կա­րո­տում եմ ու կրկնում Տեր­յա­նի խոս­քե­րը.
Իմ լքված սրտի կա­րո­տը ան­ծայր
Ա­մեն ին­չի մեջ ո­րո­նում է քեզ…
…Ես ա­նուրջ չեմ, ես կամ, ես կգամ,
Կո­չիր ինձ միայն, և­ ես կդառ­նամ:
Ան­դա­վա­ճան Սեր, Ան­դա­վա­ճան Կա­րոտ: Սի­րում եմ և կա­րո­տում: Ու եր­ջա­նիկ եմ, հպարտ, որ Դու կաս:
Հի­շում եմ՝ հայ գրա­կա­նութ­յան ըն­դու­նե­լութ­յան քննութ­յան ժա­մա­նակ ար­թիկ­ցի մի ծե­րու­նի դա­սա­խոս իր սի­սիան­ցի ե­րի­տա­սարդ քաղ­քե­նի ըն­թե­րա­կա­յի հետ միա­սին ինձ ծաղ­րե­ցին, երբ պատ­մում էի Տեր­յա­նի սի­րա­յին քնա­րեր­գութ­յան մա­սին: Ոգ­ևոր­ված պատ­մում էի, մեջ­բե­րում­ներ ա­նում, իսկ կի­սագ­րա­գետ դա­սա­խոս­նե­րը մի­ջակ լրագ­րո­ղի նման ա­նընդ­հատ ընդ­հա­տում էին.
– Սի­րա­հար­ված ես եր­ևի, որ այդ­քան ոգ­ևոր­վել ես Տեր­յա­նով: Նա այդ­քան մեծ չէ, որ­քան դու ես գնա­հա­տում:
– Ա­պուշ­նե՛ր, դո՞ւք եք ինձ հայ գրա­կա­նութ­յուն դա­սա­վան­դե­լու,- պատ­ռե­ցի քննա­կան թեր­թիկս, նե­տե­ցի նրանց ե­րե­սին և հե­ռա­ցա:

* * *
Մո­ռա­ցա: Ե­րե­սուն տար­վա մեջ մի ան­գամ էլ հան­դի­պե­ցինք: Հան­դի­պե­ցինք ե­րա­զում: Ես պա­տանդ էի Չեչ­նիա­յում: Ինձ պա­հում էին ան­տա­ռում: Ա­ռա­ջին գի­շե­րը ե­րա­զումս Քեզ տե­սա, տե­սա ա­ռա­ջին դա­սա­րան­ցու դպրո­ցա­կան հա­մազ­գես­տով: Այդ հա­մազ­գեստն ա­վագ քրոջդ էր, որ հար­մա­րեց­րել էին Քո հա­գին: Հի­շում եմ, երբ մեր սի­րե­լի ու­սուց­չու­հի Սոն­յա Մա­րուք­յանն օ­րի­նակ բե­րեց Քեզ՝ որ­պես մաք­րա­սեր, կո­կիկ հագն­վող ա­շա­կեր­տու­հու, և վեր­ջում ա­սաց.
– Տե­սե՛ք, քրոջ հա­մազ­գեստն է, բայց որ­քան մա­քուր է:
Ա­յո՛, տե­սա Քեզ ե­րա­զում, տե­սա և­ արթ­նա­ցա: Այն­քան գե­ղե­ցիկ տե­սա­րան էր բաց­վել շուրջս: Խա­րույ­կը այր­վում էր, բոցկլ­տում, ինչ­պես Ար­տե­կի պիո­նե­րա­կան ճամ­բա­րում: Մենք՝ ես և չե­չեն զին­վոր­նե­րը, պառ­կած էինք գետ­նին: Ցուրտ չէր. հու­լի­սի կե­սերն էին: Մեր շուր­ջը կա­նաչ փայ­լող լույ­սեր էին: Մի քիչ խոր­հե­ցի Քո մա­սին, հի­շե­ցի մեր դպրո­ցը, մեր դա­սըն­կեր­նե­րին: Հան­կարծ նկա­տե­ցի, որ լույ­սերն ա­ռաջ են շարժ­վում, շարժ­վում են դան­դաղ, գե­ղե­ցիկ: Ի՜նչ հրա­շա­լի ե­րազ է, ի՜նչ հրա­շա­լի տե­սա­րան: Արթ­նաց­րի չե­չեն զին­վոր­նե­րից մե­կին:
– Ի՞նչ է պա­տա­հել,- հարց­րեց և նս­տեց տե­ղում:
– Նա­յի՛ր, չեմ հաս­կա­նում՝ ինչ լույ­սեր են, կար­ծես դան­դաղ շարժ­վում են:
Նա նա­յեց շուր­ջը, գո­ռաց՝ волки, և վա­խից դարձ­յալ պառ­կեց:
Արթ­նաց­րի ա­մե­նա­տա­րի­քո­վին, ո­րը վա­րորդ էր: Նա բա­ցատ­րեց, որ դրանք լույ­սեր չեն, դրանք գայ­լեր են, որ ե­րեք կող­մից շրջա­պա­տել են մեզ, ո­րով­հետև մենք պառ­կել ենք ի­րենց ճա­նա­պար­հին, որ­տե­ղով պի­տի իջ­նեն ներքև՝ ջուր խմե­լու: Միա­ժա­մա­նակ հանգս­տաց­րեց.
– Ն­րանք չեն հար­ձակ­վի, ե­թե մենք, որ­քան հնա­րա­վոր է, շուտ հե­ռա­նանք:
Նա շտապ արթ­նաց­րեց բո­լո­րին, հանգց­րինք խա­րույ­կը և հե­ռա­ցանք:
Ին­չո՞ւ Դո՛ւ այ­ցե­լե­ցիր ինձ ե­րա­զում: Գու­ցե մո­տա­լուտ վտան­գի մա­սին նա­խազ­գու­շաց­նե­լու: Ին­չո՞ւ ե­րա­զում ես Քեզ տե­սա ա­ռա­ջին դա­սա­րան­ցու տա­րի­քում՝ Քո մաշ­ված, բայց մա­քուր դպրո­ցա­կան հա­մազ­գես­տով… Չ­գի­տեմ, չեմ կա­րող մեկ­նա­բա­նել:
Չե­չեն­ներն ինձ պա­հե­ցին մոտ մեկ ա­միս, բայց ես չէի սար­սա­փում՝ ինչ­պես ա­ռա­ջին օ­րե­րին: Դու փրկե­ցիր: Ք­սա­նինն օր հե­տո ա­զա­տե­ցին:
Ա­զատ­վե­լուց հե­տո պա­տա­հա­բար հան­դի­պե­ցի Մայ­րի­կիդ: Ընդ­հա­նուր ծա­նո­թի հյուր էր ե­կել: Մի քիչ գի­նով­ցած էի, մի քիչ դառ­նա­ցած, հուզ­ված: Չեչ­նիա­յի ե­րազս պատ­մե­ցի Մայ­րի­կիդ: Նա հուզ­վեց, որ ես պա­տանդ եմ ե­ղել: Հուզ­վեց, ինչ­պես կհուզ­վի հա­րա­զա­տը: Զար­մա­ցավ, թե ին­չու հենց Քե՛զ եմ ե­րա­զում տե­սել: Ես պատ­մե­ցի այս ա­մե­նը, ինչ հի­մա գրում եմ Քեզ: Նա լսում էր զար­մա­ցած: Հան­կարծ նկա­տե­ցի, որ ար­ցունք­ներ հայտն­վե­ցին նրա ազ­նիվ, պարզ, ման­կա­կան ան­կեղծ աչ­քե­րում:
– Ես քեզ շատ էի հար­գում: Հար­գում էին նաև մե­րոնք, դու ին­չո՞ւ ես լռել…
Որ­պես­զի Մայրդ չհուզ­վի, ո­րո­շե­ցի մի ու­րախ բան պատ­մել: Պատ­մե­ցի, թե ինչ­պես ես և Դու մեր մի քա­նի այլ ըն­կեր – ըն­կե­րու­հի­նե­րի հետ ինչ գե­ղե­ցիկ Ա­մա­նո­րի ե­րե­կո անց­կաց­րինք, թե Դու ինչ հրա­շա­լի էիր Չա­րեն­ցի «­Տա­ղա­րան»-ից ար­տա­սա­նում.
Կու­զեմ հի­մի փչե զուռ­նեն – հար­բած ը­լիմ մինչև է­գուց.
Ա­մեն մար­դու ըն­կեր ը­լիմ – ու բաց ը­լիմ մինչև է­գուց:
Ֆայ­տոն նստած՝ անց­նեմ քու­չով,
պա­տու­հա­նից վրես նա­յես՝
Էշխդ ան­քուն սիրտս ընկ­նի – ու լաց ը­լիմ մինչև է­գուց:
Խելքս քա­մուն, հո­վին տված՝
եր­թամ ընկ­նեմ դու­քան ու բաղ՝
Ըն­կեր­նե­րի սուփ­րին գի­նի ու հա՛ց ը­լիմ մինչև է­գուց:
Եր­թամ – ու­րիշ գո­զալ­նե­րի գիր­կը դնեմ գլուխս տաք՝
Քո էդ ա­նուշ, ա­զի՜զ տես­քով հար­բած ը­լիմ մինչև է­գուց:
Հե­տո ինչ­պես գի­շե­րով ես կոտ­րե­ցի քա­ղա­քա­յին գրա­դա­րա­նի դռան փա­կա­նը, այն­տե­ղից գո­ղա­ցա և Քեզ նվի­րե­ցի Չա­րեն­ցի վեց­հա­տոր­յա­կը: Հե­տո ինձ կան­չե­ցին ոս­տի­կա­նութ­յուն, և Շեր­լոկ Հոմ­սին կապ­կող մի քննիչ Չա­րեն­ցի գո­ղաց­ված վեց­հա­տոր­յա­կին մի հատ էլ մագ­նի­տո­ֆոն ա­վե­լաց­րեց: Ոս­տի­կա­նա­պե­տը մի հրա­շա­լի մարդ էր: Քն­նի­չին շատ լուրջ բա­ցատ­րեց, որ գո­ղը ես չեմ: Իսկ ե­թե քննի­չը շատ պնդի, հրա­ժեշտ կտա ու­սա­դիր­նե­րին: Հե­տո ոս­տի­կա­նա­պետն ինձ հրա­վի­րեց՝ միա­սին ճա­շե­լու: Ին­քը նստեց ծա­ռա­յո­ղա­կան մե­քե­նա­յի ղե­կին: Նոր էինք շարժ­վել, երբ թեք­վեց դե­պի ինձ և­ ա­սաց.
– Չէի պատ­կե­րաց­նի, թե այն­քան ու­ժեղ եք, որ ոտ­քի մի հար­վա­ծով կա­րող եք կոտ­րել դռան փա­կա­նը (մեզ հետ քեֆ ա­նող գոր­ծըն­կերդ էր ծա­խել):
– Բաբ­կե՛ն Սեդ­րա­կի,- դի­մե­ցի ոս­տի­կա­նա­պե­տին,- ե­թե երբ­ևէ բախտ վի­ճակ­վի, որ Դուք էլ Չա­րենց լսեք Ձեր Ա­ռա­ջին Սի­րո շուր­թե­րից, հա­վա­տա­ցած եմ, որ ոչ միայն գրա­դա­րա­նի, այլև զի­նա­նո­ցի դռան փա­կան կկոտ­րեք…

* * *
Մայրդ հի­շեց, որ Դու տուն էիր գնա­ցել Չա­րեն­ցի հա­տոր­նե­րով, բայց չծի­ծա­ղեց, ա­վե­լի հուզ­վեց: Ս­տիպ­ված էի հորդ «ծա­խել»: Հորդ հետ միա­սին աշ­խա­տում էինք շրջա­նա­յին մշա­կույ­թի բաժ­նում: Մի օր գյու­ղի գրա­դա­րա­նա­վա­րու­հի­նե­րից մե­կը մի շիշ կոն­յակ էր կա­շառք բե­րել: Մի քիչ խմե­ցի հորդ հետ: Ես՝ թույլ, հայրդ՝ թույլ: Հի­շում էի ա­ռա­ջին հան­դի­պու­մը, զայ­րա­նում, կա­տա­ղում: Հի­շում հրա­շա­լի զա­վակ­նե­րին՝ Քեզ, Ք­րոջդ և Եղ­բորդ, հիա­նում, հար­գում: Հայրդ չէր հի­շում մեր ա­ռա­ջին հան­դի­պու­մը: Նա էլ ու­րիշ բան էր հի­շում: Հի­շում էր Եր­ևա­նում բնակ­վող մո­րաք­րոջս, ում հետ հինգ տա­րի սո­վո­րել էին նույն բու­հում և սի­րա­հար­ված էին ե­ղել, բայց… Իգ­դիր­ցի գաղ­թա­կան Գուր­գե­նը փախց­րել է մո­րաք­րոջս: Խեղճ հայրդ թո­ղել է մայ­րա­քա­ղա­քը և վե­րա­դար­ձել հայ­րե­նի գյուղ: (Ա­ռանց մո­րաք­րոջս՝ էլ ի՞նչ մայ­րա­քա­ղաք): Գ­յու­ղում ա­մուս­նա­ցել է Մայ­րի­կիդ հետ, որն այն ժա­մա­նակ դեռ Մայ­րիկ չէր, ի­հար­կե, այլ եր­ևի Քեզ նման մի հրա­շա­լի աղջ­նակ էր՝ գե­ղե­ցիկ, ազ­նիվ, աշ­խա­տա­սեր, հա­մեստ:
Պատ­մե­ցի հորդ ա­ռա­ջին սի­րո մա­սին, որ Մորդ տրա­մա­դ­րութ­յու­նը փո­խեմ: Ա­վա՜ղ, նրա հուզ­մուն­քը չկա­րո­ղա­ցա փա­րա­տել:
Սե­ղա­նա­կից­նե­րից ոչ ոք ո­չինչ չհաս­կա­ցավ: Սա­կայն բո­լո­րը տխրե­ցին, ո­րով­հետև Մայրդ հուզ­ված էր:
Ուշ էր: Հ­րա­ժեշտ տվե­ցի բո­լո­րին, խո­նարհ­վե­ցի, որ համ­բու­րեմ Մայ­րի­կիդ ձեռ­քը, սա­կայն նա թույլ չտվեց: Վեր կա­ցավ տե­ղից, համ­բու­րեց ճա­կատս և շշն­ջաց.
– Վա­ղը մեկ­նե­լու եմ: Այս բո­լո­րը կպատ­մեմ Ն­րան…

* * *
Չ­գի­տեմ՝ պատ­մե՛ց արդ­յոք Մայ­րիկդ, երբ վե­րա­դար­ձավ, թե՛ ոչ: Բայց մի ան­գա՛մ էլ ես բարձ­րա­ձայ­նե­ցի Քո Ա­նու­նը: Անց­յալ տար­վա նո­յեմ­բե­րին: Մի բա­նաս­տեղ­ծի ծնունդն էինք նշում նրա աշ­խա­տա­սեն­յա­կում: Նա, երբ ինձ ներ­կա­յաց­րեց իր աշ­խա­տա­կազ­մին, մամ­լո քար­տու­ղա­րը, ո­րը մի գրա­գետ և­ ի­մաս­տուն տի­կին էր, ինձ հարց­րեց.
– Վեր­ջերս Ձեր հրա­տա­րա­կած գրքե­րից մե­կը նվի­րել եք Ս-ին: Նա ար­ժա­նի է, ի­հար­կե, մեր կուր­սի ա­մե­նա­լավ ու­սա­նո­ղու­հին էր, բայց ի՞նչն է ձեզ կա­պում, գի­տեմ, որ հայ­րե­նա­կից­ներ եք, եր­ևի նաև բա­րե­կամ­նե՞ր եք…
Ո­չինչ չբա­ցատ­րե­ցի հա­մա­կուր­սե­ցուդ: Բարձ­րաց­րի բա­ժա­կը և­ ա­ռա­ջար­կե­ցի խմել Ա­ռա­ջին Սի­րո հա­մար:
Ու­րիշ Սեր չի լի­նում:
Ա­ռա­ջի­նից հե­տո մյուս­ներն առև­տուր են:

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.