ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ՏԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ

Իր սկզբնա­վոր­ման օ­րից՝ 1934 թվա­կա­նից, Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յա­նը կից գոր­ծող Գ­րա­կան ֆոն­դը, որ ֆի­նան­սա­վոր­վում էր ԽՍՀՄ Գ­րա­կան ֆոն­դից, կոչ­ված էր լու­ծե­լու գրող­նե­րի սո­ցիալ-կեն­ցա­ղա­յին  հար­ցե­րը (ա­ռող­ջա­պա­հա­կան, հանգս­տի և­ այլն), ինչ­պես նաև կազ­մա­կեր­պե­լու գրող­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան գոր­ծու­ղում­ներ ոչ միայն ի­րեն պատ­կա­նող Ծաղ­կա­ձո­րի և Ս­ևա­նի՝ գրող­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան տներ, այլև Խորհր­դա­յին Միութ­յան տար­բեր վայ­րե­րում գտնվող նույ­նա­տիպ տներ: Գ­րա­կան ֆոն­դի գոր­ծա­ռույթ­նե­րից մեկն էլ գրող­նե­րի մշա­կու­թա­յին կյան­քի կազ­մա­կեր­պումն էր: Եվ այդ նպա­տա­կով նրա են­թա­կա­յութ­յան տակ ստեղծ­վում է Հա­յաս­տա­նի Գ­րող­նե­րի տու­նը (ան­վան­վել է նաև ա­կումբ), ո­րը, հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լով Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յան հետ, գոր­ծել է մինչև 1991 թ. նո­յեմ­բե­րի 20-ը:

Գ­րող­նե­րի տու­նը Գ­րող­նե­րի միութ­յան հետ հա­մա­տեղ նրա մեծ և փոքր դահ­լիճ­նե­րում կազ­մա­կեր­պում էր Գ­րող­նե­րի միութ­յան գրա­կան բա­ժան­մունք­նե­րի՝ ար­ձա­կի, պոե­զիա­յի, դրա­մա­տուր­գիա­յի, թարգ­մա­նա­կան և ման­կա­կան գրա­կա­նութ­յան քննար­կում­ներ (նաև նոր լույս տե­սած գրքե­րի),  բազ­մա­զան գրա­կան ե­րե­կո­ներ, հան­դի­պում­ներ գրող­նե­րի, գի­տութ­յան, մշա­կույ­թի գոր­ծիչ­նե­րի հետ (ոչ միայն հայ): ՀԳՄ մեծ դահ­լի­ճում տե­ղի էին ու­նե­նում նաև կի­նո­ֆիլ­մե­րի ցու­ցադ­րութ­յուն­ներ, հա­մերգ­ներ: Այն կազ­մա­կեր­պում էր նաև հայ դա­սա­կան գրող­նե­րին  նվիր­ված գրա­կան մեծ ե­րե­կո­ներ մայ­րա­քա­ղա­քի մշա­կու­թա­յին հաս­տա­տութ­յուն­նե­րում (Գ. Սուն­դուկ­յա­նի ան­վան ազ­գա­յին ա­կա­դե­միա­կան թատ­րոն, Ալ. Ս­պեն­դիար­յա­նի ան­վան օ­պե­րա­յի և բա­լե­տի ազ­գա­յին ա­կա­դե­միա­կան թատ­րոն, Հայ­ֆիլ­հար­մո­նիա­յի մեծ և փոքր դահ­լիճ­ներ, Կո­մի­տա­սի ան­վան կա­մե­րա­յին ե­րաժշ­տութ­յան տուն և­ այլն): Հա­ճախ ՀԳՄ-ն հ­յու­րըն­կա­լում էր ոչ միայն հան­րա­պե­տութ­յան քա­ղաք­նե­րում և շր­ջան­նե­րում ապ­րող, այլև ար­տերկր­յա և ԽՍՀՄ տար­բեր հան­րա­պե­տութ­յուն­նե­րից ժա­մա­նած օ­տա­րազ­գի գրող­նե­րի, ո­րոնց հետ հան­դի­պում­նե­րը (հատ­կա­պես Թարգ­ման­չաց տո­նի օ­րե­րին) նույն­պես Գ­րող­նե­րի տունն էր կազ­մա­կեր­պում:

Հա­յաս­տա­նի Գ­րող­նե­րի տու­նը, ինչ­պես Գ­րա­կան ֆոն­դին պատ­կա­նող Ծաղ­կա­ձո­րի և Ս­ևա­նի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան տնե­րը, ու­ներ ի­րա­վա­բա­նո­րեն ի­րեն հատ­կաց­ված կնիք, ու­ներ  տնօ­րեն՝ սպա­սար­կող մե­քե­նա­յով, հաշ­վա­պահ, գրա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի ռե­ժի­սոր, բե­մը ձևա­վո­րող նկա­րիչ, մի քա­նի մե­թո­դիստ­ներ[1] (մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի կազ­մա­կեր­պիչ­ներ և պա­տաս­խա­նա­տու­ներ), հնչյու­նա­յին օ­պե­րա­տոր, կի­նո­ֆիլ­մեր ցու­ցադ­րող մաս­նա­գետ (հրա­վիր­վում էր դրսից), մաք­րու­հի­ներ: Յու­րա­քանչ­յուր մի­ջո­ցառ­ման հա­մար տպվում էին հրա­վի­րա­տոմ­սեր, ա­մե­նամս­յա մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի գրքույկ­ներ, ո­րոնք ա­մեն ամս­վա սկզբին փոս­տով ա­ռաք­վում էին գրող­նե­րին՝ մաս­նակ­ցութ­յան հրա­վե­րով:

Գ­րող­նե­րի տու­նը տե­ղա­վոր­ված էր գրող­նե­րի միութ­յան շեն­քի ա­ռա­ջին հար­կի աջ թևում գտնվող ե­րեք ա­ռանձ­նա­սեն­յակ­նե­րում: Գ­րող­նե­րի տան աշ­խա­տա­կազ­մի աշ­խա­տա­վար­ձը  վճա­րում էր Գ­րա­կան ֆոն­դը:

1988 թ. գար­նա­նը՝ Հա­յաս­տա­նում ար­ցախ­յան շարժ­ման սկզբնա­վոր­ման օ­րե­րին, Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յու­նը և Գ­րող­նե­րի տու­նը աշ­խա­տա­սեն­յակ­ներ են տրա­մադ­րում «­Ղա­րա­բաղ» կո­մի­տեին, իսկ 1990 թ. սեպ­տեմ­բե­րին Հա­յաս­տա­նի Գ­րող­նե­րի տու­նը ժա­մա­նա­կա­վո­րա­պես դառ­նում է «Երկ­րա­պահ» կա­մա­վո­րա­կան ջո­կա­տի շտա­բը:

«1990 թ. հու­նի­սի 15-ին ՀԳՄ նա­խա­գա­հութ­յու­նը հրա­պա­րա­կեց հայ գրող­նե­րի ինք­նու­րույն կազ­մա­կեր­պութ­յուն դառ­նա­լու նա­խա­գի­ծը»[2], և մի քա­նի ամ­սից՝ սեպ­տեմ­բե­րի 28-ին և 1991 թ. փետր­վա­րի 14-ին, եր­կու փու­լով կա­յա­ցավ ՀԳՄ 10-րդ հա­մա­գու­մա­րը: 1991 թ. նո­յեմ­բե­րի 20-ին Հա­յաս­տա­նի Գ­րող­նե­րի տու­նը լու­ծար­վեց և նույն թվա­կա­նի դեկ­տեմ­բե­րի 1-ից ան­ցավ ՀԳՄ (­Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յուն) հա­մա­կար­գի մեջ որ­պես Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի ա­կումբ՝ պահ­պա­նե­լով իր կար­գա­վի­ճա­կը: 2001 թ. մա­յի­սի 17-18-ին տե­ղի ու­նե­ցած ՀԳՄ 13-րդ հա­մա­գու­մա­րից հե­տո ՀԳՄ ա­կում­բը դար­ձավ ՀԳՄ մշա­կու­թա­յին բա­ժին, ո­րը գոր­ծում է մինչ օրս՝ կա­տա­րե­լով իր նույն գոր­ծա­ռույ­թը: 

Հ.Գ. Ար­դեն ա­միս­ներ է, ինչ դա­տա­կան ատ­յան­նե­րում քննարկ­վում է Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յան շեն­քի պատ­կա­նե­լիութ­յան հար­ցը: Այս ա­ռու­մով, ի դեպ, տե­ղին է հի­շա­տա­կել 1998 թ. օ­գոս­տո­սի 3-ին ՀՀ Գլ­խա­վոր Պե­տար­բիտ­րի պաշ­տո­նա­կա­տար Ս. Մա­մի­կոն­յա­նին ուղղ­ված մեծ գրող, այդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում՝ 1996-2001 թթ.-ին ՀԳՄ նա­խա­գահ Հ­րանտ Մաթ­ևոս­յա­նի գրութ­յու­նից հետև­յալ հատ­վա­ծը.

«Եր­ևան, Մար­շալ Բաղ­րամ­յան 3 շեն­քը Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յան սե­փա­կա­նութ­յունն է՝ կա­ռուց­ված նաև Միութ­յան մի­ջոց­նե­րով: Այդ շեն­քը տրո­հե­լու կամ օ­տա­րե­լու ի­րա­վուն­քը չի տրվում այս Հան­րա­պե­տութ­յու­նում ոչ մե­կին, այն տրո­հե­լու կամ օ­տա­րե­լու ի­րա­վուն­քը պատ­կա­նում է բա­ցա­ռո­րեն միայն Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի միութ­յան ընդ­հա­նուր ժո­ղո­վին… Գ­րող­նե­րի միութ­յան շեն­քի միակ սե­փա­կա­նա­տե­րը՝ Գ­րող­նե­րի միութ­յան ընդ­հա­նուր ժո­ղո­վը, ինձ չի լիա­զո­րում ճա­նա­չել իր ու­նեց­ված­քի որ­ևէ տրո­հում կամ օ­տար­ման ի­րա­վունք»:

[1] Մեթոդիստներից էր տողերիս հեղինակը, որ Հայաստանի Գրողների տանն աշխատանքի էր ընդունվել 1986 թ. հունվարից:

[2] «Հայաստանի Գրողների Միություն. 70-րդ հանգրվան» (ժամանակագրություն), 1990 թ., Երևան, էջ 138-139: