ՀԻՇՈՂՈՒԹՅԱՆ ՈՍՏԱՅՆ / Վահան ՍԱՂԱԹԵԼՅԱՆ

 

 

Ասում էիր. «Կյանք է, էլի, եղածը մի մեծ բան չի»: Չգիտեիր, որ թեթև քամահրանքդ անդրադարձ ալիքով մի օր գալու էր սրտիդ խփեր: Ու խփեց. վաթսուն տարվա շեմին, քո ծննդյան օրը, մենակ նստեցիր շշի դիմաց: Նպատակդ ծնունդիդ իմաստավորումը չէր (դու այդ ե՞րբ էիր ծնունդիդ մի առանձնահատուկ կարևորություն տվել որ), մտքերդ ուղղակի մի կետի վրա շատ էին ծանրացել` ի՞նչ էիր թողել վաթսուն տարիների թիկունքում և ուսերիդ ի՞նչ բեռ էիր վերցնելու` մինչև օրերիդ վախճանը… Դու քեզ սար ու ձոր տարար, դու քեզ անցյալի լույս ու ստվերում որոնեցիր, բայց որոնածդ հիշատակման կերպ չստացավ. լույսի անակնկալ մի շող, ուրախության զանգակի գեթ մի ծլնգոց անգամ չմտաբերեցիր, որ գոնե հոգիդ մխիթարվեր: Վառած ծխախոտի կյանք էր` ինքն իր մեջ մոխրացած ու փոշիացած. օրերի թնջուկածալքերում ունայն ու անհեթեթ հուշեր էին պտտվում անհասցե ու անհանգրվան, իսկ հուշերի խտացումն էլ ընդամենը թևաթափ զարմանք էր` Տեր Աստված, է՞ս էր, ուրեմն, եղած-չեղածը: Հիմա նստել ես ծանր հոգով, սիրտդ սեղմվել, կուչ է եկել բնում ու, արդեն որերորդ անգամ, մտովի թերթում ես քո ապրած օրերը, կորած մանրամասներ ես արթնացնում քո մեջ ու նոր միայն հասկանում, թե ինչ ասել է կուրություն, կուրություն բաց աչքերով, սրտի կուրություն, հոգու կուրություն… Բեդվինի անտեր կյանք էր ապրածդ, անցած ճանապարհիդ հետք չթողիր, օրերդ չխտացան մի հատուկ սևեռումով ու արյունդ պանծացնող մի հատուկ առաքելությամբ, կույրի պես եկար ու, թափի մեջ անակնկալ սանձված նժույգի նման, շփոթված կանգնեցիր մենության երախի առջև: Ապրածդ օրերի հետ քո միակ լուսավոր կապը արդեն ուսանող դարձած տղադ է, որին տեսնում ես տարին մեկ, էն էլ` պատահականության քմահաճույքով, կամ էլ` կույր դիպվածի պարտադրանքով: Մոլորությունդ անհեթեթությամբ գոյավորված խրախճանքների հետ նժարեցիր ու անունը դրեցիր` կյանք: Բայց դա կյա՞նք էր, թե՞ կյանքի տնազ: Եթե կյանք էր` Աստծո պարգև սե՞րն ուր էր, եթե սեր եղել էր` ինչո՞ւ այդքան հեշտ ուրացար ու անմասն մնացիր Աստծո ներկայությունից: Բայց, փառք Տիրոջը, որ քո խարխուլ շինվածքը իր ուշադրության տակ առավ, ու քո մեջ, վերջապես, սթափության շունչ խաղաց. անցյալիդ հորիզոնները մաքրվեցին աչքերիդ առջևից, ու միտքդ որոնման գնաց` քո անցած արահետներով…

Գյուղից հանկարծակի քաղաք էիր եկել, խորք ու երեսանց դեռ լրիվ խակ էիր, նոր ծնված թուլի նման աչքերդ փակ քայլում ու գայթում էիր, նախախնամությունը բախտդ տնօրինեց և մարդաթող ու սիրո կարոտ կնոջ ծոցում աչքերդ բացեց: Մարդաթող ու սիրուն: Սիրուն ու հարուստ: Երեք երնեկ` սիրո մեկ մահճում: Եվ տասը երնեկ` քո խավար գոյությունը լույսերի ցոլանքում պանծացնելու համար: Նա վաստակում էր, դու` փնչալով մսխում: Պարապությունից դու չէիր ամաչում, ամոթի դառնության լեզվակը գոնե մի անգամ չթրթռաց քո մեջ, իսկ սերը հանդուրժող բնույթ ուներ` լիուլի օգտվում էիր: Ջահել եռանդի թափով նա առաջ էր գնում, աճպարարի անըմբռնելի հնարքով հետո արդեն հսկա խանութի վարիչ էր, իսկ դու` դեռ այն փսլնքոտ մսխողը: Որձաձիու ախորժակով մսուրքին կպած` սեռիդ արժանապատվության մկաններն էիր վարժեցնում, որ անկողնային քննությունից պատվով դուրս գայիր: Եվ դա քո ապրածի գերխիտ վեհությունն էր: Իսկ դեպքերն արագ էին զարգանում, և դու էլ չիմացար, թե ինչպես հայտնվեցիր առուփախի քաջքաքամու թևերին… Բախտդ ուզածիդ պես բերել էր. տռփամոլ կնոջ սիրտը թունդ էր կպել քո անտաշ ջանին, ու վայելքի թմբիրում ողերդ լցվում, առնական հմայքով պնդանում էին: Հետո արդեն փողի կախարդական շրջապտույտում էիր: Ու լա՜վ էլ խրվել էիր: Բայց այդտեղ էլ, փող ու զվարճանքի հենց այդ շիրայում էլ նամարդությունը քո մեջ գլուխ բարձրացրեց, ու, երախտիքի ակնկալիքը սրտում, սիրող կնոջ երազանքները փշրվեցին ժամանակից շուտ: Իբր աղջիկ ճարել, ընտանիք էիր ուզում կազմել, իբր բծախնդիր հետևողականությամբ կազմեցիր, բայց երեխադ դեռ լույս աշխարհ չեկած` կինդ թողեց հեռացավ քեզանից: Թվում էր, թե ապերախտությունից պոկված մի քամի երկրի ու երկնքի արանքում քեզ պիտի սթափեցնելով ճոճեր` ունայնության մոռացություն շպրտելուց առաջ, բայց թվացումը լուսնափոշու մեջ հալվեց, որովհետև ամուսնության, հավատարմության պատվամետ օրենքները խորթ էին քեզ համար. սիրուհուդ ծոցում իմացար, որ տղա ես ունեցել… Ու վատ չզգացիր: Տղամարդու գերակայության ըմբռնո՞ւմդ էր չափազանցված, ընտանիքի մասին ունեցած պատկերացումնե՞րդ էին թյուր, թե՞ մոռանում էիր, որ կնոջ նահապետական հնազանդության պատը վաղուց էր փլվել: Իսկ չտեսի ախորժակը ամեն պահի արթուն ու բորբ էր մեջդ. արար աշխարհի աչքը քո կնոջ վրա էր, քո աչքն այնինչ ուրիշների կանանց փեշերից չէր իջնում: Կինդ հարճ չէր, որ որձի բնազդային թաքստոցներում շիկացած քո տռփակեզ մղումները հանդուրժեր, իսկ դու մտածում էիր տմարդորեն անառարկելի. երեխադ ծնվի՝ կինդ կվերադառնա: «Երեխան շալակին ո՞ւր պիտի գնա,- համոզված եզրակացնում էիր:- Ոտքը կարիքի թալակն ընկավ՝ վազելով դուռս է գալու»: Բայց սխալվել էիր, քո հաշվարկներում դու չարաչար սխալվել ու սիրո խաղը դեռ չսկսած՝ տանուլ էիր տվել. երեխադ ծնվեց, լաց ու ծիծաղկոտ թոթովանքի մեջ սիրվեց օտարի կողմից, օտարի հիացական գնահատանքի մեջ հասակ առավ, հասավ սիրո տարիքի, ու կինդ չվերադարձավ: Եվ դու ամուրիի թեթև թիկնոցն ուսերիդ առար ու հարմարվեցիր: Երեխադ քանի դեռ փոքր էր, քանի դեռ հայրական ուխտը դրժող քո թեթևսոլիկ բնույթը մտքի սայրին չէր հասել, աչքն ու միտքը շոյող-գայթակղող պուճուր մի բանով հմայում, քեզ մոտիկ էիր պահում, բայց բոյ քաշելու հետ՝ սկսեց խուսափել քեզանից: Հիմա հանդիպելիս արդեն գլուխը թեքում է: Ձեր արյան կապը բարակել ու քո գրպանի զորությամբ, կարծես թե, դեռ պահվում է, վաղը դրանից էլ ես ձեռ քաշելու: Որովհետև վրիպումի դառնությունը չզգացող ծնողի արյունը զավակի երակում նրա ամոթի հաշվին է տաք մնում: Որովհետև հոգու սուրբ տաճարը մաքուր ձեռքերով ու մաքուր խղճով են ոտք դնում:

Իսկ քո գոռոզությունն անսահման էր ու հպարտության ընկալումդ՝ անպարագիծ. հայր ու որդի սրբազան կապի մեջ անգամ կեցվածք էիր բանեցնում: Չանցա՜վ: Ու չէր էլ անցնելու, որովհետև արյունն իր մեջ ինքնամաքրվելու բնազդ ունի. իրենից սերվածի վարքը հսկում ու փայփայում է, խոտոր ճամփից ետ կանգնեցնում ու տիրություն է անում: Իսկ քո արյունը, առհասարակ, չմակարդվող էր, ձեռք մեկնելու փորձ էլ չարեցիր ու տղայիդ ջահել ընթացքը ինքնահոսի թողեցիր: Իսկ ինքնահոս կյանքից չափավորություն մի՛ սպասի, անօգուտ բան է: Ասենք, դու չէիր էլ սպասում, մոլորյալ վարքդ մի որևէ կարգադրիչի կողմից ճիպոտի տակ քաշելու վտանգ չկար, որ գոնե զգոնության բնազդն արթնանար մեջդ, կողքի սրտացավ հուշումն էլ ականջիդ ետև էիր գցում ու քո ջահել, տաքարյուն թափի մեջ ապրելու խորհուրդ էիր բանաձևում. «Կյանքը թեթև, անցողիկ պայմանականություն է, մնայունը պահի մեջ պայթող վայելքն է»: Եվ դա գլխավերևումդ դրոշի պես ծածանվող քո անձնական ճշմարտությունն էր, որ քեզանից հեռու ու հատկապես կնոջդ վրա չէր տարածվում. երեխայիդ բախտի համար քսան տարեկանից նա պիտի փեշը պինդ պահեր, նստեր՝ քո նահապետական տատիկի ամոթխած հնազանդությամբ: Որովհետև դա քո զորեղ կամքն ու զորեղ թափն էր: Որովհետև դմակի սարսափ քո դանակը սատանան անձամբ իր ձեռքով էր սրել: Քեֆերի թունդ պահերին, խմիչքի գոլորշիներից զեղված ու անկշիռ ճախրանքով արտաբերվող անհամ բաժակաճառերի արանքում, ձեռքդ քո բաժին կնոջ (հիմնականում մարդաթող կամ փողոցի պոռնիկ) մեջքովը փաթաթած, լուր տվողի անպատկառությամբ սպառնում էիր. «Մի բան իմացա՝ սեփական հոգեհանգստի արարողության պատրաստությունը թող իր ձեռքով տեսնի»: Եվ հանգիստ խղճով անառակության այդ փետրավոր իրավունքը վերապահում էիր քեզ: Ու շոյում էիր կնոջ մազերը, մեջքը, տարփանքի մոլեգնող թափի մեջ ձեռքդ իջնում էր, խորանում… Ու ջրիկ ունայնության վախճանի եզրագծում թուլանում էր: Հերն էլ անիծած, թե կինդ պարտքով էր երեխայիդ շոր առնում: Հերն էլ անիծած, թե երկիր-աշխարհում հոգու պարտք և, առհասարակ, բարոյականություն էր սահմանված: Մեկ է՝ երկուսից էլ անմասն էիր: Ինձ ինչ կա, քեզ համար եմ ասում, ես ընդամենը ձայն եմ քո ներսում՝ ինքն իր զայրույթում մոխրացող, աներևույթ, անմարմին… Կուզես ներքին ձայն ասա, կուզես ասա ներքին դատավորի ձայն, կուզես հիշողության ձայն ասա… Ճիշտը, երևի թե, հիշողության ձայն ասելն է, որովհետև հիշողության մեջ է մարդն ամբողջական ու ավարտուն՝ իր կենսաբանական շաղախով ու ներքին կազմաբանությամբ: Եվ հետո՝ հիշողությամբ է ասունը զատվում անասունից, և հիշողությամբ է կյանք կոչված պատրանքը գոյության հրճվանքի ու չգոյության սարսափի հավերժական խռովությամբ ամփոփվում: Ասունի ու անասունի հանգամանքը քո պարագայում կարևոր է. գոնե այդ կերպ դու քեզ կապահովագրես կենդանական որևէ տեսակի համախումբ երթում հայտնվելու վտանգից: Կրոնավորի թիկնոց չեմ առել ուսերիս, որ խաչի զորությամբ վարքդ չափի բերեմ, պարզապես (ինչպես պայմանավորվեցինք) հիշողության ձայն եմ. խոսում ու լռում եմ անհրաժեշտաբար, բայց ասածս արձագանք չի գտնում քո խելք ու մտքում, որովհետև ես ասողի դերում եմ, դու՝ արհամարհողի: Ու մեր զրույցը չի կայանում, պատուհանից ելնող ծխի պես ցնդում է: Երբեք էլ չի կայացել, որովհետև քո ականջը դու միայն դրսի ժխորի վրա ես արթուն պահել: Բայց ես չեմ լռում, որովհետև իմ գոյության խեցին դու ես, և քանի դեռ քո արյունը տաք է իր հունում, ուրեմն դու կաս, դեռ ապրում ես, ուրեմն ես էլ եմ ապրում: Ապրում ու հարկ եղած ժամանակ խոսում եմ: Հիմա էլ ահա տևական լռության թմբիրից զատվել ու ականջիդ փսփսում եմ: Խոսքս ավարտուն տեսքի բերում ու դառնորեն արձանագրում եմ՝ մեղք ես, մա՛րդ Աստծո, շատ ես մեղք. անցյալդ խղճիդ հետ վաճառել ու մորեմերկ կնոջ մոլորությամբ ծվարել ես մարդկանցից լքված մի խորշում: Եվ հոգուդ մեջ ու չորսբոլորդ պաղ ամայություն է: Եվ, երևի թե, հոգուդ խորքում բույն դրած պարապությունը լցնելու ճիգն էր, որ ամեն առիթով պարծենում, ասում ես. «Քսան տարեկան տղա ունեմ»: Ու խոսքիդ մեջ վճռականության պակաս կա, որովհետև ինքդ էլ ես հասկանում, որ արյանդ թանձրույթը քեզ համար միայն անձնագրային բովանդակություն ունի ու միայն այդքանը, իսկ իրականում նա մենության դառնության մեջ երջանկություն որոնող իր մոր տղան է: Ինքդ քեզ ինչո՞ւ ես խաբում, ինքնախաբեությունը մոլագարի սփոփանք է, դու քեզ ինչո՞ւ ես հավասարակշիռ հոգիների բանական երթից դուրս դնում: Ամպամած հոգուդ մգլահոտը արևերես հանելու ջանքդ դատապարտվեց, որովհետև քո ամայի ներսում օջախի ջերմություն ու սիրած կնոջ նվիրում չկար. կնոջ բնույթը դու միայն անկողնու քրտնահոտով չափակշռեցիր և արդյունքում՝ մեծ հաշվով վրիպեցիր: Հիմա ես ասեմ, դու լսիր՝ կին արարածն ավելի կատարյալ ու կենսաբանորեն ավարտուն շաղախ է, քան տղամարդը. աղբյուրի ջուրը բխում է, ու ծարավ հողը ջուրը ներծծում է իր մեջ, Աստծո ջուրը տղամարդուց բխում է, ու կնոջ ներսը այդ ջուրն իր մեջ ներծծում, մայրական սիրով շաղախում, փայփայում, պտուղ է տալիս… Իսկ քո ջուրը սատանայի մահճով հոսում ու գնում-խառնվում է անտեր ծովերի ջրերին: Հենց այդտեղ էլ ինքնախաբեության գալարը փակվում է քո մեջ, ու հավատդ գնում է մոլոր ճամփեքով… Որովհետև հավատը մարդուն եկեղեցի է տանում, իսկ անհավատի եկեղեցին պատահած բաց դուռն է… Մտածելու հարց է, վերլուծությունը քեզ եմ թողնում:

Իսկ վերլուծության հանդեպ բնածին քամահրանքդ քեզ բանտ տարավ: Մազը ճերմակած այրի չափած-ձևած վարքն արհամարհեցիր ու սադայելի զարմից սերվածի փեշի վրա անսպասելի գայթեցիր: Գրա՜զ էիր եկել՝ երեսուն օրում երեսուն կնոջ ծոցում պիտի թալկանայիր… Վկաների հավաստումո՜վ, իրեղեն ապացույցներո՜վ, գաղտնի ձայնագրությա՜մբ, բջջային հեռախոսի լուսանկարներո՜վ… Ներոնի մեջ քնած անասունը հենց քո մե՞ջ պիտի արթնանար, որ գազանի մորթի հագած իրեն դուրս գցեր վանդակից ու կանանց չփլաղ վտառը քաշեր թաթի տակ… Քո բաժին Պյութագորասը գոնե ներկա՞ էր, որ մարած կրքերիդ շաղ եկած մոխիրների վրա քո չորեքթաթ ճողվածքից բռնաբարվող կնոջ վայնասուն պայթեցներ… Դու միայն Աստծու պատվիրանները չէիր պղծում, դու ինքդ քեզ էիր պղծում, քո ֆիդայի պապի փառահեղ հիշատակն էիր պղծում, մի օր ճրագի պես անակնկալ մարած հորդ քրիստոնյա լռությունն էիր պղծում… Փորձության ընդամենը քսան կեռման հաղթահարեցիր, ու ձեռքդ քսանմեկերորդ մեղքի մահճին չհասած՝ գրազդ տանուլ տվիր: Եվ լածիրակի լուծը վզիդ առար խոնարհ ու հեզ, որովհետև ավելորդ շարժումդ ճահճի խորքն էր տանելու քեզ: Դու դա լավ էիր հասկացել, ինքնապաշտպանական բնազդդ սրվել էր դավի ճիրաններում, և եղավ մի պահ, երբ բանտի գաղտնիքակուլ պատերի խորքում խտացած քրեական լիցքը հասավ կրիտիկական վիճակի և քիչ մնաց պայթեր քո անպաշտպան գլխին, բայց բախտդ դարձյալ բերեց. քրեական աշխարհի հեղինակավոր մի ձեռք քեզ հեռու պահեց անարգվելու խայտառակությունից: Եվ անպատվության երախի առաջ նոր միայն հասկացար, թե ինչ արժեն մարդու կյանքն ու արժանապատվությունը բանտի պատերի նեղվածքում: Տառապանքի քո անձուկ խեցում ամփոփված-մարած, կարծես թե, լսում էիր ինձ, բայց իրականում խաբվածի թմբիրի մեջ էիր. ազատության հենց առաջին օրը խաչ քաշեցիր քո ապրած տառապանքի վրա ու տեր կանգնեցիր ընդառաջ եկող վայելքի խնդությանը…

Իսկ հրապարակներից ու փողոցներից տարաշխարհիկ ձայներ էին գալիս: Գալիս ու առանց միտք դառնալու լռվում էին քո ականջներում: Եվ դու քո ներփակ պատյանից կրիայի նման գլուխդ դուրս հանում ու անտեղյակ հարցնում էիր. «Էս ի՞նչ են ուզում, տղե՛րք. ինչի՞, Ղարաբաղը մինչև հիմա մերը չէ՞ր…»: Դու, իհարկե, տերն ես քո կյանքի, բայց թե մարդ ես, օդից չես ընկել ու քո տոհմի տեսակն ես ներկայացնում էս արևի տակ: Ուրեմն պարտավորության մեջ ես. ծնողիդ շիրիմի լռության առջև պարտավորություն ունես, տղայիդ գտածի ու կորցրածի հանդեպ պարտավորություն ունես, ինքնասպան լինելու վճիռ կայացնելու թնջուկում անգամ արթուն ու սթափ լինելու պարտավորություն ունես: Այնինչ համր էիր համատարած աղմուկի մեջ: Այնինչ կույր էիր լույս ու ստվերի մեջ: Բայց ժամանակն իր վազքի մեջ արթուն էր: Թարմ, կենարար ալիք էր բարձրացել, տարիների քնկոտ միապաղաղությունը մշուշի հանգով ցրվել էր, ոգու զարթոնք ու անպարագիծ ցնծություն էր, իսկ դու եկար ու նախկին եռանդով կպար խնջույքի սեղանին: Էդ է՞ր, ուրեմն, քո բաժինն էս լենուբոլ աշխարհում: Ժամանակներ էին մռայլ ու պայծառ. մեկ հույսն էր կայծակի թափով փայլատակում, մեկ էլ՝ համատարած հուսահատությունը բռնում էր մարդու կոկորդը: Բայց հուսահատությունը նստվածք չէր տալիս, նպատակի ոգին, կարծես թե, գնալով նորոգվում, պնդանում էր, իսկ դու դեռ ժամանակի հի՜ն ու մգլած չափման մեջ էիր: Մազմորուք պահած տղերքը իրենց տվել էին ինքնակամ զրկանքի, իսկ դու ձեռքդ մի անգամ գրպանդ չտարար, թե՝ գործ եք անում, տղե՛րք, էս էլ ինձանից: Պատերազմ էր և մութուխավար, մութուխավարի այդ գեհենում, երբ թվում էր, թե կյանքը մարման փուլ է մտնում, դուք (քո նմանները) հանկարծակի աշխուժացաք ու սկսեցիք դանակ սրել` սեփականաշնորհում կոչված քաղաքակիրթ աճպարարությամբ երկրի փորոտիքը թափելու համար: Ու Հայոց պետականության արտը մորեխի պարսի դեմը անպաշտպան մնաց… Ընտրյալները դեռ պատերազմի դաշտում էին, իսկ դուք պատեհության քմահաճույքով ձեզ կտակված ավարն էիք մեջմեջ անում: Դիպվածի բարեհաճությամբ դու մեկ օրում մեծահարուստ դարձար. այդպես միայն երազում է լինում, ու քո երազը իրականություն դարձավ: Ու քո կյանքը քո երազի ճամփով գնաց: Տղերքը դարձյալ կռվում էին, կռվում ու զոհվում էին, զոհվում ու անմահանում էին, իսկ դուք անառակության քունջերում օղի էիք կոնծում՝ երկիր աշխարհին խաղաղության մաղթանքով: Կռիվ ու բաժակաճառ: Եվ անհամ զրույց: Առհասարակ քո ապրած կյանքը բաժակաճառ եղավ ու բաժակաճառի թեթևությամբ էլ ցնդեց: Որովհետև օրերդ շա՜տ էին նման իրար. մեկն ընկնում էր մյուսի քթից, մեկը կախվում էր մյուսի պոչից… Եվ նորություն չկար, լույսի ջերմացնող փայլ չկար, ասես անհամ ու երկար մի օր լիներ, և դու այդ անհամ ու երկար օրը դարձրիր կյանք: Ու չձանձրացար:

Իսկ մեկ ամիս առաջ, ընդամենը մեկ ամիս առաջ քո մեջ հանկարծակի ու միանգամից բարերարի ոգի արթնացավ. հայտնի քանդակագործի աղջկա նկարների ալբոմի տպագրությունը պիտի հովանավորեիր: Դու և բարեգործությունը՝ հարավ ու հյուսիս: Քարի բերանը լեզու դնող, քարի մեջ շունչ ու հոգի արթնացնող, քարի մեջ մտած ու քարն իր մեջ կրող քանդակագործը քեզ միամտաբար հավատացել ու իրեն արդեն քո շռայլության տոնահանդեսի ականատեսն էր պատկերացնում: Խեղճ մարդն ի՞նչ իմանար, որ քո երևակայությունը լուսանկարի վավերագիր իսկությունից դենը չի անցնում, այդ մաքուր հոգին ի՞նչ իմանար, որ քո աչքն ընդամենը իր աղջկա կոնքի խաղով էր հմայված… Բարեգո՜րծ: Բարեգործը Մանթաշովն էր, և գիտե՞ս ինչու. նրա տիեզերական հոգում և՛ Թումանյանն էր արթուն, և՛ Կոմիտասը, և՛ Սիամանթոն, և, առհասարակ, նրա հոգում, նրա արյան մեջ հայ մարդն էր արթուն, հայ ազգն ու Հայոց արևահամ երկիրն էր արթուն, իսկ քո ներսի արթունը տոնավաճառի Ճլեն է, Բաստուրմա Հենդոն, կավատ Նունեն… Դիպվածի ողորմածությամբ փողի տեր դարձած ամեն մի լամուկ բարեգործի թիկնոց է վերցնում ուսերին` չիմանալով, որ բարեգործը Աստծո գրասենյակներով անցած ու Աստծո սպասավորների կնիքներով վավերացված-սրբագործված հատուկ անձ է, հոգու և նյութի ներդաշնակությունն իր մեջ կրող, խաչի զորությամբ պնդացած ու մեռոնաբույրով օծված մարդ, իսկ դու քյաբաբն ու Սուրբ գիրքը միայն քաշով ես իրարից տարբերում… Ակվարիումը հա էլ փոխի, ջուրը, միևնույն է, նեխած է, ու ձուկն այնտեղ չի ապրի…

Բարեգործության խաղդ չանցավ, ու դու նոր խաղ հորինեցիր: Բայց դա խաղ չէր ու աբսուրդի գերազարդ քրքիջ էր… Քնած տեղից անակնկալորեն փետրավորված փառասիրությունդ տարօրինակ թանձրացումով ու արագ ներգործող դեղահաբի պես արյանդ մեջ մտավ. քո մասին թերթ ու հանդեսներում հոդվածներ էիր գրել տալիս՝ անհեթեթ ցանկությամբ, որ դու օլիգարխ ես… Օլիգա՜րխ… Եվ դա քո գոյության անձնագիրն էր, քեզ բառի զորեղ թափի մեջ տեսնելու մոլագար երազանքդ, բառի ցնծությամբ մեծարվելու և ուրիշներից քեզ պիտակով զատելու սնապարծ կիրքդ… Ես քո հիշողությունն եմ ու պարտքի գիտակցումով քեզ ահա հիշեցնում եմ. վերջին անգամ հորդ գերեզմանին տասը տարի առաջ ես այցելել, էն էլ պատահաբար, ուրիշի մեռելի թափորի ետևն ընկած… Ինչո՞ւ ես քեզ ծաղրում, տղա՛, որտե՞ղ է քո ապրածի նստվածքը, քո տարուբեր երթում որտե՞ղ է, վերջապես, զավեշտի ու լրջության սահմանը, թե քեզպեսների կյանքը հիմնահատակ զավեշտ է…

Այդպես ապրեցիր՝ խաչապաշտն ու խաչագողը իրարից չտարբերելով…

Հիմա քո շքեղաշուք տան մեջ միայնակ նստել ու սարդոստայնն ընկած ճանճի նման խճճվել ես հուշաթելերիդ թնջուկում: Ապրուստդ` արքայավայել, խանութներդ՝ մատների վրա չհաշվվող, մեքենաներդ՝ տարբեր ճաշակի, փայատիրության իրավունքդ՝ հարավից հյուսիս… Բայց մեջը կյանք չկա. անցյալիդ մոխիրը քամին է տարել, ապագադ խոստանում է գորշ մենություն (ի՞նչ իմանաս, անակնկալը որ մի ակնթարթում է քեզ գետնելու), ներկայիդ դեմքն էլ աչքերիդ առջև կախված անգույն դիմակ է: Ասում եմ՝ ներկայիդ դեմքն էլ անգույն դիմակ է, որովհետև քո այդ շքեղաշուք տան մեջ պղծության ոգին է դարանել և իր դարանի քունջում էլ բորբոսնել է, որովհետև այդ տունը դու անառակատուն դարձրիր, բորենիների խրախճանքի վայր, տարփանքի գոլորշիների մեջ փոշիացող հիշողությունների անեծքաբուն… Ու Ներոնի քո վարքին քո տան մեջ էլ հավատարիմ մնացիր. գիշերները ուրվականների պես շրջող մերկ աղջիկներ, խումհարի մշուշներում նրանց ետևից քարշ եկող ապուշացած տղամարդիկ, սենյակների խորքից լսվող հեշտանքի վայնասուն, և՛ նեխահոտ, և՛ գարշահոտ, ու այդ ամենի գլխին զնգացող բաժակաճառ՝ Հայաստանի և հայ ժողովրդի կենացը… «Թյո՜ւ,- մի գիշեր երազումդ, ժամանակի թանձրամրուր հեռուներից, լսեցիր ֆիդայի պապիդ տնքոցը,- թյո՜ւ, քո նամուսին»: Սարսափահար վեր թռար քնիցդ և այդ անգո նախատինքի առաջ սարսուռով փշաքաղվեցիր: Ծանր, անհամաչափ շնչում էիր: Հետո դարձյալ քնեցիր ու մոռացար երազդ: Մոռացար, որովհետև ինքդ ես արդեն մոռացված, քո մեջ ամոթի զգացումն է մոռացված, պարտքն ու պարտականությունն է մոռացված, եղած-չեղածը անառակության փակված մի գալար է, ու խորշակի վայուն: Երեխայի ծափուծիծաղից դատարկ շքեղություն ու արյան փոշիացող հետագիծ… Քույր ու եղբայր չունես, ազգ ու բարեկամից օտարացել ես, ծնողների կողմից էլ վաղուց ես որբացել: Այսօր դեռ պինդ են ուսերդ, դու վաղվա մասին մտածի (կրկնեմ ու ասեմ՝ ի՞նչ իմանաս, անակնկալը որ մի ակնթարթում է քեզ գետնելու): Ժամանակի ալիքը քեզ ուշ ափ շպրտեց, բայց այսօր ահա, մթագնումի յոթ ծալք խորքից, կարծես թե, հարություն ես առել՝ կյանքիդ մեջ նոր սկիզբ գտնելու հույսով: Գոնե սևագիր կյանքդ մաքրագիր դարձնելու ձգտումով: Ուշ չի, գուցե թե ուշ չի, որովհետև քո մի պուտ արյան հետքը ձգվում է քո թիկունքում ու հավասարակշռություն գտնելու տենդում միայնակ է խարխափում: Ձեռքդ պարզիր ու ոտքի կանգնեցրու նրան: Կյանքդ հարատև չի, հոգի ունես տալու, քեզ հավաքի, որ ծերությանդ շեմից պաղություն չփչի: Նստած տեղիցդ վեր կաց, թթվեցիր, վեր կաց նստի մեքենադ ու գնա կնոջդ դուռը: Գնա և թողություն խնդրի քո արած ու չարած մեղքերի համար: Ձեր սրտերի խոզան արանքում երեխայի բախտ է խմորվում, հարազատության մարմաշի տակ կոշտացած կամքդ ճկի մի քիչ, ամոթ չի, խոտոր ուղուց դարձի գալը երբեք էլ ամոթ չի, վատ մի՛ զգա: Մեծահոգի է կինդ, գուցե թե ների, գուցե թե քո ուշացած զղջումը քո պատիժը համարի ու ներման դուռը կիսաբաց թողնի քո առջև…

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.