ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԻ ՎՐԱՅԻ ՄԱՐԴԸ / Հ­րաչ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

 

– Վերջ,- ա­սաց Ե­նոքն ու նստեց հի­վան­դա­նո­ցի աս­տի­ճան­նե­րի վրա:
Շուն­չը կտրվում էր, աչ­քե­րի ա­ռաջ ա­մեն ինչ եր­կու հատ էր եր­ևում: Կ­յան­քում ոչ մի ան­գամ էս­քան վատ չէր զգա­ցել: Թո­քե­րը բե­րանն էին գա­լիս, սիր­տը խփում էր կա­տա­ղած, ծնկնե­րը թու­լա­ցել էին, ու շարժ­վել չէր կա­րո­ղա­նում: Բ­ժիշկ ու հի­վան­դա­նոց չէր սի­րում, կյան­քում հա­մար­յա բժշկի չէր գնա­ցել, բայց այս ան­գամ այն­քան էր ջա­նին հա­սել, որ ստիպ­ված վեր էր կա­ցել, նստել հին «­Ժի­գու­լին» ու քշել էր Եր­ևան: Հարց­նե­լով գտել էր ին­ֆեկ­ցիոն հի­վան­դա­նո­ցը, պա­հա­կի հետ կռվե­լով բարձ­րա­ցել էր երկ­րորդ հարկ ու հան­դի­պել էր «­Քո­վիդ» բա­ժան­մուն­քի փակ դռնե­րին: Ծե­ծել էր ա­պակ­յա դու­ռը, հա­վա­տա­լով, որ իր փրկութ­յունն այդ դռնե­րի ետ­ևում է: Բա­ժան­մուն­քից դուրս էր ե­կել բժիշ­կը՝ տիե­զե­րագ­նա­ցի նման սկա­ֆանդր հա­գած: Ե­կել, կանգ­նել էր նրա մոտ, լսել նրան ու ձեռ­քե­րը տա­րա­ծել.
– Տեղ չկա, հաս­կա­նո՞ւմ ես, տե՜ղ չկա:
Ն­րա ձայնն ա­սես այն աշ­խար­հից էր գա­լիս: Բ­ժիշ­կը հա­զար տակ ծածկ­ված ու ան­ջատ­ված էր աշ­խար­հից, և կար­ծես նրա փո­խա­րեն ու­րի­շը լի­ներ խո­սո­ղը: Կանգ­նել էր Ե­նո­քի մոտ ու ձեռ­քե­րը թա­փա­հա­րե­լով բա­ցատ­րում էր.
– Հաս­կա­նո՞ւմ ես, տեղ չկա:
– Հի­մա ի՞նչ,- զար­մա­նում ու զայ­րա­նալ չէր կա­րո­ղա­նում Ե­նո­քը,- ու­զում ես, որ մեռ­նե՞մ:
Բ­ժիշ­կը զար­մա­նում էր Ե­նո­քի ան­հաս­կա­ցո­ղութ­յան վրա, իսկ Ե­նոքն իր հեր­թին շշմում էր նրա քարսր­տութ­յու­նից: Բ­ժիշկն է՞լ էս­քան ան­մարդ­կա­յին լի­նի: Ինքն ա­սում է՝ մեռ­նում եմ, իսկ նա…
– Տեղ չկա,- ար­դեն ո­րե­րորդ ան­գամ ա­սում էր բժիշ­կը,- նույ­նիսկ մի­ջանցք­նե­րում ենք մահ­ճա­կալ դրել, մի­ջանցք­նե­րում էլ տեղ չկա:
– Տեղ չկա, ես էլ էս աս­տի­ճան­նե­րի վրա կնստեմ,- հա­մա­ռում էր Ե­նո­քը,- բեր, էս­տեղ բու­ժիր ինձ: Թե՞ ու­զում ես՝ մեռ­նեմ,- ար­դեն ո­րե­րորդ ան­գամ կրկնում էր նա զար­մա­ցած: Ինքն իր ոտ­քով գա հաս­նի հի­վան­դա­նոց, խնդրի, որ ի­րեն սրսկեն, իսկ սրանք… Ին­քը, որ ա­սեղ տես­նե­լիս մկան ծա­կին հա­զար թու­ման էր տա­լիս, հի­մա ե­կել խնդրում է, իսկ սրանք՝ տեղ չկա…
Բ­ժիշ­կը չգի­տեր՝ ինչ պա­տաս­խա­ներ Ե­նո­քի միակ հար­ցին, մա­նա­վանդ, որ նա ո՛չ ու­ղե­գիր ու­ներ, ո՛չ հա­մա­պա­տաս­խան փաս­տաթղ­թեր ու աչ­քե­րին նա­յե­լով հարց­նում էր. «Ու­զում ես, որ ես մեռ­նե՞մ»:
– Ախր ես եր­դում եմ տվել Հի­պոկ­րա­տին,- ա­սում էր ու մտքի մեջ հայ­հո­յում Հի­պոկ­րա­տի յո­թը պոր­տը: Ախր Հի­պոկ­րա­տը ոչ մի ան­գամ այս­պի­սի վի­ճա­կում չի հայտն­վել: Էս վի­ճա­կում հայտն­վեր՝ հաս­տատ նման եր­դում չէր հո­րի­նի: Եր­ևի չի ե­ղել էս վի­ճա­կում, որ մինչ այդ չլսված, չտեսն­ված ինչ-որ վի­րուս գա ու ի­րար խառ­նի ա­մեն ինչ: Ի­րեն հի­վանդ­նե­րից ա­ռանձ­նաց­նի, մտցնի էս հա­մազ­գես­տի մեջ: Հի­պոկ­րա­տին չի կա­րող բա­ցատ­րել, որ շուն­չը կտրվում է էս շո­րե­րի մեջ, և նույ­նիսկ մի կար­գին մի­զել չի կա­րո­ղա­նում: Հի­պոկ­րա­տին բա­ցատ­րել չի կա­րո­ղա­նա, չի կա­րո­ղա­նա բա­ցատ­րել նաև էս ամ­րա­պինդ, խո­շոր ձեռ­քե­րով, կա­պույտ աչ­քե­րով ու կարճ խու­զած մա­զե­րով մար­դուն: «Ես քո Հի­պոկ­րա­տի»,- է­լի մտքի մեջ Հի­պոկ­րա­տի յո­թը պոր­տը հայ­հո­յեց ու շուռ ե­կավ Ե­նո­քի կող­մը.
– Հաս­կա­նո՞ւմ ես, ես եր­դում եմ տվել Հի­պոկ­րա­տին:
– Դե եր­դումդ կա­տա­րիր: Ին­չի՞ ես երդմ­նա­զանց լի­նում:
– Ախր ո՞նց կա­տա­րեմ, ա՛յ ըն­կեր, ա՛յ բա­րե­կամ, այ ախ­պե՜ր,- ծնկնե­րը ծե­ծեց բժիշ­կը,- տեղ չկա, հաս­կա­նո՞ւմ ես, տե՜ղ չկա:
– Դե որ տեղ չկա, ես էլ էս­տեղ կմեռ­նեմ,- ա­սաց Ե­նոքն ու նստեց աս­տի­ճան­նե­րի վրա: Ա­ռաջ­վա նման շուն­չը կտրվում էր: Բե­տո­նե աս­տի­ճա­նի սառ­նութ­յու­նը հա­ճե­լի էր: Զ­գում էր, որ ջեր­մութ­յուն ու­նի, և­ աս­տի­ճա­նի սառ­նութ­յու­նը մի տե­սակ թեթ­ևաց­նում, թու­լաց­նում էր ջեր­մութ­յու­նը: Ու­զում էր մի տեղ պառ­կել ու վեր չկե­նալ: Թույլ էր, ան­տա­նե­լի թույլ: Իր կյան­քում այս­պի­սի թու­լութ­յուն չէր զգա­ցել երբ­ևէ: «Էս­պես էլ փոր­ձա՞նք,- մտա­ծում էր նեղ­ված,- էս բան ու գոր­ծի ժա­մա­նակ, էս գյու­ղա­­տնտե­սա­կան աշ­խա­տան­քի ե­ռուն շրջա­նում որ­տե­ղի՞ց ե­կավ-կպավ ինձ»: Հիմ­նա­կա­նում խոտ­հարք­նե­րում էր ե­ղել: Մի ան­գամ, միայն մի ան­գամ ի­ջավ գյուղ, Վա­ղո­յի խա­նու­թում մի բա­ժակ բան խմեց տղեր­քի հետ… Ո՞վ գի­տե, գու­ցե էդ ժա­մա­նակ ճան­կեց վի­րու­սը: Կամ էլ էդ ան­տե­րը քա­մու թևին նստած ե­կավ հա­սավ Կա­պուտ քա­րի գլուխ, ուր հնձից հոգ­նած, վրան բաց քնել էր մի ժա­մի չափ: Ախր ի՞նչ ա­ներ, վի­րու­սը հո տե­սա­նե­լի բան չէ՞ր, որ ին­քը խու­սա­փեր: Գա­զան չէր, որ փախ­չեր, օձ չէր, որ բա­հով գլու­խը ջախ­ջա­խեր: Ան­տե­սա­նե­լի, ան­հաս­կա­նա­լի, ան­հա­վա­տա­լի՝ նաև, որ ե­կել, կպել էր ու եր­կու օ­րում իր հզոր ու ու­ժեղ մար­մի­նը թու­լաց­րել: Իսկ բժիշկն ա­սում է՝ տեղ չկա: Քո հի­վան­դա­նոց սար­քո­ղի ի՞նչն եմ ա­սել, ա­սա ժա­մա­նա­կին մի քիչ էլ մեծ կսար­քեիր, է­լի՞:
Երբ վատ էր զգա­ցել, կինն էն­քան էր խո­սել, որ նախ մար­զա­յին հի­վան­դա­նոց էր գնա­ցել: Ռենտ­գե­նի բժիշ­կը, որ շատ ջա­հել էր ու դեմ­քին չսա­զող ան­հե­թեթ բե­ղեր ու­ներ, խնդմնդա­լով հայտ­նել էր.
– Թո­քերդ ախ­տա­հար­ված են:
Այն­պես էր ա­սել, ա­սես աչ­քա­լու­սանք էր տա­լիս:
– Յա՞,- զար­մա­ցել էր Ե­նո­քը,- բա ո՞նց կլի­նի:
– Շուտ Եր­ևան հա­սիր,- է­լի ժպտա­ցել էր բժիշ­կը:
Ե­նո­քը հա­զիվ էր զսպել նրան մի գրո­ղի ապ­տակ տա­լու ցան­կութ­յու­նը: «Էն­պես ես ժպտում ու էն­պես ես Եր­ևան ու­ղար­կում, կա­սես քե­ֆի ես ու­ղար­կում ու էդ քե­ֆի փողն էլ դու ես տվել»,- ա­սել էր մտքում:
Իսկ բժիշկն է­լի ծի­ծա­ղե­լով նա­յել էր Ե­նո­քին, նրա թո­քե­րի նկա­րը դրել էր թղթե տոպ­րա­կի մեջ ու տվել էր կնոջ ձեռ­քը: Ո՛չ Ե­նո­քի մտքով էր ան­ցել կնոջ թո­քերն էլ նկա­րել, ո՛չ կնոջ: Ի­րենք ե­կել էին Ե­նո­քի հա­մար… Հինգհա­զա­րա­նո­ցը տվել էին բժշկին ու մի պահ շշմած կանգ­նել հի­վան­դա­նո­ցի մի­ջանց­քում, հե­տո Ե­նո­քը մի կերպ փո­խել էր քայ­լերն, ու դուրս էին ե­կել հի­վան­դա­նո­ցից:
Հի­մա ա­մու­սին­նե­րով շվա­րած կանգ­նել էին աս­տի­ճան­նե­րի գլխին: Կի­նը կանգ­նել էր Ե­նո­քի կող­քին ու չգի­տեր՝ ինչ ա­ներ: Ինքն էլ էր վատ զգում, բայց մտքով չէր անց­նում, թե նա էլ կա­րող է վա­րակ­ված լի­նել:
– Ե­նո՛ք, քո տու­նը շին­վի, Ե­նո՛ք, էս­քան ան­ժա­մա­նա՞կ պի­տի մեռ­նեիր, ա՛յ մարդ, էս­քան ան­ժա­մա­նա՞կ պի­տի էս ան­տե­րը գար, կպներ քեզ,- թոն­թո­րաց Ե­նո­քը:
Ախր տղա­յի հար­սա­նի­քի օ­րը նշա­նա­կել էին, ախր… Ա­սա­ցին՝ աշ­խար­հում հա­մա­ճա­րակ է, ա­սա­ցին՝ հա­վաք­վել չի կա­րե­լի: Մ­տա­ծե­ցին՝ կհե­տաձ­գեն, կանց­նի, կհա­վաք­վեն, մի կար­գին քեֆ կա­նեն: Ախր տղա մե­ծաց­նելն էդ­քան հեշտ չէ: Մո­րուքն սպի­տա­կել է, մինչև տղան ա­մուս­նա­նա­լու տա­րի­քի է հա­սել: Հի­մա ա­սում են՝ հար­սա­նիք մի՛ ա­նի, ա­սում են՝ հար­սա­նի­քին մի՛ պա­րի, ա­սում են՝ մի՛ խմի, մարդ­կանց մի՛ հրա­վի­րի: Ո­չինչ, էս­քան սպա­սել է, մի քիչ էլ կսպա­սի: Հո բժշկին չի՞ կա­րող պատ­մել, թե ինչ է քա­շել, մինչև տղան մե­ծա­ցել է: Փոքր ժա­մա­նակ հի­վան­դա­ցել էր, վի­րա­հա­տել էին: Կինն ու տղան հի­վան­դա­սեն­յա­կում էին, ին­քը տեղ չու­ներ: Հի­վան­դա­նո­ցի մի­ջանց­քում էր: Գի­շեր էր, հի­վան­դա­նո­ցի ան­հան­գիստ գի­շեր: Էն­քան էր ոտ­քի վրա մնա­ցել, էլ ոտ­քե­րը չէր զգում: Ցա­վել էին, ցա­վել, հե­տո սկսել էին թմրել: Ա­ռա­վոտ­նից բան չէր կե­րել ու ծխել էր: Բե­րա­նը դառն էր, ու ա­սես լե­զուն կտրա­տել էին: Մրմ­ռում էր դա­ռը մրմու­ռով: Տուն գնալ չէր կա­րո­ղա­նում, կանգ­նել մնա­ցել էր մի­ջանց­քում: Կես­գի­շերն անց էր: Տե­սավ՝ մի­ջանց­քում հին վի­րա­հա­տա­կան սե­ղան կա: Կեղ­տոտ էր, վրան՝ ար­յան չո­րա­ցած բծեր… Բայց զզվե­լու ուժ էլ չու­ներ ու պառ­կեց վրան: Ք­նեց եր­ևի մի եր­կու ժամ, արթ­նա­ցավ ու է­լի կանգ­նեց մի­ջանց­քում: Մինչև տղան ա­ռող­ջա­ցավ, մինչև հի­վան­դա­նո­ցից դուրս ե­կավ, մինչև…
Հե­տո հա­մալ­սա­րան, բա­նակ, հե­տո մյուս, հե­տո… Էդ­քա­նից հե­տո, երբ ե­կել հա­սել է հար­սա­նի­քի ժա­մա­նա­կը՝ ա­սում են. «Ե­նոք, մե­ռի»: Չէ՛, Ե­նո­քը մեռ­նող չէ, Ե­նոքն ա­մեն ինչ ա­նե­լու է, որ ապ­րի ու բժշկի վա­տութ­յունն էլ ի­րեն է մնա­լու: Մ­սա­ցուն եր­կու տա­րե­կան պա­րարտ հորթ է, սա­րա­տե­ղում է, երբ պետք լի­նի, բե­րել կտա, ա­րա­ղը վա­ղուց ա­ռել, դրել է մա­ռա­նում, մտքում նույ­նիսկ հա­զար ու մի կե­նաց է ա­սել ու հի­մի… Չէ՛, Ե­նո­քը մեռ­նել չի կա­րող, հա­զար քո­վիդ լի­նի, պի­տի ապ­րի, ու բժշկի վա­տութ­յունն էլ ի­րեն է մնա­լու: Մեռ­նե­լը հո էդ­քան հեշտ չէ՞, որ մեռ­նի: Չ­նա­յած, ա­սենք թե տղա­յի հար­սա­նիքն ա­րած լի­ներ, հո չէ՞ր ընկ­նի մեռ­նի, թե՝ մու­րազս կա­տա­րել եմ, ու վերջ:
Էս ան­տեր հի­վան­դութ­յան վատն էն է, որ ոչ մի հա­րա­զատդ հետդ հի­վան­դա­նոց չի կա­րող գալ, ու մեռ­նե­լուց հե­տո էլ վրադ մի կար­գին լաց լի­նել չեն կա­րող:
Բայց այդ մա­սին բժշկին հո չէ՞ր պատ­մի: Կանգ­նել, նա­յում էին ի­րար: Բժշկի ան­բա­վա­կա­նութ­յունն ու զայ­րույ­թը նույ­նիսկ պաշտ­պա­նիչ հա­գուս­տի մի­ջից էր զգաց­վում: Ու­զում էր շրջվել, մտնել ա­պակ­յա դռնե­րից ներս, բայց էդ մեծ ձեռ­քե­րով, էդ կա­պույտ աչ­քե­րով մար­դուն մեղ­քը գա­լիս էր, խղճում էր նաև կող­քին կանգ­նած չո­րուկ-մո­րուկ կնո­ջը, որ տա­փակ կուրծք ու­ներ ու ճլո­րած աչ­քեր: Փորձն ա­սում էր, թե կինն էլ է վա­րակ­ված և­ ա­վե­լի վատ է զգում, քան ա­մու­սի­նը: Հաս­կա­նում էր, բայց չգի­տեր՝ ինչ ա­նել: Բա­ժան­մուն­քում ի­րոք տեղ չկար:
– Ե­նո՛ք, քո տու­նը շին­վի, Ե­նո՛ք,- ի­րենն էր շա­րու­նա­կում մար­դը,- մարդ է՞լ էս­քան ան­շուք մեռ­նի: Պի­տի հի­վան­դա­նո­ցից տա­նեն, հա­մար­յա գաղտ­նի թա­ղեն պե­տա­կան դա­գա­ղով… Մար­դիկ պի­տի վա­խե­նան մո­տե­նալ, պի­տի վա­խե­նան թաղ­մանդ գալ, մի բա­ժակ օ­ղոր­մա­թաս խմել… Հերս ա­սում էր՝ մար­դը պի­տի մի քիչ խակ ու ժուռ մեռ­նի, որ վրան լա­ցող ու­նե­նա: Թե էս ան­տեր հի­վան­դութ­յու­նից մեռ­նես, մար­դիկ իս­կի տուն էլ չեն գա: Ո՞վ է գլխից ձեռ քա­շել: Բա դու էդ մա՞րդն ես, Ե­նո՛ք…
Ա­վե­լի շատ ինքն ի­րեն էր ա­սում, քան թե բժշկին:
Բ­ժիշ­կը լսում ու չէր լսում նրան, մտմտում էր՝ ի՞նչ ա­նի, որ էս մարդն ու կի­նը փրկվեն, ի՞նչ ա­նի, որ կա­րո­ղա­նան ի­րենց տղա­յի հար­սա­նիքն ա­նել: Չ­նա­յած գի­տեր, որ հար­սա­նի­քի պա­տաս­խա­նա­տուն ին­քը չէ, բայց ու­զում էր օգ­նել ու չգի­տեր՝ ինչ­պես: Շատ էլ էս շո­րե­րի մեջ էր, շատ էլ քո­վի­դի գե­րին էր ար­դեն հինգ ա­միս, շատ էլ ե­րե­խա­յին չէր տե­սել մի ամ­սի չափ, շատ էլ կնոջ ծո­ցը չէր մտել ա­հա­գին ժա­մա­նակ, բայց մարդ էր, չէ՞:
Իսկ Ե­նոքն իր մտքերն էր շա­րու­նա­կում ու հա­կա­դար­ձում էր ինքն ի­րեն.
– Ա­սում ես՝ մեռ­նե­լու ժա­մա­նակ չէ, կար­ծես մեռ­նե­լու իս­կա­կան ժա­մա­նա­կը մարդն է ո­րո­շո­ղը, և կա մե­կը, որ ձեռ­քե­րը կրծքին է խա­չում ու ա­սում է. «Իմ մեռ­նե­լու ժա­մա­նակն է, Գաբ­րիե՛լ, ա­րի ինձ տար»: Չէ՛, Աստ­ված մար­դուն լավ է ճա­նա­չում, գի­տի, որ ոչ մի մարդ էլ կա­մա­վոր չի մեռ­նում ու ա­մեն մե­կին մի տե­սա­կի մահ է ու­ղար­կում: Հա՛, ա­մեն մե­կին՝ տար­բեր: Ե­թե բո­լոր մար­դիկ նույն կերպ ու նույն մա­հով մեռ­նեին, ով գի­տե, գու­ցե թե Աստ­ծո ու հո­գեառ Հ­րեշ­տա­կի հա­մար ձանձ­րա­լի լի­ներ:
Մտ­քերն ա­վե­լի շատ էին, քան խոս­քե­րը: Ել­նում, փա­թաթ­վում էին գլխին, պա­րում գլխի շուր­ջը և գ­նում, ա­նէա­նում: Ո՞ւր… Ո՞վ գի­տե, թե մար­դու միտքն ուր է գնում, ո՞նց է շո­գիա­նում: Գ­նում կոր­չում, վե­րա­նում է, թե՞ պահ­վում է ինչ-որ տեղ: Գ­լու­խը ծանր-ծանր էր, քրտին­քը թափ­վում էր վրա­յից, ապ­րե­լը չէր գա­լիս, բայց մեռ­նել էլ չէր ու­զում: Նա­յում էր մի բուռ դար­ձած կնոջն ու մեղ­քը գա­լիս էր. «­Գո­նե էս կնո­ջը բու­ժեն»:
– Ես մեծ մար­մին ու­նեմ,- վեր­ջին մի­ջո­ցին դի­մեց,- ես ո­չինչ: Կինս փոքր-մոքր, հա­մա­կերպ­վող է, գո­նե նրան մի տեղ ա­րա, գո­նե նրան բու­ժիր: Ես էս­տեղ կմեռ­նեմ, բայց ախր, ե­թե տան կնի­կը մեռ­նի, էդ տու­նը ան­մայր մեղ­վա­փե­թակ կդառ­նա, կանց­նի, կվե­րա­նա: Գո­նե նրան մի դեղ տուր:
Իսկ բժիշ­կը լուռ էր: Ե­նո­քը մտքի մեջ հան­դի­մա­նում էր ի­րեն. «Ա՛յ տղա, քեզ ի՞նչ ե­ղավ, մի՛ թու­լա­նա, Ե­նո՛ք»,- ու­զում էր ոտ­քի կանգ­նել ու չէր կա­րո­ղա­նում: Ու նստել մնա­ցել էր: Տակ­նի­վեր նա­յում էր բժշկին ու տե­ղից ել­նել չէր կա­րո­ղա­նում: Իսկ բժիշ­կը ան­գիր ա­րա­ծի նման նույն բանն էր կրկնում. «­Տեղ չկա, հաս­կա­նո՞ւմ ես, տեղ չկա»,- բայց սրտի մեջ կսկի­ծի նման ինչ-որ բան էր շարժ­վում, ու չէր ու­զում, որ էս մարդն ու իր կինն ա­նօգ­նա­կան մնան:
– Գո­նե հա­տիկ դեղ տուր,- սկսեց հա­մո­զել,- մի եր­կու կո­ճակ դեղ տուր, խմենք, մի քիչ ամ­րա­նանք, մինչև տես­նենք,- հա­մո­զում էր Ե­նոքն ու նա­յում էր կնո­ջը: Կի­նը դեղ­նել էր, դեմ­քը սրվել: «Չ­մեռ­նի՞»,- տագ­նա­պեց, բայց ցույց չտվեց:
– Ս­պա­սեք էս­տեղ,- կարճ նե­տեց բժիշկն ու ներս մտավ:
Լավն էն էր, որ աս­տի­ճան­նե­րը սո­վո­րա­կա­նի նման այն­քան բա­նուկ չէին: Հի­վան­դա­տես ե­կող չկար, և­ ե­լու­մուտ ա­նող­ներն այն­քան էլ շատ չէին: Կի­նը նույն­պես նստեց: Ա­մուս­նու կող­քին չնստեց: Մի աս­տի­ճան ներքև նստեց ու ա­ռաջ­վա պես լուռ էր: Ու­զում էր թի­կուն­քը հե­նել ա­մուս­նու ոտ­քե­րին, մտա­ծե­լով, թե այդ­պես սա­տար կլի­նի նրան, բայց չէր ու­զում նե­ղութ­յուն տալ ու կծկվել մնա­ցել էր: Ե­նո­քը նույն­պես չէր խո­սում: Խո­սե­լու շատ բան կար, բայց խո­սե­լը չէր գա­լիս: Սիր­տը տրո­փում էր ծանր ու դժվար, և գ­լուխն ա­սես դա­տարկ էր: Հաս­կա­նում էր՝ է­լի ճնշու­մը բարձ­րա­ցել է: Ա­սում են՝ էս վա­րա­կը խփում է հատ­կա­պես մար­դու այն օր­գան­նե­րին, ո­րոնք թույլ են: Իսկ ին­քը ճնշում ու­նի… Զ­գում էր, թե ինչ­պես է տրո­փում զար­կե­րա­կը քուն­քի վրա: Իսկ բժիշ­կը չկար: «­Կա­րո՞ղ է խա­բեց»,- ե­րա­կի հետ տրո­փեց միտ­քը: Ե­նո­քը այդ միտ­քը խլաց­րեց. «­Չէ՛, հա՜, բժիշկ մարդ է, ո՞նց կխա­բի»: «Բժշ­կի հա­մար հի­վանդն ի՞նչ է: Էդ մար­դը հի­վանդ­նե­րից հոգ­նած, բե­զա­րած է հաս­տատ: Ն­րա աչ­քի ա­ռաջ օ­րա­կան ե­սիմ քա­նի՞ մարդ է մեռ­նում…»,- է­լի մտա­ծում էր ա­կա­մա ու ինքն ի­րեն հա­կա­դար­ձում էր: Ժա­մա­ցույ­ցը ցույց էր տա­լիս, որ հինգ րո­պե է ան­ցել ըն­դա­մե­նը, իսկ ի­րեն հա­զար դար էր թվում դա: Կի­նը, ա­ռանց այն էլ փոք­րա­մար­մին, կուչ էր ե­կել ու չէր խո­սում.
– Ծա­ղի՞կ,- ձեռ­քը նրա ու­սին դրեց Ե­նո­քը,- ախ­չի՛, ին­չի չե՞ս խո­սում:
– Ի՞նչ խո­սեմ,- տնքաց կի­նը, և Ե­նոքն զգաց, որ նա ի­րե­նից ա­վե­լի վատ է:
– Վա՜յ, քո քո­վիդ հո­րի­նո­ղի վի­զը տա­կը մնա,- ա­սաց ու է­լի հա­յաց­քը հա­ռեց ա­պակ­յա դռա­նը:
…Բ­ժիշ­կը դուրս ե­կավ՝ ձեռ­քին ինչ-որ տոպ­րակ: Ե­նո­քը հա­յաց­քը բարձ­րաց­րեց ու նա­յեց վերև: Բժշ­կի դեմ­քը, ա­ռա­վել ևս­ աչ­քե­րը չէին եր­ևում: Գլ­խին դրած սա­ղա­վար­տի ա­պա­կին փայ­լում էր ա­ներկ­րա­յին փայ­լով, ու Ե­նո­քը միայն այդ փայլն էր տես­նում: Ուժ ու կուղ ա­րեց, ոտ­քի ե­լավ: Ոտ­քի կանգ­նեց նաև կի­նը:
– Իս­կա­պես տեղ ու հնա­րա­վո­րութ­յուն չկա,- մե­ղա­վոր ա­սաց բժիշ­կը,- բա­ժան­մուն­քի վա­րի­չին էլ խնդրե­ցի… Մի խոս­քով, բան դուրս չե­կավ:
– Բա՛… բա՜…- սկսեց կա­կա­զել Ե­նո­քը:
– Տա­նը պի­տի բուժ­վես,- ա­սաց մե­ղա­վոր,- կա­րո՞ղ ես քշել, տուն հաս­նել,- հարց­րեց ու պա­տաս­խա­նի չսպա­սե­լով՝ նրան մեկ­նեց տոպ­րա­կը,- դե­ղեր են: Ման­րա­մասն գրել եմ, թե ո­րը երբ նե­րար­կեն: Կ­հաս­նես տուն, մի բուժ­քույր կգտնես, համ դու, համ էլ կինդ կստա­նաք էս դե­ղե­րը… Էս էլ իմ «վի­զիտ­կան»,- ա­սաց ու այ­ցե­քար­տը մեկ­նեց Ե­նո­քին:
Ե­նո­քը լուռ վերց­րեց, հար­ցեր չտվեց, գլու­խը վեր չբարձ­րաց­րեց, չա­ռար­կեց: Իսկ բժիշ­կը շա­րու­նա­կեց.
– Կ­զան­գեք, երբ պետք լի­նի: Ես միշտ հա­սա­նե­լի եմ: Կ­զան­գեք… Հե­տո, հե­տո… երբ ա­ռող­ջա­նաս ու տղա­յիդ հար­սա­նիքն ա­նես, ինձ կկան­չես:
Ե­նո­քը է­լի ձայն չհա­նեց, չհա­կա­ճա­ռեց, չըմ­բոս­տա­ցավ, չվի­րա­վոր­վեց: Նա­յեց բժշկին, ու­զեց դեմ­քը տես­նել, է­լի չկա­րո­ղա­ցավ ու ժպտաց խեղճ:
– Հա՛, չմո­ռա­նամ,- ա­սաց բժիշ­կը,- եր­կու դեղ կա, ո­րոնք դե­ղատ­նից պի­տի առ­նեք: Էս­տեղ չկար,- ա­սաց մե­ղա­վոր:
Հե­տո լուռ էին: Ա­ռա­ջինն է­լի բժիշ­կը սթափ­վեց.
– Դե, ժա­մա­նակ մի՛ կորց­րեք,- ա­սաց,- ես էլ ժա­մա­նակ չու­նեմ: Հի­սուն հի­վանդ ինձ է սպա­սում:
«­Մե­նա՞կ ես»,- ու­զում էր հարց­նել Ե­նո­քը, բայց բժիշկն ար­դեն ներս էր մտել:
– Ա՛յ մարդ,- թևից քա­շեց կի­նը,- ի՞նչ ես կանգ­նել մնա­ցել:
…­Հե­տո թե ինչ­պես նստեց մե­քե­նա, ինչ­պես ան­ցավ յո­թա­նա­սուն­հինգ կի­լո­մետր ճա­նա­պար­հը, չի հի­շում: Տա­նը աղ­ջիկն ու տղան ի­րար խառն­վե­ցին, բուժ­քույր գտան: Վա­խե­նում էր, թե նրանք էլ կվա­րակ­վեն, բայց ա­սել էին՝ ե­րի­տա­սարդ­նե­րը թեթև են տա­նում էդ վի­րու­սը: Հաս­տատ վա­րակ­վել էին, բայց ա­վե­լի հեշտ էին տա­նում:
Հե­տո… Ի­րենց ճա­րած բուժ­քույ­րը հմուտ չէր: Քիչ է ա­սել՝ հմուտ չէր: Խամ էր պար­զա­պես: Բայց գտած­նե­րը այդ էր: Ում դի­մում էին՝ մեր­ժում էին: Ո՞վ էր գլխից ձեռ քա­շել, որ գար կո­րո­նա­վի­րու­սով հի­վանդ մար­դուն կա­թի­լա­յին միաց­ներ:
– Ե­նո՛ք, քո բախ­տի դռնե­րը էս­տե՞ղ պի­տի փակ­վեին,- ճչկվում էր Ե­նո­քը,- հի­վան­դա­նոց­նե­րում տեղ չկա, դե­ղերն ա­ռել ե­կել ես, հի­մա էլ բուժ­քույր չկա:
Հե­տո, երբ էդ մե­կին գտան, ու­րա­խա­ցան: Բուժ­քույ­րը հի­վան­դա­ցել, լա­վա­ցել էր ու էլ վա­րակ­վե­լու վախ չու­ներ: Ի՞նչ ի­մա­նա­յին, որ ե­րակ­նե­րը պի­տի կապ­տաց­նի, ի՞նչ ի­մա­նա­յին, որ ե­րակ չպի­տի գտնի, ի՞նչ ի­մա­նա­յին, որ թևի վրա ու­ռած ե­րա­կը պի­տի փոր­ձի մտնել ու չպի­տի կա­րո­ղա­նա: Մեղ­քը ե­րա­կի վրա պի­տի գցի կամ ա­սե­ղի: Ի՞նչ ի­մա­նա­յին, որ աղ­ջի­կը դե­ղա­տան բո­լոր տե­սա­կի ա­սեղ­նե­րից պի­տի առ­նի, ու ոչ մի տե­սա­կի ա­սեղ հար­մար չպի­տի լի­նի նրա հա­մար…
Ի՞նչ ի­մա­նա­յին, որ մահ­վան դու­ռը պի­տի գնա­յին ու մի կերպ ետ գա­յին: Ու էդ ի­րի­կուն… Էդ ի­րի­կուն բուժ­քույ­րը հա­զար տուն ման գա­լուց հե­տո հա­զիվ ի­րենց տուն ե­կավ, մի քա­նի ան­գամ փոր­ձեց ու մի կերպ ե­րակ մտավ: Մարդ ու կնոջ նստեց­րեց բազ­մո­ցի վրա, «պո­լի փե­տը» հե­նա­րան դարձ­րած՝ դե­ղե­րը կա­խեց վրան: Հե­տո կա­թո­ցի­կի փող­րա­կի մեջ բժշկի նշա­նա­կած դե­ղե­րը նե­րար­կեց: Ե­նո­քի դե­ղը նե­րար­կեց ու ան­ցավ կնո­ջը…
Ի՞նչ ի­մա­նար Ե­նո­քը, Ե­նո­քի աղ­ջիկն ի՞նչ ի­մա­նար, որ էդ ան­խիղ­ճը շտա­պել ու նույն դե­ղի եր­կու չա­փա­բա­ժին է սրսկել կնո­ջը: Նս­տեց կի­նը մի քա­նի վայրկյան ու շշնջաց.
– Ես գնում եմ:
– Ո՞ւր,- ա­կա­մա հարց­րեց Ե­նո­քը:
– Էն աշ­խարհ,- հա­զիվ շշնջաց կի­նը:
– Ծա­ղի՞կ,- հար­ցա­կան նրան նա­յեց Ե­նո­քը:
– Էլ Ծա­ղիկ չկա,- ա­սաց,- վատ եմ զգում:
– Վա՜յ,- գլխի ըն­կավ բուժ­քույ­րը,- ախր քո բա­ժինն էլ եմ ի­րեն սրսկել:
– Շատ էլ մարդ ու կին ենք, ու մեր ու­նե­ցածն ընդ­հա­նուր է,- ոչ այն է կա­տա­կեց, ոչ այն է զար­մա­ցավ Ե­նո­քը:
Ե­նոք դու Ե­նոք, ոչ այն է՝ ա­սե­ղը հա­ներ ե­րա­կից ու գոռ­գո­ռար, ոչ այն է՝ նստեր, մնար: Աղ­ջիկն ի­րար խառն­վեց, Ծա­ղի­կին ջուր տվե­ցին, ջուր քսե­ցին դեմ­քին: Բուժ­քույ­րը սրտի դեղ նե­րար­կեց:
«Աստ­ված ջան, էս էլ վեր­ջին օր­վա մեղքս էր, հա՞,- մտքում խո­սում էր Ե­նո­քը: Ախր էս կինն ա­ռանց այն էլ մի հա­լի չէ: Բա որ մեռ­նի՞: Մի ճար ա­րա, է­լի, Աստ­ված ջան»,- Աստ­ծո հետ խո­սում էր, ա­սես Աստ­ված կող­քին կանգ­նած էր ու կնոջն օգ­նութ­յան պի­տի հաս­ներ:
– Յոթ րո­պեն ան­ցավ,- թեթ­ևա­ցած ա­սաց բուժ­քույ­րը, և Ե­նո­քը հաս­կա­ցավ, որ ե­թե յոթ րո­պեում կի­նը չի մե­ռել, ու­րեմն փրկվել է:
Բուժք­րոջ հի­վանդ­նե­րը զան­գում ու զան­գում էին նրան, կի­նը կա­մաց-կա­մաց ուշ­քի էր գա­լիս…
– Լա՜վ պրծանք,- կի­սա­ձայն ա­սաց Ե­նո­քը:
Սկզ­բում կար­ծես թե ա­մեն ինչ լավ էր, բայց հե­տո իր ճնշու­մը չէր իջ­նում: Աչ­քե­րի ա­ռաջ սևա­նում, ծնկնե­րը թու­լա­նում ու կթոտ­վում էին: Իր սո­վո­րա­կան դեղն էր խմում, չէր օգ­նում, դե­ղի դո­զան ա­վե­լաց­նում էր՝ է­լի: Դե­ղի հետ ուր­ցի թուրմ էր խմում՝ մի ժա­մով իջ­նում էր ճնշու­մը, հե­տո է­լի էր բարձ­րա­նում: Էդ ըն­թաց­քում մի քա­նի ան­գամ զան­գեց բժշկին: Բժշ­կի ձայ­նը է­լի խուլ ու ցածր էր: Ե­նո­քը հաս­կա­նում էր, որ սա­ղա­վարտն ու պաշտ­պա­նիչ շո­րերն են պատ­ճա­ռը:
– Ո՞վ է,- ա­մեն ան­գամ հարց­նում էր բժիշ­կը, և Ե­նո­քը ներ­կա­յա­նում էր.
– Աս­տի­ճան­նե­րի վրա­յի մար­դը:
Բ­ժիշ­կը ման­րա­մասն ա­սում էր՝ ինչ ա­նեն: Ե­նո­քը ան­ջա­տում էր հե­ռա­խոսն ու թա­փա­հա­րում էր մեծ գլու­խը: Նի­հա­րել էր, աչ­քե­րը փոս էին գնա­ցել, ու ինքն ի­րեն նմա­նեց­նում էր հի­վանդ հով­վա­շան:
– Հայ­կա­կան գամփռ լի­նեմ ա­սես,- ա­մեն ան­գամ հա­յե­լուն նա­յե­լիս ա­սում էր ինքն ի­րեն:
Օ­րերն անց­նում էին, հի­վան­դութ­յու­նը կա­մաց-կա­մաց տե­ղի էր տա­լիս, Ե­նո­քի ծնկներն ամ­րա­նում էին, կի­նը նույն­պես լավ էր զգում ի­րեն ու խո­հա­նո­ցում ա­ման էր վերց­նում-դնում: Իսկ քո­վի­դը չէր նա­հան­ջում աշ­խար­հից: Քո­վի­դը ե­կել, ան­կոչ հյու­րի նման մտել էր մարդ­կանց տներն ու չէր հե­ռա­նում:
Բայց Ե­նո­քը Ե­նո­քը չէր լի­նի, ե­թե իր խոս­տու­մը չկա­տա­րեր: Տ­ղա­յին պի­տի ա­մուս­նաց­ներ՝ ու­րեմն պի­տի ա­մուս­նաց­ներ: «Ախր էն ցլի­կը ծե­րա­ցավ, մո­րու­քը սպի­տա­կեց: Ախր ծնվե­լու պա­հից խոս­տա­ցել էի Վա­հեի հար­սա­նի­քին մոր­թել: Օ­ղին էլ էն­քան մնաց պա­հած, որ, ով գի­տի, հի­մի դառ­նա­ցել է մարդ­կանց կյան­քի նման: Էն­քան մարդ է մե­ռել, որ հար­սա­նիք ա­նել չի լի­նի, բայց էս տղան հո հա­վերժ նշան­ված չի՞ մնա, իսկ ա­ռանց հար­սա­նիք»… Չէ՛, ինքն ուխ­տել է: Տ­ղա­յի հի­վան­դա­նա­լու էն դա­ժան գի­շերն է ուխ­տել: Ե­նոքն իր ուխ­տը չկա­տա­րել չի կա­րող:
Ն­րան ոչ ոք չէր հա­կա­ռակ­վում, ոչ ոք չէր հա­կա­ճա­ռում, մա­նա­վանդ, որ Վա­հեն ար­դեն տա­րի ու կես նշան­ված էր: «­Հա՛, բա ո՞նց,- ինքն ի­րեն հա­մո­զել էր շա­րու­նա­կում Ե­նո­քը,- կյանքն ու մա­հը կողք կող­քի են, ու թե հար­սա­նիք չլի­նի, մա­հը կհաղ­թի, թե տա­րի ու կես ա­ռաջ ա­մուս­նաց­րած լի­նեի, հի­մա վեց ամ­սա­կան թոռ­նիկ կու­նե­նա­յի»:
Ճիշտ է, ո­րո­շել էր մեծ հար­սա­նիք ա­նել, ինչ­քան ծա­նոթ ու բա­րե­կամ ու­ներ, հրա­վի­րեր ու թևե­րը պար­զած պա­րե­լով գնար հար­սան­յաց սրա­հի մի ծայ­րից մյու­սը: Ո­րո­շել էր աշ­խար­հում չտեսն­ված քեֆ ա­նել, բայց հի­մա հրա­ժար­վել էր իր մտքից: «­Չեն թող­նում շատ մարդ հա­վա­քել»,- թոն­թո­րում էր ա­ռա­վոտ-ի­րի­կուն ու մտքում կազ­մում էր հրա­վիր­յալ­նե­րի ցու­ցա­կը: Մտ­քում կազ­մում էր ու ջնջում: Ըն­դա­մե­նը մի քա­ռա­սուն հո­գի պի­տի հրա­վի­րեր: Քա­ռա­սուն հո­գին մե­նակ մո­տիկ հա­րա­զատ­նե­րը կլի­նեին…
Ցու­ցա­կը կազ­մում ու ա­ռա­ջին տե­ղում բժշկի ա­նունն էր դնում: Ում ա­նու­նը ջնջեր, բժշկի ա­նու­նը մնում էր հաս­տա­տուն: «­Գո­նե էս ան­գամ էդ մար­դու ե­րե­սը տես­նեմ,- ա­սում էր քթի տակ,- մեզ հա­մար էդ­քան բան ա­րեց, բայց որ փո­ղո­ցում տես­նեմ, չեմ ճա­նա­չի: Ա­սենք, էդ շո­րե­րի մեջ մի ան­գամ տե­սած մար­դուն ո՞նց ճա­նա­չես»:
Հար­սա­նի­քից մի շա­բաթ ա­ռաջ զան­գեց բժշկին:
– Ա­լո՞,- ձայ­նը կա­նա­ցի էր, վա­խե­ցած ու տխուր:
– Յա՞,- կի­սա­ձայն ա­սաց Ե­նո­քը,- հե­ռա­խո­սը ա­կան­ջից հե­ռաց­րեց ու զար­մա­ցած նա­յեց: Փոք­րիկ հե­ռա­խոսն ա­սես վա­խե­ցած կուչ էր ե­կել նրա հսկա ա­փի մեջ: Կա­րո՞ղ է սխալ է զան­գել: Չէ՛, հե­ռա­խո­սի վրա կա­պույտ գրե­րով գրված էր «Բ­ժիշկ»:
– Ա­լո,- ա­սաց մի քիչ զգու­շա­վոր:
– Լ­սում եմ,- է­լի նույն ձայնն էր:
– Ես բժշկին եմ ու­զում:
– Ո՞վ է:
– Ա­սեք՝ Աս­տի­ճան­նե­րի վրա­յի մարդն է,- ա­սաց մտա­ծե­լով՝ եր­ևի բժիշ­կը շատ զբաղ­ված է,- ա­սեք՝ տղա­յիս հար­սա­նի­քը գա­լիք կի­րա­կի օրն է, ա­սեք…
Հե­ռա­խո­սի այն կող­մում հա­ռա­չե­ցին ու լռե­ցին:
– Ա­լո՞,- է­լի հարց­րեց Ե­նոքն ու է­լի նա­յեց հե­ռա­խո­սին՝ հո չի՞ ան­ջատ­վել: Հս­կա բռի մեջ հե­ռա­խո­սը տրո­փում էր՝ ա­սես թռչնակ լի­ներ:
– Գի­տե՞ք,- ա­սաց կի­նը,- ես իր կինն եմ:
– Շատ լավ է,- ու­րա­խա­ցավ Ե­նո­քը,- Ձեզ էլ եմ հրա­վի­րում։
– Գի­տե՞ք,- այս ան­գամ լաց ե­ղավ կի­նը,- նա այլևս չկա:
– Ո՞նց չկա,- զար­մա­ցած գո­ռաց Ե­նո­քը:
– Հա՛, հի­վանդ­նե­րից վա­րակ­վել էր, մի շա­բաթ ա­ռաջ…- ա­սաց ու ան­ջա­տեց:
– Վա՜յ, քո տու­նը շին­վի, մա՛րդ,- զար­մա­ցած հան­դի­մա­նեց Ե­նո­քը,- բա՛… բա՛… բա մարդ էս­քան ան­ժա­մա­նա՞կ կմեռ­նի:

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.