Ինչո՞ւ է նորից մշուշն իջել՝ խորհրդավոր վարագույրի պես կիսելով սարը։ Եվ ինչո՞ւ եմ ես կրկին հայացքս հառում նույն գագաթին։ Ինչո՞ւ է ինձ բերկրանք պարգևում այն պահը, երբ արևը վերջին ճիգով ճեղքում է ամպերն ու սկսում վերջալույսի շողեր արձակել։
Ես այսօր մահացած եմ։ Դրա մասին են վկայում ամեն ինչ և բոլորը, բացի ինձնից՝ անմարմին դիտորդից, որ բազմել է սարի գագաթին ու փորձում է հեռուներում տեսնել իր մարմնի ուրվագիծը։
Փրկությունը յոթ սարերի ետևում չէ, բայց նա, ով նստած է այս գագաթին, վաղուց իսկ հրաժարվել է իր մարմնական գոյությունից և նոր ուղիներ է փնտրում՝ հաջորդ մարմնավորումներից խուսափելու համար։
Սա իրականություն է ինձ համար, որը ձեր աշխարհում վաղուց արդեն երազ է դարձել։ Իսկ ես այդ երազի միջոցով հասել եմ իմ իրականությանն ու նստել սարի գագաթին, ուր միտքը ծնում է նոր մառախուղ, որը բաժանում է նորանոր սարեր՝ նոր մարդկանց հնարավորություն տալով՝ մերժել սեփական մարմինը և ուղիներ փնտրել՝ հետագա մարմիններից հրաժարվելու համար։
Եվ ինչո՞ւ եմ ես գրում այս տողերը, եթե գիտեմ, որ գոյություն չունեմ։ Ինչո՞ւ եմ խոսում արևի մասին, երբ իմ միակ բնակավայրն ամպերն են։
Սարն իմ հեռադիտակն է, որով ես ժամանակ առ ժամանակ նայում եմ աշխարհին։ Ամպերն իմ առանձնասենյակն են, որում առանձնանում եմ մյուս ամպերից։
Արևը խոստանում էր պայծառ ապագա, ամպերը՝ շարունակություն։ Եվ ես, չվստահելով արևին, փորձում եմ շարունակության մեջ գտնել պայծառ ապագան ու գտնել տարբեր գույնի ամպեր, որոնք բազմագույն փուչիկների նման ետ ու առաջ են գնում՝ թռչունների ձագերի համար մի օր անվտանգ մանկություն խոստանալով։ Մի մանկություն, ուր երկինքը միայն իրենց կպատկանի, ու ոչինչ չի լինի երկնքում, բացի նրանից, ինչը միշտ եղել է։
Ես գրում եմ այս տողերը, բայց չեմ հասկանում, թե ինչու եմ գրում։ Մատներս ավելի լավ գիտեն, թե ինչ գրեմ, քան իմ բանականությունը։
Եվ ինչո՞ւ եք դուք կարդում այս տողերը, եթե գիտեք, որ ձեր աչքերը, ձեր կամքից անկախ, կարդում են բաներ, որոնք միայն իրենց են պետք…
Եթե գիտեք, որ այս գրվածքը զուտ պատրանք է, իսկ պատրանքի մասին միմյանց հետ բարձրաձայն չեն խոսում, այլ՝ գիշերը խորը քնի մեջ շշնջում են սենյակում ապրող դևերին։
Մահվան սևագիրը
Ես այնքան շատ եմ մահացել, որ դրանք հիշելիս խառնում եմ ներշնչելուս հետ, ու այնքան եմ ներշնչում, որ փքվում, ուռչում եմ՝ դառնալով մեկը, որ ոչ փուչիկ է, ոչ մարդ, այլ՝ մի էակ, որը վախենում է, թե կպայթի փուչիկի պես։
Քամին ինձ քշում է, ու մինչ երեխաները կչկչալով վազում են իմ ետևից, ես երազում եմ, որ քամին չդադարի, որ անապատի թեժ արևը նրան չխեղդի։
Փուչիկի գույնը որոշում է նա, ով վազում է իմ հետևից. տվյալ պահին նա ուզում էր, որ ես կարմիր լինեմ, մինչդեռ ես կցանկանայի դեղին լինել, քանզի ամբողջ կյանքում փախել եմ արևից ու երազել լուսնի վրա միստիկ երեկոների մասին։
Ես այնքան շատ եմ ծնվել, որ դրանց մասին հիշելիս այնքան եմ արտաշնչում, որ ցամաքում, դառնում եմ թուղթ, որին ամենաթույլ քամին անգամ օդ է բարձրացնում։ Մարդիկ վազում են իմ ետևից՝ գրիչները պարզած, ինչպես մոլագարը կվազեր դանակը պարզած՝ իմ վրա գրելու, խզբզելու կամ նկարելու մի բան, որ ինձ դժոխքի ճանապարհներով դրախտ կվերադարձներ, կամ կթողներ շրջանցել դրախտն ու հանգրվանել Լուսնի վրա։ Վազքին միանում են երեխաները՝ իրենց սիրելի թիթեռների համար ինձնից ինքնաթիռ սարքելու նպատակով։
Ես հիշում եմ իմ մեռնելու ու ծնվելու պահերն այնքան շատ, որ դրանք միախառնվում են արտաշնչելուս ու ներշնչելուս հետ, որն ինձ ստիպում է դատարկ, սպիտակ թղթի պես զառանցելով գոռալ, ապա փուչիկի պես շունչը պահել ու մտածել, որ մեռնելու գլխավոր պատճառը ծնվելն է, իսկ վերադառնալու միակ ճանապարհը՝ մեռնելը։
Ու ես մեռնում եմ, որովհետև վերադարձը միակ բանն է, որ կերջանկացնի իմ հոգին:
Ճակատագրի կոշիկները
Երբ միամտաբար կարծում ես, թե չես խրվի անհարմարությունների ճահիճը, և թե ցավը լույսին տեսնելիս ճանապարհը կփոխվի ու կկորչի խավարում… մինչդեռ վիզդ ծռվել է երկնքին նայելուց և օգնություն սպասելուց։
Այդ ծռված վզով վազում ես՝ չտեսնելով, որ ակնհայտ իրականությունը շրջանցել ես փորձում, և որ բոբիկ ես։ Քո ոտքերը շուտով կմխրճվեն ապակու շեղբերի մեջ, որտեղ ցավոտ հայելիների մատրիցայի մուտքը բաց է բոլորի համար, բայց ելքը փակ է։ Այդ պահին հասկանում ես, որ ճակատագրից փախչելու համար կատարյալ, հարմարավետ կոշիկներ են պետք։
Մտքումդ պահելով հարմարավետ կոշիկների տեսարանը, թե ինչպես ոտքերդ կմխրճվեն փափուկ բարձերի մեջ, այդ պատկերացումը թույլ չի տալիս ազատ ընտրություն կատարել, և դու արագ վերցնում ես այն, ինչը քեզ առավել հարմար է թվում։ Ի վերջո պարզվում է, որ միամտաբար անհարմար կոշիկներ ես առել, որոնցից այլևս չես կարող հրաժարվել, ինչպես չես կարող հրաժարվել սեփական ճակատագրից։ Քո ոտքերը, իրականում, ոչ թե փափուկ բարձերի, այլ՝ դագաղների մեջ են և սպասում են, թե երբ պիտի վերջապես հուղարկավորվեն։
Տանջանքը մեղմելու համար դու հիմա ամեն անցնող-գնացողի ոտքերին ես նայում՝ ենթագիտակցորեն փորձելով ուրիշների հարմար կոշիկներում հարմարություն գտնել։ Դու ուրիշների կոշիկները դարձնում ես ժամանակավոր կայարան, որից դու ուրիշ կայարան ես տեղափոխվում՝ դրանով մոռանալով քո ոտքերի ցավերը և մնալով յուրաքանչյուր հարմար կոշիկի մեջ՝ պաշտպանված աշխարհի վտանգից ու ճակատագրի քմահաճույքից։ Մինչդեռ դրանով քեզ վրա ես վերցնում ամեն մի անցնող-գնացողի ճակատագրի մի մասնիկը, և թվում է, թե դա ամենը չէ. պետք է սպասել անսպասելիին՝ առանց սպասելու, որ այն երբևէ կգա։
Եվ այդ ժամանակ, հանկարծակի, դու տաք անկողնում, մեծ բարձերով շրջապատված՝ տեսնում ես տատիկի դեմքը, որ քեզ արթնացնում է. «Նախաճաշն արդեն պատրաստ է, եղբայրներդ սեղանի շուրջ քեզ են սպասում»։ Այդ պահին դու հասկանում ես, որ դու շատ փոքր ես անհարմարությունների դառնահամը զգալու համար, որ կոշիկների մասին դրվագն ընդամենը մղձավանջ էր, որը կարող է կրկնվել, եթե առավոտը նորից ուշանաս նախաճաշից։
Սա փորձագրություն է
Սա փորձագրություն է։ Քարով գլխիս չխփե՛ք, գլուխս ցավում է։
Երբ խճճվում եմ էմոցիաներիս ու վախերիս մեջ, և ինձ թվում է, թե հույզերս ինձ կխեղդեն, ու այդպիսով կյանքս սրանով կավարտվի, միշտ հայտնվում են բառեր, որոնք ինձ դուրս են բերում այդտեղից ու առաջարկում խորհրդավոր (խորհրդավոր բառն ինձ տանում է դեպի գրական տափակ միջոցառումների հիշողությունները, որոնց մշտական ներկաները վաղուց իմպոտենցիա են ձեռք բերել) բառերի մի լաբիրինթոս՝ համոզելով, որ այնտեղ գոնե մի տեղ կգտնեմ, մի նվիրական անկյուն (նվիրական անկյուն՝ ծեծված մի արտահայտություն, որն արտասանելիս հիշում եմ երկար, բարակ ու տաղտկալի կենացները, խնջույքին պարողների «կպցնովի» ժպիտները, հայելու առաջ ժամեր անցկացրած տանջված, բայց այդպես էլ գեղեցիկ չդարձած կանանց հուսահատ դեմքերը, հայրենասիրությունն իրենց զրահաբաճկոնը դարձրած ցածրակարգ գրողներին, որոնց վրայից միշտ էժանագին օղու ու ծխախոտի հոտ է գալիս, իսկ կանայք բուրում են այնպես, ինչպես կուզեին բուրել… ու էլի ու էլի բաներ, որոնք եթե բոլորը պատմեմ, կիսատ կմնան ձեր Նոր տարվա նախապատրաստական աշխատանքները), որտեղ ինձ չի խանգարի նստել կամ պառկելուց առաջ ծնկի գալ («ծնկի գալ» բառը միշտ կարելի է օգտագործել, որովհետև այս բառերը ստեղծվել են Աստծուն փառաբանելու համար) ու փառք տալ Աստծուն, որ այստեղ մի այսպիսի լռություն կա, որ ցանկացած հայտնված հազիվ լսելի ձայն այնպես ուժեղ է տպավորվում, որ թվում է մի նոր կյանքի սկիզբ։
Այնտեղ բառերը հանդես կգան որպես թշնամի ու ընկեր կամ ընկեր ու թշնամի (ընկեր և թշնամի բառերը կարդալիս հիշե՛ք, թե ինչ եմ գրել «նվիրական անկյունի» մասին) և ես այդ ընկերության ու թշնամության կամ թշնամության ու ընկերության արանքում հարմար կտեղավորվեմ ու կգրեմ իմ պատմությունը, որը կմնա իմն այնքան ժամանակ, քանի դեռ էմոցիաները քնած են, ու բառերն ակտիվ խաղի մեջ են ինձ հետ։
Պատմիր, տատ…
Տա՛տ, դու մահացար մարմնապես, բայց այսօր նորից ծնվեցիր քո ծննդյան օրով։ Ու հենց այս պահին ես նորից այն մանուկն եմ, որն այդքան սիրում էր նստել քո գրկում ու լսել քո պատմությունները։
Տա՛տ, պատմի՛ր ինձ այն պատմությունը, որը երբեք չի ավարտվում։ Պատմի՛ր այնպես, ինչպես խարույկն է շաչում ձմեռային այս ցուրտ գիշերվա մեջ. մի պատմություն, որը տեղափոխվել է հավերժություն ու այլևս չի ուզում այնտեղից դուրս գալ։ Պատմի՛ր ինձ անդադար, որպեսզի սառն իրականությունն իր կպչուն շոշափուկներով չհասնի մեզ, և մենք սուզվենք այն կախարդանքի մեջ, որտեղ սրտիս ամեն մի զարկը կլինի այն թակոցը, որով բացում եմ հոգիս՝ թույլ տալով քո պատմությանը բորբոքվել նոր ավյունով։
Պատմի՛ր, տա՛տ, ես քո ձայնի կարիքն այնքան շատ ունեմ… Գիտե՞ս, ես իմ մանկության հուշերին հիմա ավելացրել եմ նաև այս կատուներին ու շանը. նրանք էլ են մեզ հետ լսում։ Նրանք նույնքան քո պատմության կարիքն ունեն, որքան ես։
Պատմի՛ր, որ ժամանակը կանգ առնի, ու մենք ընդմիշտ մնանք այս սենյակի լույսերի մեջ…
Մի՛ թաքցրու հայացքդ
Կյանքը կարճ է, իսկ օրերը վազում են տարիների հետևից։
Լույսը բացվում է վախից ցնցված, խզբզված ճառագայթներով, քանզի գիտի. բարձրահարկ շենքերն ու լեռները կրկին կկլանեն իրեն, կգողանան իրեն մարդկանցից, և ինքը ստիպված կլինի սպասել հաջորդ օրվան, որպեսզի նորից ամեն ինչ զրոյից սկսի։
Այդ պատճառով լույսը մի օր այնքան կտխրի, որ կդառնա մթության խորհրդանիշ, իսկ լուսնի վրա կխաղան առավոտվա լույսերի նյարդային նոպաների կայծկլտացող արտացոլանքները։
Բայց դու մի՛ տխրիր, գլուխդ մի՛ կախիր, հայացքդ ինձանից մի՛ թաքցրու։ Դու գիտես, թե ես ով եմ, ու դրա համար մի՛ փորձիր իմանալ, թե դու ով ես։
Հանգիստ նայիր իմ աչքերին. այնտեղ դու կտեսնես քեզ, ով հեռանում է իմ հայացքի խորքը և ուզում է, որ դու էլ գնաս իր հետ։ Գնա՛ իր հետ, որովհետև այս հեռացումը քո ամենասպասված վերադարձն է լինելու։
Սեր՝ այլ կանոններով
Նրա ձայնն այնքան մոտիկ ու բնական էր հնչում, ասես ձախ ականջս շշնջար աջիս։ Այն այնքան հաճելի էր, որ աջ ականջս լսելու փոխարեն նախընտրում էր «ըմպել» այդ հնչյունները՝ հագենալու համար մի ծարավից, որը ծնվել էր դեռևս մինչ մեր հանդիպումը։ Նրա ձայնն այնքան արագ էր հասնում ինձ, որ ասես գնացքի մեջ նստած՝ դիմավորեի մի ուրիշ գնացքի, որի միակ ուղևորը ինքն էր։
Ձախ աչքս ձգտում էր տեսնել նրան, մինչդեռ աջը տատանվում էր՝ մտածելով, որ անգամ մի հայացքը կարող է բավական լինել նրան կորցնելու համար։ Ես գիտեի, որ սիրում եմ նրան. նույնիսկ Աստծուն էի խնդրում միջնորդել, որպեսզի մեր միությունը կայանա։
Ես նրանից ընդամենը մի քանի մետր հեռավորության վրա էի։ Նա դադարեց խոսել հեռախոսով՝ այն դրեց պայուսակի մեջ ու սկսեց անթարթ նայել դատարկությանը՝ հասկանալով, որ սերը կարող է դրսևորվել դողի տեսքով, որը դուրս է գալիս մարդու ներսից ու շրջակայքը լցնում թրթիռով։ Այն թրթիռով, որը փոխում է օդի որակը՝ այնտեղ ավելացնելով ևս մի սիրո ոգի։ Իմ ներսից արձակված այդ ջերմությունը տաք քամու պես դիպչում էր նրա մազերին ու շուրթերին՝ շոյելով ամբողջ մարմինը։
Երբ նա հայացքը թեքեց դեպի ինձ, ես՝ առանց նրան նայելու, մտքումս ասացի. «Կյանքիս ամենամեծ մեղքը կլիներ քեզ սեր չխոստովանելը, բայց վախենում եմ, որ դա կարող է հանգեցնել մեր հավերժ բաժանմանը, ու անգամ մշտական միությունն ինձ համար ոչինչ է՝ այդ բաժանման սարսափի համեմատ։ Ահա թե ինչու է լռությունն իմ միակ փրկությունը. այն քեզ հետ հաղորդակցվելու իմ ձևը, որն իր մեջ միշտ շարունակության խոստում է կրում։ Այդ շարունակությունն է, որ հնարավորություն է տալիս անվերջ երազել քո մասին և մեր պատմությունը նորից ու նորից սկսել այն կետից, որտեղ միախառնվում են ամեն ինչն ու ոչինչը։ Այդտեղ երևակայությունն անգամ դառնում է անիմաստ, քանի որ ինչո՞ւ պատկերացնել որևէ մի բան, եթե քո իրական գեղեցկությունը գերազանցում է երևակայության բոլոր սահմանները»։
Ես դադարեցի մտածել, քանի որ ինձ թվում էր, թե նա լսում էր իմ մտքերը. ամեն անգամ, երբ մտքումս նախադասությունն ավարտում էի, նա մի թեթև ժպտում էր պատուհանի արտացոլանքի մեջ: Նրա ժպիտը միախառնվում էր պատուհանից այն կողմ հանդարտ սահող գյուղերի տների լույսերին, և թվում էր՝ գնացքի անիվների զարկերն այն պուլսն էին, որը կենդանի էր պահում այս հրաշքը և թույլ չէր տալիս, որ պահը մեռներ գյուղերի հատուկենտ հանգած լույսերի տների խավարում։
