Ես և Դու, այսինքն՝ Դու էլ Ես եմ։
Մարդը երբեք մենակ չի լինում, եթե նույնիսկ միայնակ է։ Նրա մեջ մշտապես ապրում է մեկը, որի հետ նա խոսում է կեսգիշերային երազի կապույտ դաշտում։ Ես չգիտեմ` այս պատմվածքը քանի գործողություն ունի, գուցե ութ կամ վեց, գուցե ավելի կամ պակաս։ Ես թեև բավականին հմուտ մաթեմատիկոս եմ, պրոֆեսորական կոչումով ուսուցիչ, արել եմ մի քանի բացահայտումներ, լուծել աշխարհում անլուծելի համարվող խնդիրներից մեկը, մատաղ սերնդին լուսաբանում եմ այս գիտության մութ էջերը, սակայն, խնդրում եմ, ներեք ու ըմբռնումով մոտենաք իմ մարդուն, ի վիճակի չեմ հաշվելու ցանկացած պատմվածքում գործողությունների թիվը, էլ չեմ խոսում դրանց հերթականության ու կառուցվածքի մասին։ Ընդհանրապես հաշվել չգիտեմ՝ ինչ մաթեմից դուրս է։ Մի օր անպաշտոն կինս, որի հետ չգիտեմ որքան համատեղ կյանք էինք ապրել, մահացու վիրավորվածությամբ ինձ ասաց՝ այսքան տարի դու ինձ էլ չկարողացար հաշվել, և գնաց ամուսնացավ բիզնեսմենի հետ, որը քաղաքի կենտրոնում մի քանի խանութ ուներ։ Ես նրան ոչ միայն ըմբռնումով մոտեցա ու ներեցի, այլև չափազանց գեղեցիկ դեմքի լուսանկարը չհանեցի ճաշասենյակի պատից, չտարա աղբանոց, որտեղ փողոցային շներն ու կատուները աղբ են քանդում, կարող եք գալ մեր տուն և համոզվել, որ ճիշտ եմ ասում, լուսանկարն իր մշտական տեղում է, ոսկեքանդակ շրջանակի մեջ։ Ես հաճախ վերցնում եմ սրբիչը և մաքրում նրա դեմքը փոշուց, ախր մեր քաղաքը շատ փոշոտ է, մնում է հակագազ կրել չխեղդվելու համար։
Ծնվածս օրից երազել եմ դաշնամուր նվագել, բայց մեր տանը դաշնամուր չկար, շատ աղքատ էինք, հացի կարոտ, ձեռքս մի հին կիթառ առա, ինձ նվիրեց փոստատար Սեպուհը, որը երևի իմ հայրն էր, թեև մայրս, հակառակ ոմանց, շփոթված ասում էր՝ քո իսկական հայրը Մացակն է, դու նրան չես տեսել, ինձ թողեց, գնաց Ռուսաստան, ասում էր՝ ամուսնացավ ռսի հետ ու դարձավ հարբեցող, ես նրանից զզվում եմ։ Հիմա, այս գիշերային երազում կիթառ եմ նվագում՝ «Լուսնի սոնատը»։ Վատ եմ նվագում, բայց ինձ թվում է՝ շատ լավ։ Ոչ ոք չի կարող այսքան սրտալից նվագել։ Երկնասլաց բարդու ետևից լուսինն ամոթխած նայում է ինձ, ականջ դնում՝ ինչպես եմ ես նրան սիրում։ Լուսին, լուսին լուսերես, ինչքան կլոր-սիրուն ես, լույս ես տալիս գիշերով, քո վառվռուն թշերով։ Ես նվագում եմ քեզ, մոտեցիր, ներս արի, դուռն ու պատուհանը բաց են։ Նա ներս է մտնում պատուհանի օդանցքից, նստում իմ գլխավերևում, առնում է կիթառը և նվագում ինձ։ Նա նվագում է շատ ավելի լավ, քան ես։ Հետո, ի՞նչ հետո, համբուրվում ենք կիթառի նվագակցությամբ, կիթառը նվագում է առանց մեզ և մեզ համար։
Ես լողալ չգիտեմ, թեև ծնվել եմ Սև ծովի ափին, 1936 թվականի հուլիսի 30-ին, բայց երազում թևերս տարուբերելով` լող եմ տալիս հազարամյա երկրիս լուսավոր լեռների օվկիանոսում, որտեղ երջանկությունից խեղդվում եմ ու չեմ մեռնում։ Ինչ-որ մեկը` մի հրաշալի մարդ, իմ մեջ ոսկեձայն երգում է՝ իմ սիրտը լեռներում է, ուր էլ որ ես գնամ։ Ձեր սիրտը լեռներում է միշտ։
Թափառական շների գայլային ոռնոցից քունս արթնանում է։ Երազներիս գործողությունը մի պահ կանգ առավ։ Աչքերս լուսավորվեցին ննջարանի թանձր մթությունից։ Մի՞թե արդեն իմ սիրտը լեռներում չէ։ Ես վախեցա։ Քնիր, քո սիրտը մենք ենք,- ասացին լեռները։
Քնե՞մ, թե՞ չքնեմ – այս է խնդիրը։ Քնեմ, վերանամ կյանքի ձանձրույթից։ Իսկական ողջությունը քունն է բերում, կյանքում դու մեռած ես և ապրում ես միայն քնի մեջ։ Շատերը դա չգիտեն։ Ոչինչ չգիտեն ու չեն ուզում իմանալ` կարծելով՝ փիլիսոփա են։ Խելքին աշեցեք։ Փիլիսոփան բնությունն է։ Բարև, լեռներ՝ ձյունոտ ու լուսալանջ, բարև, կիրճեր և հովիտներ կանաչ, բարև, մթին թավ անտառներ քարվեժ, բարև, գետեր և թնդացող ջրվեժ, բարև, Արարատ։ Քնած եմ։ Ահա տեսնում եմ մի տուն Ֆրեզնո քաղաքի Սան Բենիտո փողոցի վրա։ Պարոն Կոսակի նպարեղենի խանութը փակ է, Կոսակը ներսում սուրճ է խմում Բեն Ալեքսանդրի հետ, որի սիրտը, ինչպես իմ սիրտն ու հոգին, լեռներում է։ Բարև, Բեն, եղբայր պատվական։
Աստված թե բարեկամ թշնամին ահեղ երկրաշարժ բերեց իմ երազում՝ կործանված քաղաքներ ու գյուղաշխարհ, տասնյակ հազարավոր ծեր ու մանուկ հոգիների արևը, աստղերն ու լուսինը խավարեցին, բարի, գեղեցիկ, առաքինի մարդկությունն աղոթում էր ռեքվիեմ։ Իմ ու քո միջև ահագին տարածք կա, այնինչ մենք ուզում ենք համբուրվել,- ասաց Տանյա Հովհաննիսյանը իր տղամարդուն, որին չէր տեսել, բայց գիտեր, որ նա երանելի սիրո լեռներում ապրում է։
Առավոտ էր, Արարատյան դաշտի լուսապայծառ առավոտներից մեկը, հետո կեսօր եղավ, հասունանում էր խաղողը, մեր հողի պես քաղցր գինի դառնում, ես խմում եմ, դուք խմում եք հողի, քարերի, երկնքի, ջրերի կենացը, և բազում բառեր դեռևս մնում են լուռ ու մունջ, քանզի նրանք այնքան շատ են և հոգեղեն, որ չեն տեղավորվում առօրյա կենաց բառապաշարում և ոչ իսկ որևէ ակադեմիական բառագրքի մեջ։
Ես մի ընկեր ունեմ՝ Ռուբոն, տուֆաքարից խաչքար է կերտում գերեզմանների համար, այնքան տաղանդավոր մարդ, որ նրա խաչքարի տակ գտնվող հանգուցյալները կենդանանում են։ Նրա ծննդավայր Սասնաշենից, որտեղ ապրեցի մի քանի օր՝ հետևելու իմ գալիք գերեզմանի խաչքարի փորագրության ընթացքին, «Մոսկվիչով» գալիս ենք Երևան, որն ավելի հին է ու հավերժական, քան Հռոմը, սակայն դա չգիտի ոչ ոք, անգամ Դոնալդ Թրամփը, որը, մեր մեջ ասած, սատանի ականջը խուլ, մի կարգին բան չգիտի, ընդամենը՝ փող հաշվել։
Փող-ապրանք-փող,- բանաձևեց Մարքսը, և փչացած աշխարհն ավելի փչացավ։ Ո՞վ կփրկի մեզ` ես այս հարցի պատասխանը չունեմ, համենայնդեպս՝ ոչ Բագրատ սատանան։
«Մոսկվիչը» դուրս է գալիս ասֆալտապատ մայրուղուց և քար ու փոս ճանապարհով դանդաղ ընթանում դեպի գյուղերից մեկը։
– Ո՞ւր…,- հարցնում եմ ես։
– Գնանք տիկին Սիրանուշին մի թեթև բարև տանք,- ասում է Ռուբոն։
– Սիրուշն ո՞վ է։
– Բախտագուշակ, թուղթուգիր անող ու հանող, նայում է աչքերիդ և ճիշտ ու ճիշտ ցույց տալիս քո անցյալ, ներկա ու գալիք կյանքը, աշխարհում չկա մի բան, որ նա չիմանա, կխնդրեմ քեզ էլ մի լավ թափ տա, առիթ է, մեկ էլ ե՞րբ, ընկեր։ Հա, խոսում են ժամանակին բոզ է եղել, բայց ես չեմ հավատում, վեց ամուսին է ունեցել, բոլորին էլ հաջողությամբ ու պատվով թաղել է, նրանց գերեզմանների խաչքարերը ես եմ տաշտշել, իմ լավագույն գործերից են։
Ինչպես այս երազային պատմվածքում, այնպես էլ բացարձակ իրականության մեջ Սիրուշի տան դռան առաջ, բարկ արևի ներքո բավականին երկարապոչ բազմություն է կանգնած, բոլորն էլ` մաքուր հայ, յուրաքանչյուրն անհամբեր սպասում է ներս մտնելու։ Ռուբոյին, հետևաբար նաև ինձ, անհերթ ներս են թողնում, հարգում են, որովհետև Ռուբոն է նրանց մեռելների խաչքարը շինել, հույս-հավատ ունեն՝ իրենցն էլ կանի ու կանմահանան։
Սիրուշը նստած է ընդարձակ սենյակի հեռավոր պատի տակ, տախտակե սեղանի առջև ու գլուխն է քորում։ Ռուբոն քորում է իր գլուխը և ինձ հուշում նույնն անել։ Ես ակամայորեն հետևում եմ նրանց օրինակին։ Սիրուշը ծխում է «Պրավդայի» թերթիկով փաթաթված սրտխառնուք առաջացնող ծխախոտ և թանձր ծուխը փչում իմ ու Ռուբոյի վրա։ Սեղանին՝ նավթավառ լամպ, որ մասամբ ցրում է կացարանի և այդ րոպեներին՝ պատմվածքի մթամածությունը։ Առաստաղից գույնզգույն լաթեր են կախված, որոնք թեթև քամուց ճոճվում են։ Ուշադրությունս գրավում է հատկապես կարմրավուն լաթաշորը, որը կնոջ վարտիք է հիշեցնում։ Մեկ վայրկյան, տեղին թե անտեղի, մտածում եմ՝ տիկին Սիրուշի վարտիքն է, և սխալ թե ճիշտ եզրակացնում՝ տիկինն առանց վարտիքի, իսկ ես՝ վարտիքով։
– Էս ո՞ւմ ես բերել իմ օֆիս,- վերջապես լսվում է Սիրուշի ծխելուց խռպոտած ձայնը։
– Ընկերս է,- ասում է Ռուբոն։
– Մեռա՞ծ է։
– Մեռած չեմ,- ասում եմ ես։
– Հույսդ մի կորցրու,- ասում է Սիրուշը կամ Սիրուշոն,- նստիր, մի օր կմեռնես։
Ես նստում եմ միակ աթոռին, որն իմ ծանրությունից քիչ է մնում փուլ գա, և ես փլատակների տակ մեռնեմ։
– Ժամանակ չկա, սկսենք,- ասում է Սիրուշը և խաղաթղթերի կապոցը մեկնում ինձ,- առաջ ու ետ խառնիր։
Ես խառնում եմ կապոցը և վերադարձնում նրան։ Նա կապոցը խառնում է ետ ու առաջ և երեսնիվայր փռում սեղանին։
– Աչքերդ փակիր և մի թուղթ վերցրու։
Ես կուրանում եմ և խաղաթուղթ քաշում։
– Պարզ է,- իմ բախտը դիտելով ու հոտոտելով՝ ասում է Սիրուշը։- Դու կմեռնես հարյուր քսաներեք տարի հետո, բայց դա քեզ կերևա հարյուր օր, քսան ժամ ու երեք րոպե։ Ռուբո, սրա խաչքարը սարքիր։
– Գրեթե պատրաստ է, Սիրուշ, սպիտակ մարմար։
– Թող լինի սպիտակ, արժանի է։ Ձեռքդ տուր ու նայիր ձախ աչքիս։ Աջին ես նայում, ասում եմ՝ ձախ։
Սիրուշն ուսումնասիրում է ձեռքիս ափն ու աչքերիս հայացքը և դժգոհում ինչ-որ բանից։
– Խնդրում եմ, հանգիստ թող, աշխատում եմ, ժամանա՞կ գտար, գիշերը կգաս։
– Էդ ո՞ւմ հետ ես խոսում, Սիրուշ,- հետաքրքրվում է Ռուբոն։
– Սուրբ Գևորգն է, սիրում է ինձ, բայց ես ուրիշին եմ սիրահարված՝ սուրբ Բարդուղիմեոսին, ուզում է դառնամ իր կնիկը, երեխաներ ունենանք, ես դեմ չեմ, թող լինի իմ յոթերորդ ամուսինը, յոթ խաչքար, բայց մի խանգարող բան կա, նա կաթողիկոսացու է, իսկ մեր անխելք երկրում կաթողիկոսը իրավունք չունի կին ու երեխաներ ունենալ, հասկանո՞ւմ ես, Ռուբո։
– Չեմ հասկանում,- ասում եմ ես,- կաթողիկոսը մարդ չի՞։
– Դու ձայնդ կտրիր, ընկեր։
– Ռուբո, կարո՞ղ է ծպտված դաշնակ ես։
– Աստված չանի,- ասում է Ռուբոն,- ես ամենամեծ ու ազնիվ կուսակցությունից եմ՝ անկուսակցականների կուսակցությունից։
– Դո՞ւ…,- Սիրուշը դիմում է ինձ։
– Էդ էր պակաս։
– Ես դաշնակների բախտ բացող չեմ, բացելու բան-ման էլ չունեն, նրանք դեռ էն գլխից անբախտ են, Ռուբ, խոսք տուր, նրանց վրա խաչքար չես քաշելու, աշխարհով մեկ խայտառակ կլինենք։
– Երբեք, Սիրուշ ջան։ Եթե ուզեմ էլ, Նիկոլը չի թողնի։
– Ապրի Նիկոլը։
– Դու բախտավո՞ր ես, Սիրուշ,- հարց տվեց Ռուբոն։
– Եթե դաշնակ չեմ, ուրեմն, բախտավոր եմ։ Իմ խաչքարն էլ սպիտակ մարմար կանես։
– Անպայման,- միաժամանակ ասում ենք ես ու Ռուբոն։
Վարպետ, թույլ տուր քեզ արտագրեմ. Դու, Արագած, ալմաստ վահան կայծակեղեն թրերի, գագաթներդ բյուրեղ վրան թափառական ամպերի։
Երազիս գործողություններն անվերջ ետ ու առաջ են շարժվում։
Կանգ առ, ակնթարթ։
Նրա անունը Մանուշակ էր։ Ես նրան սիրահարված չէի, ինչպես շատ տղաներ Դավայաթաղում, այլ՝ սիրում էի խելագարի պես։ Մի օր, մի երջանիկ ու դժբախտ օր փողոցում ես բռնեցի նրա ձեռքը։ Եվ գիտե՞ք ինչ ասացի, ասացի՝ դու իմն ես, միայն իմը։
– Ես ընկեր ունեմ,– ասաց Մանուշակը և ձեռքն ազատեց ինձնից՝ որքան էլ ամուր էի բռնել։
– Ո՞վ է,- սրտիս դուռը թակեցին։
– Ես,- ասաց նա ու փախավ։
Նա գեղեցիկ էր ավելի, քան մանուշակ ծաղիկը։ Նրա նման գեղեցկուհի աշխարհում չկար։ Իմացեք, ես անտարբեր չեմ ամեն գեղեցկության հանդեպ՝ լինի առարկա, մարդ թե գազան, օրինակ վագրը, շուն թե կատու, որոնք երգում են իմ հոգում։ Սիրում եմ հատկապես կանանց, նրանք Աստծո ստեղծած գլուխգործոցն են, նրա գաղտնիքը, երբևիցե անլուծելի մաթեմատիկական խնդիր։ Մանուշակին ես մի քանի օր չհանդիպեցի։ Ես մեռնում էի կարոտից, իսկ դուք, ողորմելիներ, հանգիստ քնում էիք բմբուլե անկողնում, լափում ու քեֆ բռնում՝ մտքով անգամ չանցկացնելով, որ աշխարհում սեր ու գեղեցկություններ կան, որոնք կփրկեն աշխարհը կործանումից։ Շուտով իմացա՝ Մանուշակի ծնողները նրան տարել են Ատլանտյան օվկիանոսից այն կողմ, ինձնից հեռու։ Հետո… Հետո իմացա՝ նա այնտեղ ինքնասպան է եղել… Ախր ինչո՞ւ, Մանուշ… Մի՞թե իմ սերը քիչ երևաց քեզ։ Ես ամուսնացա նրա հետ, երբ նա ձեզ համար մահացել էր, իսկ իմ հոգում՝ հավերժորեն կենդանի։ Մեր սրտերը լեռներում էին, բարև, լեռներ՝ ձյունոտ ու լուսալանջ… Այժմ… Երեկ և այսօր, վաղն ու ընդմիշտ մենք՝ նա և ես, ծիածանի գույներից հյուսված կախարդական գորգով թռչում ենք կապույտ երկնքում, և մեզ երջանկություն է անկումների սարսափը։
– Լավ, էլի, սուրբ Գևորգ ջան, տեսնում ես աշխատում եմ, գիշերը չգաս, Բարթուղն է գալու… Հետո ի՞նչ, որ ես նրանից քսանչորս տարով մեծ եմ, բայց կին եմ, չէ՞, կաթողիկոս ամուսին եմ ուզում, ջահել, սիրուն, ուժեղ։ Ի՞նչ է, չարժե՞մ։
– Ավելին արժես, Սիրուշ,- ասում է Ռուբոն։
– Դուք անգին եք, տիկին,- ասում եմ ես։
– Լեզուդ ցույց տուր, լեզուն խոսում է մարդու բոլոր ցանկությունների մասին։
Ես լեզուս դուրս եմ հանում։
– Կարճ լեզու ունես, ուրեմն ցանկություններդ երկար են։
– Ուզում եմ գրող դառնալ, վեպ, պիես, պատմվածք գրել։
– Էդ դատարկ գործ է,- ասում է Սիրուշը,- կարգին բան ցանկացիր։
– Սրան մի կաթնակեր կին տուր, տանը մնացած տղա է,- խնդրում է Ռուբոն։
– Էսօր կաթնակերի խնդիրը շատ բարդ է, աղջիկների մեծ ու մեծ մասը խաշակեր են։ Բայց կփորձեմ, միայն թե Գևորգը չխանգարի։
– Դրան ռադ արա։
– Չեմ կարող, ախր սուրբ է, մեղքի տակ կմնամ։
– Հասցեն ասա։
– Վերին Երուսաղեմ։
– Գնամ, սիկտիր անեմ,- բարկանում է Ռուբոն, որի հայհոյական բառը հայերեն չէ։ Հայտնի բան է, մուսուլման աշխարհի թատրոններում Օթելլոն Դեզդեմոնային սպառնում է. Դեզդեմոն, սիկտիր, այսինքն՝ չքվիր աչքիցս, դավաճան։
– Դու կամուսնանաս միայն կաթնակեր Լաուրայի հետ, ուրիշ ոչ մեկի,- ասում է Սիրուշը։
Շատ աղջիկներ են աչքիս գալիս ու անցնում։
– Տիկին Սիրուշ,- զանգահարում եմ նրան,- կա մի գեղեցկուհի ու կաթնակեր, Ռուզան։
– Գործ չունես, ինքն էլ, հարազատ ու խորթ մայրերն էլ կարգին բոզ են։
Երազիս գլխավոր ճանապարհով անցնում է ևս մի քանի ամիս, մինչև որ բախտի բերումով թե պատահմամբ Երևանի «Սև կարապ» սրճարանում հանդիպում եմ իմ երազանքի դիցուհուն՝ Լաուրային։ Ես բանաստեղծ չեմ, փորձում եմ ընդամենը պատմվածք հորինել, բայց սրճարանի անձեռոցիկի վրա գրում եմ՝ Լիբանանի կուսական անտառներից ես կքաղեմ ամենաշքեղ եղևնին, կթաթախեմ Վեզուվի ժայթքած կրակներում և աստղազարդ երկնակամարին կնկարեմ՝ Լաուրա, ես քեզ սիրում եմ։
Մեր ամուսնությունը տեղի ունեցավ Զորավոր եկեղեցում, հարգարժան քահանա տեր Թադեի պաշտոնական ծիսակատարությամբ ու օրհնանքով՝ երջանիկ լինեք և մի բարձի ծերանաք։ Ներկա էին տիկին Սիրուշը, Սիրուշոն, սուրբ Գևորգը, արքեպիսկոպոս Բարդուղիմեոսը, որը մեզ քավոր էր կանգնել և շուտով կաթողիկոս էր օծվելու, Ռուբոն, թերթերի գլխավոր խմբագիրներ, այդ թվում՝ «Գրական թերթի»՝ ի դեմս Կարինե Խոդիկյանի, հրատարակիչ ու մշակութաբան Վան Արյանն ու Վազգանուշը, դերասան Լևոն Թուխիկյանը, որն այս առիթով հարություն էր առել, նկարիչ Ռաֆֆին Նոռա կնոջ հետ, Երևանի մի քանի պատվավոր քաղաքացիներ, ջութակահար Սեդան, տնտեսագետ Ասքանազը, Աննա և Նունե Ադալյանները, Նորայր Մարտիրոսյանը իր կիթառով, Նարեկը, Ժասմենը, Էլենչոն, Լևոնը, Լուսինեն ու Եղիշը, Գայանեն ու Գոռը, բոլորն էլ Գերմանիայից, և բերել էին կանցլեր Մերցի ոսկետառ շնորհավորանքը ինձ ու Լաուրային, բազմաշնորհ բժշկուհի Աննա Արտուշովնան, Արմեն Խանդիկյանը, Ալիս Հովհաննիսյանը, Դոն Կիխոտը, Մեռելի Ենոքը, երեք օրենքով գող, որոնց անուններն իրավունք չունեմ տալու, Կարա Բալան… Չմոռանամ Քիմ Քարդաշյանին, որը օնլայն էր ներկա, օնլայն էին նաև Ալեն Դելոնն իր շներով և Քըրք Քըրքորյանն ու Ռոնալդուն։ Չեմ կարող չհիշել Մարիամին, որը շուտով ձեռագիրս շարվածքի էր վերածելու, Եվային ու Նվարդին, որոնք իմ արյունակից ազգականներն էին, հարգելի Պոլոզ Մուկուչը և այլն։ Նիկոլ Փաշինյանը զբաղվածության պատճառով չկարողացավ գալ, բայց կնոջ միջոցով շքեղ ծաղկեփունջ էր ուղարկել։ Թրամփի շնորհավորաթուղթը սխալմամբ գնաց Ալբանիա՝ մեծ ուրախություն պատճառելով ալբանացիներին, որոնք կարծեցին Ամերիկան էլ Ալբանիա է։ Այդ թղթից երկրագնդի առանց այն էլ լարված աշխարհաքաղաքական վիճակն ավելի լարվեց, ժողովուրդների միջև թշնամանքը խորացավ, հաց ու ջրից, սեր ու ատելությունից արդեն Երրորդ համաշխարհայինի մահացու հոտ էր գալիս, ահել-ջահել ամուսնական զույգերը գերադասում էին բաժանվել ու դժբախտանալ և մահվան ու մոռացումի մեջ էին տեսնում իրենց երջանկությունը։ Տեր և տիկին Մակրոնների ուղերձը շատ հուզիչ էր, կարծես ոչ թե ֆրանսիացի էին, այլ՝ հայ ու շատ հայ։ Միայն Ռուսաստանից խոսք ու բան չլսվեց։ Այդ ժամանակ ես նրանից չնեղացա, դե, ծանր պատերազմ է քաշում, իմ բարձր տրամադրությունը չունի։ Մի քանի օր հետո մահացու վիրավորվեցի Լաուրայից և զանգահարեցի Սիրուշին, որն անմիջապես չխոսեց՝ կարծելով սուրբ Գևորգն եմ։
– Սիրուշ, Լաուրան կաթնակեր չի, ես եմ կաթնակերը, ես, հիմա ի՞նչ անեմ…
– Հա՜…,- զարմացավ Սիրուշը՝ իմանալով, թե Լաուրան ինչպիսի ձևերով ու միջոցներով է սիրում ինձ։- Ախր ո՞նց էի մոռացել, Լաուրդ, չգիտե՞ս… ծնվել, մեծացել, դաստիարակվել է Բոզանիստ գյուղում, որն աշխարհին բավականին ծանոթ է, ինչպես էն երկիրը՝ խոզանոց, անունը չասեմ, շառ ու փորձանքից հեռու։
– Հիմա էդ երկիրը կա՞,- հարցնում է Ռուբոն։
– Մեռնելու վրա է, էս րոպեին խռխռում ու հոգի է տալիս, դու էլ գիտես, սուրբ Գևորգն էլ գիտի, սիրելի Բարդուղիմեոսն էլ, վրան խաչքար չդնես, խաչն ուր, նա ուր։
– Բա որ Նիկոլն ասի՝ դիր։
– Միայն շան ք…
– Շունը մեղք չի՞։
– Մարդն է մեղք,- ասաց Սիրուշը,- մենք ենք մեղք։
– Օգնիր…,- աղաչում եմ ես։
– Ամեն բան կորած չի, տղա, կա փրկություն, ապագա կա, ուրեմն լսիր, լավ լսիր,- քիչ անց շարունակեց Սիրուշը,- լսո՞ւմ ես… Ուրեմն, գրիր, եթե ուզում ես գրող դառնալ, ինչ ասում եմ՝ գիր արա։ Ուրեմն, կառնես մի լիքը բաժակ սև պոչով սպիտակ էծի կաթ, կեռացնես տասնյոթ րոպե, ոչ մի րոպե ավել ու պակաս, կթողնես սառչի, վրան մի ցուցամատ սեր կգա, հիմա մի թեթև տաքացրու, խառնիր մեկուկես թեյի գդալ անաղարտ մեղրով, լավ խառնիր և տուր…
– Ո՞ւմ տամ…
– Տուր Լաուրին, թող կում-կում խմի… Էդ գիշեր կդառնա ավելի կաթնակեր, քան ես։
Ես մանրամասն գրի առա հարգելի տիկին Սիրուշի ամեն բառը, կաթը պատրաստեցի նրա իմաստուն խորհրդով, ոչինչ չխնայեցի, հակառակը՝ մեկուկես գդալի փոխարեն կաթին խառնեցի երեք գդալ ոսկի մեղր, բայց… բայց չտվեցի կնոջս, ինքս խմեցի, որովհետև այդ առավոտ Լաուրան տնից գնաց ու այլևս չվերադարձավ։ Դրամատիկ տենոր Արամ Ասատրյանը և կոլորատուրային սոպրանո Ալլա Լևոնյանը երազիս մեջ գրկախառնված զուգերգում են «Բալես» դերերգը՝ «Ախ, բալես-բալես» ողբերգակատակերգական օպերայից։ Մի փոքր տարբերությամբ ես ձայնակցում եմ նրանց՝ Ախ, աշխարհ-աշխարհ,- առաջացնելով Լուչիանո Պավարոտիի նախանձը:- Ախ, աշխարհ-աշխարհ։
Փողոցային շների ոռնոցից ես ու մի քանի հազար տարեկան քաղաքն արթնանում ենք։
Գիշերը հեռանում է, արևը՝ գալիս։
Ես իմ անունը չասացի, որովհետև ես ձեզանից մեկի անունն եմ։
Այն ամենն, ինչ որոնում ես կյանքում, գտնում ես երազի մեջ։
Սա վերջ է և սկիզբ։
2026 թ. հունվարի առաջին տասնօրյակ
