Սա­սու­նում և Սա­սու­նից ան­դին / ­Նա­րի­նե ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

57813168._UY1773_SS1773_

­Նա­րի­նե  ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Բան. գիտ. դոկ­տոր, դո­ցենտ

 

Սա­սու­նում  և  Սա­սու­նից  ան­դին.  Ռո­լանդ  Շա­ռո­յա­նի

«Էրգ­րի  աստ­ված­նե­րը»  գիր­քը

Դե­պի էր­գիր ձգվող հոգ­ևոր ճա­նա­պար­հը վի­պա­կան ան­կաշ­կանդ տա­րա­ծութ­յան մեջ ար­ձա­նագ­րում է Սաս­նա ո­գու աս­քը՝ ըն­թեր­ցո­ղի դի­մաց միան­գա­մից բա­ցե­լով այդ աշ­խար­հի փակ դռնե­րը: Հի­շո­ղութ­յուն­նե­րի շղթա՝ ժա­ռանգ­ված տոհ­մից ու էրգ­րից, ներզ­գա­ցո­ղութ­յուն­ներ՝ ջղով ու ար­յամբ փոխ­ներ­թա­փանց­ված, եր­ևա­կա­յութ­յուն, որ բնավ ան­հող չէ, այլ մտքի ճա­ռա­գայ­թով Մ­հե­րի դու­ռը ճեղ­քող ու ան­դին հայտ­նա­բե­րող ո­գե­ղեն աչք:

Կ­յանքն ու գրա­կա­նութ­յու­նը այս պա­րա­գա­յում ոչ միայն կողք կող­քի են, այլև միև­նույն եր­ևույ­թի դար­ձե­րես­նե­րը: Գ­րողն ին­քը ա­վան­դա­կան ու նո­րա­գույն վի­պաս­քե­րից սե­րած  Սաս­նա մի ճյուղ է՝ տոհ­մա­ծա­ռի ար­մատ­նե­րով խոր կառ­չած էրգ­րին, միտ­քը՝ «էրգ­րի աստ­ված­նե­րով» առ­լե­ցուն, որ կտրում-անց­նում է ժա­մա­նա­կա­յին ու տա­րա­ծա­կան շրջա­բա­ժան­նե­րը, վե­րագտ­նում են­թա­գի­տակ­ցո­րեն ի­րեն հայտ­նի կո­րուս­յալ մա­սունք­նե­րը:

Սաս­նա բնա­վո­րութ­յուն ու­նի նաև Շա­ռո­յա­նի գրա­կա­նութ­յու­նը. ա­մուր ու ջլա­պինդ, ինչ­պես էրգ­րի քա­րա­կոփ ժայ­ռե­րը, զուսպ ու լրջա­խոս, որ­պես լեռ­նաշ­խար­հիկ բա­րո­յա­կա­նութ­յու­նը, սրըն­թաց ու խո­րա­հա­յաց, ինչ­պես եր­կինք­նե­րին մոտ ճախ­րող Սաս­նա ար­ծիվ­նե­րը, առ­նա­կան ու հպարտ, որ­պես էրգ­րի աստ­ված­նե­րը:

Էրգ­րի ի­րա­կան աստ­ված­նե­րը մշտառ­կա գո­յութ­յուն են Շա­ռո­յա­նի կյան­քում և գ­րա­կա­նութ­յան մեջ, ո­րոնք ժա­մա­նակ ու տա­րա­ծութ­յուն չեն ճա­նա­չում, տար­րա­լու­ծում են անց­յա­լը, ներ­կան ու ա­պա­գան, դառ­նում կյան­քի վեր­տա­ռութ­յուն և գր­քի խո­րա­գիր:

Ռ. Շա­ռո­յա­նի «Էրգ­րի աստ­ված­նե­րը» գիր­քը լույս է տե­սել 2017 թ. Եր­ևա­նում: Գիր­քը Սաս­նա վի­պա­սա­նութ­յու­նը հա­մալ­րող նո­րօ­րի­նակ դրսևո­րում է, ուր ի մի է բեր­ված գրո­ղի ար­ձակ ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րի վի­պաս­քա­յին տե­սա­կը, ո­րոնք, ա­ռան­ձին և­ ինք­նա­կա ար­ժեք լի­նե­լով հան­դերձ, միա­վոր­վում են ընդ­հա­նուր մի լա­րով: Դա Սաս­նա ներ­քին լարն է, որ հո­սան­քի պես անց­նում է ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յու­նից ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն, ուր խառն­վում են եր­ևա­կա­յա­կանն ու ա­ռար­կա­յա­կա­նը, ուր ա­ռաս­պե­լը դառ­նում է ի­րա­կա­նութ­յուն, ի­րա­կա­նութ­յու­նը՝ ա­ռաս­պել: Դա այն աշ­խարհն է, ուր ա­րու ժա­ռան­գի ծնունդն  օրհ­նա­բան­վում է հրա­ցա­նի պայթ­յու­նով՝ ռազ­մի գի­րը ճա­կա­տին դրոշ­մե­լով՝ որ­պես անշր­ջան­ցե­լի գո­յա­պայ­ման, ո­րով­հետև «Կ­ռիվ­նե­րի քմա­հաճ Աստ­վա­ծը միայն հե­րոս­նե­րին է լսում և զո­րա­վիգ դառ­նում»[1], ո­րով­հետև «մեր երկ­րի աստ­ված­նե­րը» պատ­գա­մում են մեզ «մահ կամ ա­զա­տութ­յուն»[2], ու մարդ­կանց հա­մար ան­պա­տիվ ստրկութ­յան փո­խա­րեն նա­խընտ­րե­լի է ար­ժա­նա­պա­տիվ մա­հը՝ որ­պես մի այլ ա­զա­տութ­յուն: Այդ­պես են ինք­նա­դաս­տիա­րակ­վել Սաս­նա սե­րունդ­նե­րը՝ այր թե կին՝ գա­ղա­փա­րա­տիպ ու­նե­նա­լով էրգ­րի կեն­դա­նի աստ­ված­նե­րին, ո­րոն­ցից Շա­ռո­յա­նի վի­պա­կան աշ­խար­հում կենտ­րո­նա­կան ու գե­րա­գույն է դառ­նում Գ­ևորգ Չաու­շը:

Գ­ևորգ Չաու­շի աս­քը Շա­ռո­յա­նի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան հա­մա­կար­գում բազ­մա­դեմ է ու բազ­մա­ժանր՝ ու­սում­նա­սի­րութ­յուն, ման­րա­պա­տում, վի­պասք: Հայ­դու­կա­պե­տի կեր­պա­րը մշտա­պես գրո­ղի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ճա­նա­պար­հին ո­գե­ղեն ներ­կա­յութ­յուն է, ում հան­դեպ գի­տա­կան հե­տաքրք­րութ­յունն ու գե­ղար­վես­տա­կան ո­գեշնչ­վա­ծութ­յու­նը ա­վարտ չու­նեն, ու «Էրգ­րի աստ­ված­նե­րը» վի­պաս­քը՝ շա­րու­նա­կութ­յուն են­թադ­րող իր ա­վար­տով, բազ­մա­խո­սուն  է  և  բազ­մա­խոր­հուրդ:

«Էրգ­րի աստ­ված­նե­րը» վի­պասք է բո­լոր ա­ռում­նե­րով՝ բո­վան­դա­կա­յին ու կա­ռու­ցա­բա­նա­կան, ո­ճա­կան ու գա­ղա­փա­րա­կան, ինչ­պես՝ Սաս­նա հե­րոս­նե­րի ա­զա­տա­պաշտ ո­գին, կո­փա­ծո կամ­քը, հան­դուգն վարքն ու մտա­ծո­ղութ­յու­նը, պա­տու­մի ու­ղիղ, ան­կաշ­կանդ ե­ղա­նա­կը, վի­պա­կան  ան­խառն  աս­քը՝ ա­ռանց քնա­րա­կան բա­ղադ­րի­չի, խորհր­դա­շատ ու ա­նա­վարտ կա­ռուց­ված­քը: Գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի ա­նընդ­հա­տա­կան հոս­քը, գե­ղար­վես­տա­կան փոքր տա­րա­ծութ­յան մեջ դեպ­քե­րի գեր­խիտ վի­պա­կա­նա­ցու­մը նույն­պես «Էրգ­րի աստ­ված­նե­րը» վի­պաս­քի հատ­կո­րոշ տար­րե­րից են: Ա­ռանձ­նան­շե­լի են նաև ֆի­դա­յի­նե­րին կեր­պագ­ծող տա­րե­րա­յին պատ­կեր­նե­րը, երգ ու պա­րի և կռ­վի հա­մադ­րութ­յու­նը, ֆի­դա­յի­նե­րի շուրջ թշնա­մու կող­մից հյուս­վող ա­հա­սաստ պատ­մութ­յուն­նե­րը և­ այլն: Սուլ­թան Հա­մի­դը նմա­նօ­րի­նակ զրույց­նե­րից «սկսել էր տա­ռա­պել տես­լախ­տով»[3], կամ՝ «­Սա­սուն­ցի­նե­րը պա­րով ու եր­գով սրտապն­դում էին մեկ­մե­կու, ա­սես ի­րենց մահ չէր սպաս­վում, այլ մի նոր, ա­զատ կյանք»[4]: Ա­հա­վա­սիկ նաև հայ­դուկ­նե­րին տի­պա­վո­րող մի քա­նի պատ­կեր­ներ. «Ն­րանց կրծքե­րը ուր որ է կպայ­թեին ան­հան­գիստ շնչա­ռութ­յու­նից», «­Ֆի­դա­յի­նե­րի դեմ­քե­րին ընդգծ­ված ցա­սումն էր միայն խո­սում»[5]:

Սաս­նա դի­մագ­ծի ցայ­տուն հատ­կութ­յու­նը Շա­ռո­յա­նի վի­պաս­քում հանդգ­նութ­յունն է, ինչ­պես  Սաս­նա ծռե­րի խենթ քա­ջութ­յու­նը է­պո­սում: Երբ հայ­րը տասն­վե­ցամ­յա Գ­ևոր­գին տա­նում է Ա­ռա­քե­լոց վանք՝ ու­սում­նա­ռութ­յան, Հով­հան­նես վար­դա­պե­տի հար­ցին՝  ինչ  կա­րող  է  ա­նել,  պա­տա­նի  Գ­ևոր­գը  անշ­փոթ  պա­տաս­խա­նում  է.

– Լավ նշա­նա­ռու եմ, ա­վե­լի լավ, քան մեր գյու­ղի տա­րեց­նե­րը, կա­րող եմ քուրդ ու թուրք լա­մուկ­նե­րի գլուխ­նե­րը ջար­դել ի­րենց պես:

Հով­հան­նես վար­դա­պե­տը թույլ ժպտաց… Ժ­պի­տից զգաց­վում էր, որ հան­դուգն տղա­յի պա­տաս­խա­նը նրա սրտով էր: Նա հա­յացքն ուղ­ղեց Ա­դա­մի կող­մը:

  • Տ­ղադ գայ­լի սիրտ է կե­րել, նրա­նից ա­վե­լի շուտ ֆի­դա­յի դուրս կգա, քան քա­հա­նա: Խունկ ծխե­լը վա­խե­նամ թե նրա փե­շա­կը չլի­նի, խոս­քե­րից վա­ռո­դի հոտ է փչում: Ես հո­ժա­րա­կամ կվերց­նեմ մեր դպրո­ցը, բայց կխոր­հիմ, թե նրա հան­դուգն հո­գին չկա­րե­նանք զսպել[6]:

Շա­ռո­յա­նա­կան Սաս­նա աշ­խար­հում վար­դա­պետ ու ֆի­դա­յի, կին և տ­ղա­մարդ նույն ա­ռա­քե­լութ­յունն ու­նեն: Զի­նա­պարտ են բո­լո­րը՝ հա­նուն մի ուխ­տի. «­Պատ­րաստ եմ անձս զո­հել, միայն թե ծա­գի Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խութ­յան ար­ևը»[7],- ա­սում է Գ­ևոր­գը: «­Պետք է ան­տե­սենք մա­հը, իս­պառ մո­ռա­նանք մահ­վան վա­խի մա­սին, մեր հույսն ու ա­պա­վե­նը այժմ զենքն է՝ դա­րիս աստ­վա­ծը»[8],- կոչ է ա­նում Գաբ­րիել քա­հա­նան:

«Էրգ­րի աստ­ված­նե­րը» գրքի երկ­րորդ դու­ռը, որ տա­նում է Բ­սանք գա­վա­ռի Գոմք գյու­ղը՝  «­Հի­շո­ղութ­յան դարձ» խո­րագ­րով, ծա­գում­նա­բա­նո­րեն թեև կապ­ված է նա­խոր­դին, բայց գե­ղար­վես­տա­կան խոս­քի ու­րիշ ո­րակ է: Նա­խորդ վի­պաս­քից ե­կող պարզ ու հստակ, սեղմ ու տա­րո­ղու­նակ պա­տումն այս­տեղ հա­մալ­րում են զուսպ հու­զա­կա­նութ­յու­նը, Սաս­նա լեզ­վամ­տա­ծո­ղութ­յամբ ու բա­ռա­գան­ձով թեթև թև­ առ­նող խոս­քի պատ­կե­րա­վո­րութ­յու­նը, վեր­հու­շի մեղ­մա­թա­խիծ ե­ղա­նա­կը կամ, ինչ­պես հե­ղի­նակն է պատ­կե­րա­վոր խո­րագ­րում, «հի­շո­ղութ­յան դար­ձը»:

Հար­յուր տա­րե­կան սա­սուն­ցի Ա­վո­յի հի­շո­ղութ­յան դար­ձը ուր­վագ­ծում ու կեր­պա­վո­րում  է անց­յա­լի դեպ­քերն ու դեմ­քե­րը: Պա­շար­ման մեջ գտնվող վան­քի հե­րոս­նե­րի հո­գե­բա­նութ­յու­նը, կեն­սա­հա­յաց­քը գրո­ղը պատ­կե­րում է այն­պես, որ ան­մի­ջա­պես  զգում  ես Սաս­նա տե­սա­կի յու­րա­հատ­կութ­յու­նը: Տ­պա­վո­րիչ է իշ­խան Շա­ռո­յի՝ ակն­թար­թի մեջ ման­րա­քան­դակ­վող կեր­պա­րը՝ որ­պես Սաս­նա պատ­վա­կան մի զարմ:  Կո­փա­ծո  կեր­պար­ներ  են  նաև  որ­դին՝  Ար­թե­նը,  տեր  Ս­տե­փա­նը,  Աղ­ջեն.

Չ­գի­տես ին­չու, Շա­ռոն ոգ­ևոր­վել էր, թեև նրա ան­հան­գիստ սիր­տը զգում էր, որ սա իր վեր­ջին կռիվն էր լի­նե­լու….

  • Ժո­ղո­վո՛ւրդ,- ա­սաց,- մե­զա­նից յու­րա­քանչ­յու­րը եր­բեք էն­քան շատ հար­կա­վոր չի ե­ղել հայ­րե­նի­քին, որ­քան հի­մա: Մահ՝ կնշա­նա­կե հայ­րե­նի­քի կո­րուստ, էլ զոհ­վե­լու տեղ չու­նենք, մենք վեր­ջին սե­րունդ­ներն ենք, ու­րեմն պահ­պա­նեք ձեզ: Մե­զա­նից ա­ռաջ շա՜տ-շա­տերն են փա­ռա­վոր մա­հով, դա­վա­ճա­նութ­յամբ, նենգ գնդա­կից ըն­կել՝ կյան­քը ձեզ,- Շա­ռոն գա­վա­թը տա­րավ շուր­թե­րին ու մի ումպ ա­ռավ….

Ծղր­տաց զուռ­նան, ու թնդաց դհո­լը: Համ­բար­ձու­մը զուռ­նա­յի շրթունքն ուղ­ղել էր թուր­քե­րի կողմն ու ինք­նա­մո­ռաց նվա­գում էր, ինքն էլ էր կա­րո­տել զուռ­նա­յին և­ իր կա­րո­տի վրեժն առ­նե­լու չափ թո­քերն ուռց­րած՝ փչում էր, Սի­մո­նը դհո­լի զար­կին հա­մա­չափ խա­ղաց­նում իր մար­մի­նը: Ի՞նչ շոգ, ի՞նչ մահ: Վան­քի բա­կը թնդում էր պա­րող­նե­րի ոտ­քե­րի տակ[9]:

Վի­պաս­քից վի­պասք Շա­ռո­յա­նի ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յան պատ­կե­րա­յին հա­մա­կար­գը գե­ղար­վես­տա­կան նոր հատ­կա­նիշ­ներ է ձեռք բե­րում, միա­ժա­մա­նակ ա­վե­լի է բաց­վում սաս­նա հե­րոս­նե­րի հո­գե­բա­նութ­յու­նը: Եր­րորդ դու­ռը՝ «Ամպ­շող արև» վեր­նագ­րով, ար­դեն Սաս­նա վե­րապ­րող­նե­րի աշ­խարհն է: Աս­տի­ճա­նա­բար ո­րո­շա­կիա­նում է սա­սուն­ցի­նե­րի երկ­րորդ ե­զեր­քի՝ Աշ­նակ գյու­ղի պատ­կե­րը, ուր հաս­տատ­վել են ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նից փրկված և բռ­նա­գաղ­թի ճա­նա­պար­հը մա­քա­ռում­նե­րով հաղ­թա­հա­րած Սաս­նա վեր­ջին բե­կոր­նե­րը: Հո­գե­բա­նա­կան միակ սփո­փան­քը մնում է այն, որ ինչ­պես գրողն է պատ­կե­րում, էրգ­րի ու տոհ­մի ջի­ղը չի փոխ­վել, Սաս­նա մնա­ցոր­դաց սե­րուն­դը ծննդա­վայ­րից հե­ռու էլ իր էրգ­րի ու տոհ­մի շա­ռա­վիղն է:

«Ամպ­շող արև» վի­պաս­քում ի մի են բեր­վում ժա­մա­նա­կա­յին եր­կու փու­լե­րը. ներ­կան մի­ջարկ­վում է անց­յա­լի դրվագ­նե­րով՝ կա­մուրջ կա­պե­լով Աշ­նա­կից մինչև Սա­սուն: Դա մահ­վան ու Գող­գո­թա­յի ճա­նա­պար­հից մինչև փրկութ­յան ափ ու վե­րած­նութ­յուն ձգվող կամր­ջա­կապն է, ո­րով ան­ցել են Սաս­նա բե­կոր­նե­րը.

․․․­Մեր տուն ու տեղ շան բա­ժին դար­ձավ,- մեր­թընդ­մերթ կրկնում էր Օ­սա­նը՝ լա­ցը կո­կոր­դում չո­րաց­նե­լով, և պահ գտնում՝ մեջ­քին շա­լով խաչ­կապ ա­րած գեղ­գե­ղա­ցող ե­րե­խա­յին խրա­տե­լու:

  • Քո ոս­կոր­ներն էլ, Գ­ևո՛րգ տղա, վրե­ժով թող սնվեն ու ամ­րա­նան, վրե­ժով զո­րա­նաս[10]:

Միա­ժա­մա­նակ շա­րու­նակ­վում է նա­խորդ վի­պաս­քի հետ հոգ­ևոր կա­պը՝ եր­ևան բե­րե­լով ֆի­դա­յի­ներ Ար­թե­նի ու Աղ­ջե­նի ա­ռա­քե­լութ­յու­նը:

Հո­գե­բա­նա­կան տի­պա­վոր­մամբ, պատ­կե­րա­կերտ­ման ար­վես­տով, կյան­քին ուղղ­ված խորհր­դա­ծութ­յուն­նե­րով, որ հա­ճախ գա­ղա­փա­րի ար­ժեկ­շիռ ու­նեն, ա­ռանձ­նա­նում է նաև «­Մա­ռա­խուղ» վի­պա­կը: Այս­տեղ ներ­կան, որ Քա­րուտ գյու­ղի ա­ռօր­յան է, սա­սուն­ցի­նե­րի՝ քա­րից ծա­ղիկ ստեղ­ծե­լու կեն­սա­կեր­պը, խո­րա­նում է բաց­վող անց­յա­լով, ա­վե­լի բազ­մա­շերտ է դառ­նում գե­ղար­վես­տա­կան տա­րա­ծութ­յու­նը: Ծնն­դա­վայ­րից զրկված սա­սուն­ցի­ներ, Հայ­րե­նա­կան պա­տե­րազմ, կորս­տի ցավ ու վե­րապ­րում, հետ­պա­տե­րազմ­յան ա­ռօր­յա ու այդ ա­մե­նի մեջ, թվում է, ան­վե­րա­դարձ կորց­րած, բայց վե­րագ­տած ա­ներկ­րորդ սեր:

Քա­րուտ գյու­ղը հի­սու­նութ զոհ է տվել պա­տե­րազ­մում, հե­տո պարզ­վում է, որ Սե­րո­բի «սև թուղ­թը» թյու­րի­մա­ցութ­յուն է ե­ղել, և տասն­հինգ տա­րի հե­տո Սե­րո­բը վե­րա­դառ­նում է գյուղ՝ ա­սես մա­հից հա­րութ­յուն ա­ռած.

  • Չէ՛, դա­վա­ճա­նութ­յուն չի ե­ղել: Վի­րա­վոր, ա­նուշք գե­րի ըն­կա, էն­տեղ էլ կռվե­ցի, շնե­րից էլ փա­խա, հա­սա մինչև Փա­րիզ, է­լի կռվե­ցի, հե­տո էլ… եր­ևի պի­տի մե­ռած գե­րի ընկ­նեի, չէ՛, դա­վա­ճա­նութ­յուն չի ե­ղել,- Սե­րո­բը ձախ ձեռ­քի մատ­նե­րը խրեց մա­զե­րի մեջ, սան­րեց: Ձեռ­քը ե­րե­սին թեթև հով ա­նե­լով՝ թույլ թրմփաց ծնկին,- քո ու­զա­ծի պես կռվել եմ, բա­բո՛, հան­գիստ քնի: Էս սա­դա­փե մուշ­տուկն էլ Փա­րի­զից նվեր եմ բե­րել, մի պար­տիզ­պան տվեց: Հան­գիստ քնի:

Վեր­ջին բա­ռերն ա­սե­լիս Սե­րո­բը չդի­մա­ցավ, և կո­կոր­դը մրմռաց: Գ­լու­խը փոքր-ինչ շար­ժե­լով՝ նա կուլ տվեց կո­կոր­դում կու­տակ­ված մրմու­ռը, բե­րանք­սի­վայր ըն­կավ թախ­տին: Գ­լու­խը խրվեց բմբու­լե փա­փուկ բար­ձի մեջ, լա­ցը խեղդ­վեց…. Այդ­տեղ պառ­կում էր նրա հայ­րը, հենց գլու­խը դիպ­չում էր բար­ձին, նա ննջում էր՝ վառ­ված ծխա­խո­տը բե­րա­նին[11]:

Շա­ռո­յա­նի գե­ղար­վես­տա­կան խոս­քը հա­մար­ժեք է իր էրգ­րին ու էրգ­րից ան­դին երկ­րորդ ծննդա­վայր դար­ձած լեռ­նաշ­խար­հին, հա­յի սաս­նա տե­սա­կին. «­Մար­դու որ­դին որ զին­վոր չլի­նի, ո՞ւմ է պետք, ա­մեն մար­դու մեջ որ զին­վո­րութ­յուն չլի­նի, ի՞նչ մարդ, էլ ին­չի՛ վրա հպար­տա­նաս»[12],- մտա­ծում է սաս­նա հե­րոս­նե­րից մե­կը՝ Ղու­կա­սը («­Սե­լավ»): Սեղմ ու դի­պուկ ոճ, խոս­քի ըն­թաց­քի հա­վա­սա­րակշ­ռութ­յուն, կուռ կա­ռուց­վածք ու առ­նա­կան ո­գի:

Սա­սուն­ցի­նե­րի  աշ­խար­հը  բա­ցող ինք­նա­տիպ պա­տում­ներ են նաև գրքի վեր­ջին ե­րեք գոր­ծե­րը՝ «­Հար­յուր կռունկ», «­Հովն ըն­կավ», «­Սե­լավ»: Էրգ­րի մարդ­կան­ցից ու նրանց կյան­քից կու­տակ­ված տպա­վո­րութ­յուն­ներն ու հի­շո­ղութ­յուն­նե­րը Շա­ռո­յա­նը գրա­կան  աշ­խարհ  է բե­րում ան­մի­ջա­կա­նո­րեն՝ բո­լոր դեպ­քե­րում պահ­պա­նե­լով բնա­կանն ու ի­րա­կա­նը: Կա­րե­լի է ա­սել, որ սա­սուն­ցին Շա­ռո­յա­նի գրա­կան աշ­խար­հում նախ­ևա­ռաջ ի­րա­կան բնորդ է, հե­տո միայն՝ գե­ղար­վես­տա­կան կեր­պար: Ի­րա­կան կեր­պա­րը, ի­րա­կան պատ­կե­րը, ի­րա­կան պատ­մութ­յու­նը չգու­նա­զարդ­ված ար­վես­տով գե­ղար­վես­տա­կան տա­րա­ծութ­յուն բե­րե­լը Շա­ռո­յա­նի գրքում դառ­նում է գե­ղա­գի­տա­կան սկզբունք և զար­գաց­ման մի­տում: Այդ ան­մի­ջա­կա­նութ­յունն ու վա­վե­րա­կա­նութ­յու­նը նա իր ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ճա­նա­պար­հին նախ վե­րա­ծեց ակ­նարկ­նե­րի, ո­րոնց նա­խադր­յա­լի վրա հե­տո վե­րա­ճե­ցին ման­րա­պա­տում­նե­րը, պատմ­վածք­նե­րը, վի­պակ­նե­րը: Այդ ան­մի­ջա­կա­նութ­յունն ու ան­կաշ­կանդ բնա­կա­նութ­յու­նը նա պահ­պա­նեց նաև չա­փա­ծո գրվածք­նե­րում, որ հե­տո ի մի բե­րեց  «­Բա­ռե­րի խրխին­ջը»  խո­րագ­րի ներ­քո:

«Էրգ­րի աստ­ված­նե­րը» գիր­քը այդ­պես էջ առ էջ բա­ցում է հին ու նոր սա­սուն­ցի­նե­րի աշ­խար­հը: Սաս­նա հին սերն­դի մա­հով հե­ռա­նում է նաև էրգ­րի ա­ռար­կա­յա­կան հի­շո­ղութ­յու­նը, վե­րա­նում՝ հոգ­ևոր երկ­փեղկ­վա­ծութ­յու­նը՝ Սա­սու­նից ան­դին և Սա­սու­նում: Սաս­նա վե­րապ­րող սե­րունդ­նե­րի ե­րակ­նե­րում շա­րու­նակ­վում է տոհ­միկ ար­յան եռ­քը, տոհ­մի ջիղն ան­փո­փոխ է մնում, բայց էրգ­րի հի­շո­ղութ­յունն այլևս չկա: Հի­շո­ղութ­յու­նը ժա­մա­նա­կի հետ դառ­նում է ա­վան­դութ­յուն, ա­վան­դութ­յունն էլ՝ ա­ռաս­պել՝ ե­րա­զան­քի ու վե­րա­ցա­կան  կա­րո­տախ­տի ե­րանգ­նե­րով:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1]․ Ռ. Շառոյան, Էրգրի աստվածները, Ե., 2017, էջ 36:

[2]․ Նույն տեղում:

[3]․ Նույն տեղում, էջ 16:

[4]․ Նույն տեղում, էջ 28:

[5]․ Նույն տեղում, էջ 11:

[6]․ Նույն տեղում, էջ 7:

[7]․ Նույն տեղում, էջ 36:

[8]․ Նույն տեղում, էջ 11:

[9]․ Նույն տեղում, էջ 61:

[10]․ Նույն տեղում, էջ 80:

[11]․ Նույն տեղում, էջ 111:

[12]․ Նույն տեղում, էջ 229:

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.