­Նո­րայր ԱԴԱԼՅԱՆ / ՎԱԽԸ

Այ­սօր 2022 թվա­կա­նի հու­նի­սի ինն է, հինգ­շաբ­թի, տաք ու ար­ևա­շաղ կե­սօր մեր քա­ղա­քում։ Բ­նա­կիչ­ներն ար­դեն ա­մա­ռա­ցել են, մա­նա­վանդ՝ կա­նայք ու ծաղ­կուն աղ­ջիկ­նե­րը, ո­րոնք այժմ ինձ հետ խո­սում են ամ­բողջ սառ­նա­մա­նիք ձմռան և­ անձր­ևոտ գար­նան հա­գուստ-կա­պուս­տից թեթ­ևա­ցած ի­րենց հմա­յիչ է­գա­կա­նութ­յամբ։ Ես Գաբ­րիելն եմ։ Խնդ­րում եմ, չշփո­թեք ինձ ստոր­հո­գի Գա­բո քա­հա­նա­յի հետ, որ­ևէ քա­հա­նա­յի կամ գե­նե­րա­լի, ես լույ­սի մեջ եմ, ինչ­պես ներ­կա­յիս մեր քա­ղա­քը, որ­տեղ ար­ևը ծա­գում է և մայր չի մտնում։ Ես եր­կու հա­զար և­ ա­վե­լի տա­րե­կան եմ։ Երբ Աստ­ծո Որ­դին հայտն­վեց, ինձ ա­սաց՝ «­Բա՛րև, Գաբ­րիե՛լ, մենք եր­կար ճա­նա­պարհ ենք անց­նե­լու, մի՛ վա­խե­ցիր եր­կա­րութ­յու­նից»։ «­Վերջ կա՞»,- հարց­րի ես։ «Իմ խաչ­վե­լուց հե­տո վերջ չի լի­նի»։ «Իսկ ի՞նչ կլի­նի»։ «Ան­վեր­ջա­նա­լի շա­րու­նա­կութ­յուն»։ Ես վա­խե­ցա։ Դա ա­ռա­ջին վախն էր, որ ես զգա­ցի հա­զա­րա­վոր տա­րի­ներ ա­ռաջ։
Մար­դիկ, ան­շուշտ, գրե­թե բո­լորն այս մո­լո­րա­կի վրա, հա­վա­նա­բար նաև տիե­զե­րա­կան տա­րածք­նե­րում, հա­մոզ­ված են, թե ծննդյան ու մահ­վան միջև է գտնվում ի­րենց կյան­քը, ապ­րում են մի թի­թե­ռի կյանք, լա­վա­գույնս, ա­վե­լի կամ պա­կաս, յո­թա­նա­սուն տա­րի, այ­նինչ ե­թե մի քիչ ի­մաս­տուն լի­նեն, կի­մա­նան, որ ի­րենք ե­ղել են ու կան ինչ­պես ծնվե­լուց ա­ռաջ, այն­պես էլ մեռ­նե­լուց հե­տո, սկիզբ չու­նեն, չեն մեռ­նում, ան­մահ են, փո­խա­կերպ­վում են ան­վեր­ջո­րեն՝ ձեռք բե­րե­լով նոր -­ ու­րիշ կեր­պա­րանք, դառ­նում խոտ ու ծա­ղիկ, մեկ էլ՝ վայ­րի գա­զան կամ ըն­տա­նի կեն­դա­նի, քչքչան առ­վակ, թի­թեռ, ծի­րա­նի ծառ, ա­րա­գիլ, ին­չո՞ւ չէ, կո­կոր­դի­լոս, օձ, արև, աստ­ղեր ու լու­սին։ Բ­նութ­յան մեջ ա­մեն բան մարդ­կա­յին ար­մատ ու­նի։ Տիե­զեր­քը մարդ է՝ ես, դու, նա, մենք, դուք, նրանք՝ բազ­մա­թիվ ու տա­րա­տե­սակ հո­լո­վույթ­նե­րով։ Ես մի օր թի­թեռ կդառ­նամ ու բու­րա­վետ ծաղ­կի ա­ռէջ­քից կծծեմ նրա քաղցր նեկ­տա­րը և կ­տամ մե­ղու­նե­րին։ Ն­րանք մեղր կտան մարդ­կանց։ Աշ­խար­հը կքաղց­րա­նա։
Այս եր­ջա­նիկ ան­մա­հութ­յան մեջ նաև, հա­վա­սա­րա­չափ, գու­ցե ա­վե­լի, դժբախ­տութ­յուն էլ կա՝ Վա­խը։ Ա­ռա­ջին ու վեր­ջին ան­գամ մե­ծա­տառ եմ ա­սում՝ ընդգ­ծե­լու նրա կեր­պա­րի գո­յա­բա­նա­կան բո­վան­դա­կութ­յու­նը, որ տվյալ պա­րա­կա­նոն պատմ­ված­քում գլխա­վորն է՝ ու­զեմ թե չու­զեմ և ձեր ցան­կութ­յու­նից, նույ­նիսկ Աստ­ծո կամ­քից ան­կախ։ Ան­մահ եր­ջան­կութ­յուն և նույն­քան էլ հա­վեր­ժա­կան դժբախ­տութ­յուն՝ իբրև գո­յութ­յան միաս­նա­կան բա­նաձև, որ­տեղ մե­կը գո­յութ­յուն չու­նի ա­ռանց մյու­սի։
Խոտ ու ծա­ղիկ­նե­րը վա­խե­նում են, որ մի օր կչո­րա­նան և­ այլևս չեն ար­տաշն­չի ի­րենց բուր­մուն­քը։ Վայ­րի գա­զա­նը, օ­րի­նակ՝ գայ­լը, վա­խե­նում է, որ որ­սոր­դի հրա­ցա­նը կսպա­նի ի­րեն։ Առ­վա­կը վա­խե­նում է՝ կցա­մա­քի և չի կա­րո­ղա­նա եր­գել։ Եր­ջա­նիկ թի­թե­ռը գի­տի, որ շու­տով մեռ­նե­լու է։ Ծի­րա­նի ծա­ռը վա­խե­նում է՝ մա­հա­ցու կար­կու­տը կոչն­չաց­նի իր քաղցր պտու­ղը։ Դե­պի հա­րա­զատ բույ­նը թռչող ա­րա­գի­լի թևե­րում վախ կա՝ արդ­յոք տե՞ղ է հաս­նե­լու, թե՞ կմնա կես ճա­նա­պար­հին՝ ան­տուն ու ան­հայ­րե­նիք։ Մի՞­թե դժբախտ չեն եր­ջա­նիկ կո­կոր­դի­լոսն ու օ­ձը ի­րենց վան­դակ­նե­րում։ Եր­ջա­նի՞կ են արևն ու լու­սի­նը, ե­թե զգում են՝ մի­լիոն տա­րի հե­տո պի­տի մոխ­րա­նան, ինչ­պես կան­խա­տե­սում են ո­րոշ աստ­ղա­գետ­ներ։ Երկ­նա­քեր շեն­քե­րը դժբախտ են՝ մի օր ա­հեղ երկ­րա­շար­ժը կկոր­ծա­նի նրանց ինք­նա­սեր եր­ջան­կութ­յու­նը։ Ա­յո՛, եր­ջա­նիկ են լեռ­ներն ի­րենց ձյու­նե հպարտ գա­գաթ­նե­րով, ինչ­պես նաև ա­նընդգր­կե­լի օվ­կիա­նոս­նե­րը, սա­կայն նրանց մութ խոր­քե­րում ևս վախն է ա­լե­կոծ­վում՝ գա­լու է ժա­մա­նա­կը, երբ ի­րենք կդառ­նան մե­ռած ա­նա­պատ, որ­տեղ չի լի­նի և­ ոչ մի փուշ, օձ ու մո­ղես, միայն դժբախ­տութ­յան հա­մա­տա­րած լռութ­յուն։
Ռաֆ­ֆի Ա­դալ­յա­նը մի օր խոս­տո­վա­նեց՝ «Ես իմ պապն եմ, ես իմ թոռն եմ»։ Ես էլ նույնն եմ ա­սում, քա­նի որ նրա հա­րա­զատ եղ­բայրն եմ՝ աշ­խարհ ե­կած նույն ծնող­նե­րից։ Ես պապ եմ ու թոռ։ Դուք էլ այդ­պես մտա­ծեք։ Ժա­ռան­գա­կա­նութ­յունն անս­կիզբ է և վերջ չու­նի։ Եր­ջան­կութ­յու­նը, վախն ու դժբախ­տութ­յու­նը հա­վեր­ժա­կան են։
Ես ներ­կա էի Աստ­ծո Որ­դու խա­չե­լութ­յա­նը Գող­գո­թա լե­ռան վրա։ Նա իմ պապն էր, ես՝ նրա թո­ռը։ Նա իմ թոռն էր, ես՝ նրան պապ։ Այս կյան­քում ա­ռա­ջին ան­գամ մեջս վախ մտավ՝ շրջա­նակ­ված եր­ջա­նիկ ու դժբախտ զգաց­մունք­նե­րով։ «­Մի՛ վա­խե­ցիր,-­ ա­սաց Որ­դին,-­ ես էլ եմ վա­խե­նում»։ Բայց վախս շա­րու­նակ­վեց։ Մա­րիամ Աստ­վա­ծա­ծի­նը բռնեց ձեռքս։ Զ­գա­ցի նրա ձեռ­քի դո­ղը։ Մատ­նե­րը հաշ­վում էին նրա սրտի վա­խե­րը, հաշ­վում էին, հաշ­վում։ Ն­րա մար­գա­րիտ ար­ցունք­նե­րում եր­ջան­կութ­յուն, վախ և­ ան­հուն տա­ռա­պանք կար։ Այդ­քան դժբախտ, վա­խե­ցած ու եր­ջա­նիկ՝ նա շատ գե­ղե­ցիկ էր՝ մերկ ու­սե­րին սփռված ոս­կե մա­զե­րով։ «Ես եմ քեզ այս դա­ժան աշ­խար­հը բե­րել»,-­ ա­սաց նա։ «­Դու իմ մայրն ես»,-­ ա­սա­ցի նրան։ Երկ­րորդ ան­գամ ես նրան տե­սա մեկ ու կես հա­զա­րամ­յակ հե­տո, ի­տա­լա­ցի մեծ նկար­չի հո­գու աչ­քե­րով։ Եր­կար նա­յե­ցի նրան, բայց նա ինձ չճա­նա­չեց։ Ես չնե­ղա­ցա, ինչ­պե՞ս կա­րե­լի է հա­րա­զատ մո­րից նե­ղա­նալ, և շա­րու­նա­կե­ցի նրան սի­րել։ Բո­լորս էլ Մա­րիա­մից ծնված Աստ­ծո Որ­դու եղ­բայր­ներն ենք ու քույ­րե­րը, այդ պատ­ճա­ռով էլ վա­խե­նում ենք վա­խից։
Ինձ վա­խեց­րել են բո­լոր հե­ղա­փո­խութ­յուն­նե­րը, հատ­կա­պես՝ Հոկ­տեմ­բեր­յան, որն աշ­խար­հը ետ տա­րավ դե­պի խա­վար կյան­քը, իսկ հե­տա­գա­յում ցա­նեց չա­րի­քի փշոտ ծա­ղիկ­ներ՝ մար­դատ­յա­ցութ­յուն, մի­լիո­նա­վոր մա­հեր, սով, ան­հա­վա­տութ­յուն, օ­րենք­ներ ա­ռանց օ­րեն­քի, եր­ջան­կութ­յան խաբ­կանք, ա­տե­լութ­յուն, սե­րը, բա­րին, ի­մաս­տութ­յու­նը փո­խա­րին­վե­ցին կա­լաշ­նի­կո­վով, կա­շա­ռա­կե­րութ­յուն ու թա­լան, ես չա­սեմ, դուք խո­սեք, սու­տը հա­գավ ճշմար­տութ­յան հին­գաստ­ղա­նի ու­սա­դիր­ներ, ճշմար­տութ­յու­նը հռչակ­վեց սուտ և կանգ­նեց գնդա­կա­հա­րութ­յան պա­տի տակ, կեղ­ծի­քի հաղ­թար­շավ, ա­մեն ազ­նիվ բառ վտար­վեց բա­ռա­րան­նե­րից, ա­յո՛, ճիշտ եք ա­սում՝ եր­կի­րը դար­ձավ հա­մա­կենտ­րո­նաց­ման ճամ­բար եր­կա­թե վա­րա­գույ­րով։ Հ­նա­րա­վոր չէ այս ա­մե­նը հնձել, ար­մատ­ներն այն­քան խորն են մխրճված հո­ղի մեջ, ճյու­ղերն ու տերև­նե­րը այն­քան կեն­սու­նակ, հողն էլ՝ կո­մու­նիս­տա­կան կեղ­ծի­քով պա­րար­տաց­ված, և­ ոչ մի հույս չկա լու­սա­վոր կյան­քի։ Ինձ մի՛ մե­ղադ­րեք, վա­խե­նում եմ, որ աշ­խար­հը կվեր­ջա­նա։ Հա­մար­ձակ ե­ղեք խոս­տո­վա­նե­լու՝ դուք էլ եք վա­խե­նում, ան­կախ այն բա­նից՝ ով եք, ինչ ազ­գութ­յան, այժմ որ­տեղ եք բնակ­վում, լու­սա­վոր ա­նուն ու­նե՞ք, թե՞ ձե­րը ծած­կա­նուն է, հա­րո՞ւստ եք, թե՞ աղ­քատ, սի­րա­հար­վա՞ծ եք, ո՞վ է ձեր սե­րը։ Ես սի­րում եմ ձեզ, մի՛ կաս­կա­ծեք։ Դուք էլ սի­րեք ինձ։ Վա­խե­նամ՝ չեք սի­րում, ախր ին­չո՞ւ։
Ցածր, մի­ջին թե վե­րին ու­սում­նա­կան հիմ­նարկ­նե­րում քննութ­յուն­նե­րին նա­խոր­դող օ­րե­րին վախն ինձ հա տան­ջում էր՝ հաս­տատ կկտրվեմ, և գ­նում ու չհա­վա­տա­լով ար­ժա­նա­նում էի ա­մե­նա­բարձր գնա­հա­տա­կա­նի։ Այդ­պես, ժա­մա­նա­կից շուտ ես բե­րանս սի­գա­րետ ա­ռա, որ, թվում էր, թեթ­ևաց­նում է իմ նա­խաքն­նա­կան վա­խե­րը։ Հա­ճախ պա­տա­հում էր՝ կես­գի­շե­րին քնա­թա­թախ վեր էի թռչում՝ կար­ծե­լով քննութ­յուն պի­տի հանձ­նեմ։ Երբ մի պահ հե­տո վա­խից լրիվ արթ­նա­նում էի, քիչ էր մնում խե­լա­գար­վեմ եր­ջան­կութ­յու­նից՝ գի­տակ­ցե­լով, որ դա չար ե­րազ է ե­ղել։ Գի­տե՞ք, թե ին­չու, դպրո­ցը գե­րա­զանց ա­վար­տե­լով՝ չգնա­ցի թա­տե­րա­կան ինս­տի­տուտ, և չի­րա­կա­նա­ցավ դե­րա­սան դառ­նա­լու ե­րա­զանքս։ Ե­թե մինչև այժմ չեմ ա­սել, ի­հար­կե չգի­տեք։ Ես վա­խե­ցա, որ Եր­ևա­նի դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի, ցան­կա­ցած ու­րիշ թատ­րո­նի բե­մում, թեև ան­կեղծ ու ճշմա­րիտ մարդ, չեմ կա­րող հան­դի­սա­տե­սին խո­սել «լի­նել թե չլի­նել» բա­ռե­րի փի­լի­սո­փա­յութ­յու­նը, հաս­կա­ցեք՝ ի վի­ճա­կի չեմ։ Դա իմ թե­րութ­յունն է կամ թու­լութ­յու­նը։ Ես դա լռել­յայն ա­սում եմ միայն ինձ, իմ ներ­քին մար­դուն, և­ իմ ներ­քին մար­դը շփոթ­վում է՝ ո՞րն է այս­տեղ գե­րա­դա­սե­լի՝ «լի­նե՞­լը», թե՞ «չլի­նե­լը», թե՞ եր­կու­սը միա­սին՝ իբրև հա­մա­ձուլ­վածք գո­յութ­յուն։ Ես շատ բան չգի­տեմ և չեմ ցան­կա­նում ի­մա­նալ։ Գտն­վե­լով նույն վա­խի ան­սահ­ման դաշ­տում՝ մի՛ քայ­լեք իմ ետ­ևից, այլ գնա­ցեք ձեր ճա­նա­պար­հով։ Բա­րին ընդ ձեզ։
«­Վախ» և «վախ­կոտ» բա­ռե­րը թեև ընդ­հա­նուր ար­մատ ու­նեն, սա­կայն նույ­նա­կան չեն։ Սա հա­յոց լեզ­վի հան­ճա­րե­ղութ­յան նշան­նե­րից է, այս­տեղ բառն ապ­րում է ոչ միայն բա­ռա­րա­նում, այլև սեր­տո­րեն հա­րա­բե­րում յու­րա­քանչ­յուր մար­դու մարմ­նի և հո­գու տա­րածք­նե­րին՝ ար­տա­հայ­տե­լով նրա հո­գե­կերտ­ված­քի որ­պի­սութ­յու­նը։ Վախն ինձ հետ է, ես՝ նրա, բայց ես վախ­կոտ չեմ։ Կա­րող եմ մինչև ան­գամ ան­մեղ թռչուն սպա­նել, ե­թե այդ հան­ցա­գործ մտահ­ղաց­ման ժա­մա­նակ իմ մեջ հնչող վա­խի ձայ­նի հան­դեպ լի­նեմ խուլ և­ ան­տար­բեր։
Վա­խը ցուրտ զգա­ցո­ղութ­յուն է։ Քո ամ­բողջ մար­մի­նը մրսում է վա­խից ան­գամ շոգ օ­րե­րին։ Ար­յունդ մրսում է։ Սիրտն ու թո­քե­րը մրսում են։ Գ­լուխդ պտտվում է ոչ թե ժա­մա­ցույ­ցի սլա­քի ու­ղեգ­ծով, այլ հա­կա­ռակ ուղ­ղութ­յամբ։ Ա­ղիք­նե­րիդ ո­լո­րան­նե­րում ցրտա­շունչ քա­մի­ներ են շրջա­նառ­վում։ Ծնկ­ներդ տնքում են։ Ող­նա­շարդ տնքում է։ Քո տղա­մար­դը, ե­թե տղա­մարդ ես ինչ­պես ես, անզ­գա­յա­նում, կծկվում-փոք­րա­նում է մի փշա­տի չափ։ Դու ներս ու դրսով ձմե­ռա­յին եղ­յա­մի մեջ ես։ Դու մտնում ես ան­կո­ղին, ծածկ­վում բրդե հաստ ու տաք վեր­մա­կով, որ թո­թա­փես վա­խի ցուր­տը, բայց մրսում ես ա­վե­լի ու ա­ռա­վել։ Շունչդ գրե­թե կանգ է առ­նում։ Ձ­յուն է իջ­նում ու իջ­նում վրադ։ Դու լսում ես՝ ինչ­պես են ոռ­նում վա­խի քա­մի­նե­րը, փա­կում ես ա­կանջ­ներդ, բայց ոռ­նոցն ա­վե­լի խորն է տի­րում հո­գուդ և մարմ­նիդ։ Դո­ղում ես վա­խից։ Միտքդ սառ­ցա­կալ­վում է։ Կա՞մ, թե՞ չկամ։ Աչ­քերդ մթնում են։ Դու հա­նում ես մթնած աչ­քերդ, որ տես­նես և զ­գաս ա­նի­րա­կան հույսն ու լույ­սը։ Եվ քեզ ու աշ­խար­հին խա­բում ես, թե տե­սար։
Շո­գից հալ­ված աս­ֆալ­տին գտնվում է ան­շունչ ա­րա­գի­լը։ Ն­րան ես չեմ սպա­նել։ Ինք­նաս­պա­նութ­յո՞ւն։ Կանգ առ, երկ­րա­գունդ, քո և­ ար­ևի շուրջ այլևս դարձ ու պտույտ մի՛ ա­րա։ Վա­խե­նում եմ դու մեռ­նես։ Մա­հը կյան­քի վախն է։
Մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ ծնող­նե­րիս վրաերթ ե­ղավ։ Աստ­ված նրանց պարգ­ևեց երկ­րորդ կյանք։ Վա­րոր­դը ե­րի­տա­սարդ կին էր, ո՛չ թմրա­մոլ և­ ո՛չ էլ հար­բե­ցող, այլ՝ հինգ ամ­սա­կան ու քսան­մեկ օ­րա­կան հղի, զույգ էմբ­րիո­նով, ո­րոն­ցից մեկն աղ­ջիկ, մյու­սը՝ տղա։ Եր­կուսն էլ բա­րե­հա­ջող ծնվե­ցին՝ ի ու­րա­խութ­յուն մեզ։ Փո­ղոցն անց­նում եմ շատ ու­շա­դիր, միայն ոս­տի­կա­նի կող­մից թույ­լատր­ված գծան­շան­նե­րով, հետ­ևում երթ­ևե­կութ­յու­նը կար­գա­վո­րող լու­սա­ցույ­ցի թար­թում­նե­րին, համ­բե­րա­տար սպա­սում եմ, որ աջ ու ձախ սու­րա­ցող մե­քե­նա­ներն աչ­քիցս չքա­նան, վա­խե­նում եմ ընկ­նեմ դրանց ա­նիվ­նե­րի տակ, Աստ­ված ինձ չփրկի, և­ ես մեռ­նեմ։ Դուք մեռ­նեք։ Հան­գուց­յալ­նե­րը ող­ջա­նան և դարձ­յալ մեռ­նեն։
Դեռ եր­կու տա­րի չկա, ըն­դա­մե­նը՝ տա­րիու­կես, որ ծնող­ներս, նույն և նույն Աստ­ծո կա­մոք, են­թարկ­վե­ցին ա­վիա­վթա­րի Ատ­լանտ­յան օվ­կիա­նո­սի խա­ղաղ ու կա­պույտ երկն­քում։ Գա­լիս էին Ա­մե­րի­կա­յից, ուր, որ­պես մի­ջազ­գայ­նո­րեն ճա­նաչ­ված գիտ­նա­կան­ներ, հրա­վիր­վել էին մաս­նակ­ցե­լու տիե­զեր­քի ձգո­ղա­կա­նութ­յան օ­րեն­քի հիմ­նա­դիր Ն­յու­տո­նի հի­շա­տա­կին նվիր­ված գի­տա­ժո­ղո­վին։ Մարդ եք, չէ, նե­րեք ինձ. լի­նե­լով սի­րող հո­գի՝ չեմ սի­րում Ա­մե­րի­կան, Ատ­լանտ­յան օվ­կիա­նոսն ու նրա եր­կին­քը, ձգող ու վա­նող ա­մեն օ­րենք, ա­տում եմ Ն­յու­տոն մար­դուն և վա­խե­նում նրա հան­ճա­րե­ղութ­յու­նից։
Հի­սու­սի խաչ­վե­լուց հե­տո ես ա­ռա­ջին ան­գամ լսե­ցի մե­նա­կութ­յան ցա­վոտ ձայ­նը, ան­գամ Ն­րա հա­րութ­յու­նը և գե­ղեց­կու­հի Տի­րա­մոր կեն­դա­նի ներ­կա­յութ­յու­նը չկա­րո­ղա­ցան ինձ սփո­փել, իսկ ծնող­նե­րիս մահն իմ միայ­նութ­յունն ա­վե­լի խո­րաց­րեց։ Բազ­մա­մարդ աշ­խար­հում Գաբ­րիե­լը բա­ցար­ձա­կա­պես մե­նակ էր, իր շուր­ջը ոչ ոք չկար, միայն՝ հան­ցա­գործ ամ­բոխ, ո­րը խա­չեց եղ­բորս և շա­րու­նա­կում է ապ­րել մինչև այժմ՝ ոգ­ևոր­ված նյու­թե­լով նոր խա­չե­լութ­յուն­ներ։ Հե­տո ա­սում եք ու կրկնում՝ «մի՛ վա­խե­ցիր»։
Տա­րի­ներ շա­րու­նակ ես եր­կու թերթ եմ գնում՝ «Ազգ» և «Գ­րա­կան», ո­րոնք լույս են տես­նում յու­րա­քանչ­յուր ուր­բաթ, թեև ո՛չ ազ­գայ­նա­կան եմ, ո՛չ էլ գրող։ Օ­րե­րից մի օր այս­տեղ մի հայ­տա­րա­րութ­յուն կար­դա­ցի՝ տպագր­ված «Ազ­գի» ա­ռա­ջին, իսկ «Գ­րա­կա­նի» վեր­ջին է­ջում. «­Սի­րե­լի՛ վա­խե­ցած ժո­ղո­վուրդ, ես Մա­մի­կոն Սեդ­րակ­յանն եմ, հո­գե­թե­րապևտ պրո­ֆե­սոր, կան­խար­գե­լում և բու­ժում եմ ա­մեն կար­գի վա­խեր։ Այս տա­ղան­դը ձեռք եմ բե­րել Գեր­մա­նիա­յում, մեծն Զիգ­մունդ Ֆ­րոյ­դի ան­վան հռչա­կա­վոր հա­մալ­սա­րա­նում։ Զան­գա­հա­րեք և­ ե­կեք իմ մաս­նա­վոր բու­ժա­րա­նը։ Ա­ռա­ջին այ­ցե­լութ­յունն՝ անվ­ճար։ Հա­ջորդ­նե­րը՝ մատ­չե­լի»։ Նշ­ված էր հաս­ցեն (­Քա­ջազ­նու­նի փո­ղոց 9, բնա­կա­րան 49) և բջ­ջա­յին հե­ռա­խո­սա­հա­մա­րը (091-88-92-35)։
Եր­կար ժա­մա­նակ ես կա­մու­կա­ցի մեջ էի՝ զան­գա­հա­րեմ ու գնա՞մ, թե՞ չզան­գա­հա­րեմ ու չգնամ։ Վա­խե­ցա՝ ե­թե չգնամ, պրո­ֆե­սո­րը կնե­ղա­նա։ Եվ մի օր էլ, ա­ռանց զանգ ա­նե­լու, գնա­ցի նշված հաս­ցեով, որ Եր­ևա­նի մեծ կենտ­րո­նում էր, Գ­րի­գոր Լու­սա­վո­րիչ ե­կե­ղե­ցու հար­ևա­նութ­յամբ, հույս փայ­փա­յե­լով, որ Մա­մի­կոն Սեդ­րակ­յա­նը կլու­սա­վո­րի ինձ։
Լավ է, վե­րե­լա­կը չէր աշ­խա­տում, ոտ­քով բարձ­րա­ցա բազ­մա­հարկ շեն­քի ու­թե­րորդ հարկ։ Վա­խե­նում եմ վե­րե­լակ­նե­րից նույն­քան, որ­քան և­ ինք­նա­թիռ­նե­րից։ Դա ե­րեք­սեն­յա­կա­նոց լու­սա­վոր բնա­կա­րան էր, պա­տե­րին՝ ծա­ղիկ­նե­րի, նռնե­րի, ձիե­րի, մերկ կա­նանց գե­ղա­տեսք պատ­կեր­ներ։
-Բա՛րև, պրո­ֆե­սո՛ր։
-Աստ­ծո բա­րին։
-Աստ­ված կա՞։
-Քո մեջ ո­րո­նիր նրան, ու­րիշ ոչ մի տեղ։
-Գ­տա։
-Նա դու ես, ես չեմ։
-Ես էլ դու ես, դու էլ՝ ես։
-Բա­նաս­տեղծ ես, հա՞,- հարց­րեց պրո­ֆե­սո­րը, որ նստած էր կաշ­վե բազ­կա­թո­ռին և ծ­խա­մորճ էր քա­շում, ո­րի դու­րե­կան հո­տը բռնել էր ըն­դար­ձակ ճա­շա­սեն­յա­կը։
-Չէ՛,-­ ա­սա­ցի,- մեր ֆուտ­բո­լի հա­վա­քա­կա­նի մար­զիչն եմ։
-Ին­չո՞ւ ես միշտ պարտ­վում,- ն­րա այդ հար­ցի մեջ մե­ղադ­րանք կար։
-Ո­րով­հետև, պրո­ֆե­սո՛ր, մենք տա­ղան­դա­վոր ան­հատ­նե­րից բաղ­կա­ցած ժո­ղո­վուրդ ենք,- փոր­ձե­ցի ար­դա­րա­նալ,- մեզ բնո­րոշ չէ միաս­նա­կան-կո­լեկ­տիվ խա­ղը, այս­տեղ մենք ան­տա­ղանդ ենք։
-Չե՞ս վա­խե­նում ան­տա­ղան­դութ­յու­նից։
-Մի քիչ։
-Իսկ սուտ խո­սե­լո՞ւց։
-Շա՜տ։
-Ու­րեմն ա­վե­լի բա­նաս­տեղծ ես, քան ֆուտ­բո­լիստ։
Ճա­շա­սեն­յա­կի լու­սա­մու­տից եր­ևում էր հե­ռուս­տա­տե­սութ­յան եր­կինք խո­յա­ցող աշ­տա­րա­կը և Սա­րի թա­ղի թփուտ­նե­րով ծածկ­ված բլու­րը, ո­րի ետ­ևից ա­մեն ա­ռա­վոտ արևն էր ծա­գում։ Մեկ ու­րիշ պա­տու­հա­նից այն կողմ, թա­փան­ցիկ-կա­պույտ մշուշ­նե­րի մեջ, աստ­վա­ծաշնչ­յան լե­ռան ար­ծա­թա­փայլ ձյու­ներն էին։ Օ­ձա­կաշ­վե բարձ­րակ­րունկ կո­շիկ­նե­րի վրա գայ­թակ­ղիչ ճոճ­վե­լով ներս մտավ գե­ղեց­կու­հին։
-Աղ­ջի՛կս, դու պետք է ե­րեկ գա­յիր,-­ ա­ռանց կշտամ­բե­լու ա­սաց պրո­ֆե­սո­րը,- լավ է այ­սօր քեզ տե­սա, թե չէ գա­լու էիր վա­ղը։ Նս­տիր։ Քա­նի՞ տա­րե­կան ես։
-Ք­սա­նութ,- մեջ ըն­կա ես։
Պ­րո­ֆե­սորն ու գե­ղեց­կու­հին զար­մա­ցած նա­յե­ցին ինձ։
-Ո­րով­հետև ես էլ եմ քսա­նութ,-­ անշ­փոթ խո­սե­ցի ես։- Ծն­վել եմ մա­յի­սի 4-ին, իմ հոր ու մոր սի­րուց։
-Մա­յի­սի 4-ը իմ ծննդյան օրն էլ է,-­ ա­սաց գե­ղեց­կու­հին շփոթ­ված։
-Ժա­մը քա­նի՞սն էր,- հե­տաքր­քիր էր ի­մա­նալ։
-Կես­գի­շե­րից հե­տո, ժա­մը եր­կու­սին։ Անձրև էր ու կայ­ծակ։
-Իմ ծնվե­լու ժա­մա­նակ էլ անձրև ու կայ­ծակ ե­ղավ,-­ ա­սա­ցի ես։- Կես­գի­շե­րից հե­տո, ճիշտ ժա­մը եր­կուսն էր։
-Տա­րօ­րի­նակ աշ­խար­հում ենք ապ­րում,- զար­մա­ցավ պրո­ֆե­սո­րը։- Լավ, ձեր ճա­կա­տագ­րում որ­ևէ տար­բե­րութ­յուն չկա՞։
-Ինչ­պե՞ս թե չկա, պրո­ֆե­սո՛ր ջան, ես ծնվել եմ հորս ու նրա սի­րու­հու շփու­մից,-­ ա­վե­լի վի­րա­վոր­վեց, քան զար­մա­ցավ գե­ղեց­կու­հին և­ եր­կար, իր նման նուրբ ու բա­րա­կի­րան սի­գա­րետ վա­ռեց։
Ան­հուն ժա­մա­նա­կի լու­սա­վոր հե­ռու­նե­րում մեղ­մո­րեն եր­գող խորհր­դա­վոր բա­ռեր լսե­ցի. «­Բա­րա­կի­րան նաի­րու­հին ինձ ժպտաց»։
Բ­նա­կա­րանն ի­րե­րով ծան­րա­բեռն­ված չէր, այլ՝ միայն ա­ռա­ջին անհ­րա­ժեշ­տութ­յան։ Բա­ցա­ռութ­յուն էին գրա­սե­ղա­նի վրա դրված գլո­բու­սը, կար­ծես աշ­խարհն էր այս­տեղ, և պ­րո­ֆե­սորն իր ծխա­մոր­ճով։ Ես ու գե­ղեց­կու­հին կողմ­նա­կի, գրե­թե հա­վա­սա­րա­զոր ա­ռար­կա­ներ էինք՝ ծնված նույն թվա­կա­նին, նույն օ­րը, նույն ժա­մին, կայ­ծա­կի ու անձր­ևի տակ։ Ե­թե մեր սե­ռե­րի, մա­սամբ էլ մեր մայ­րե­րի տար­բե­րան­շան­նե­րը պայ­մա­նա­կա­նո­րեն զանց առ­նեմ, պարզ չի՞, լավ տես­նում եք, կդառ­նանք ըն­դա­մե­նը մեկ ա­ռար­կա, մա­նա­վանդ ե­թե մի օր սխալ­վենք ու ի­րար հետ ա­մուս­նա­նանք, ես՝ նրա ա­մու­սի­նը, նա՝ ինձ հա­վա­տա­րիմ կամ ան­հա­վա­տա­րիմ կի­նար­մատ։
-Եր­կուսդ էլ վա­խե­նում եք,-­ ու­շա­դիր նա­յե­լով մեզ, թա­փան­ցե­լով մեր մարմ­նի ու հո­գու մութ ան­ձավ­նե­րը՝ վեր­ջա­պես ա­սաց Մա­մի­կոն Զիգ­մուն­դի Սեդ­րակ­յան պրո­ֆե­սո­րը։
-Ո՞նց չվա­խե­նամ, պրո­ֆե­սո՛ր ջան, նա ցան­կա­նում է ա­մուս­նա­նալ ինձ հետ,-­ ա­սաց գե­ղեց­կու­հին։- Իմ ա­մու­սի­նը պետք է բիզ­նես­մեն լի­նի և­ ոչ աղ­քատ դե­րա­սան։
-Ես դե­րա­սան չեմ,-­ ինքս էլ վա­խե­ցա, որ դե­րա­սան եմ։
-Դու, Համ­լե՛տ, ա­մեն օր կրկնում ես՝ լի­նել թե չլի­նել, իսկ ես ու­զում եմ միայն լի­նել։ Մի օր դու ինձ կսպա­նես։
-Իմ ա­նու­նը Համ­լետ չի։
-Բա ի՞նչ է։
-Գաբ­րիել, ոչ Գա­բո քա­հա­նա։ Պ­րո­ֆե­սո՛ր, ինձ ա­զա­տիր այս գե­ղեց­կու­հուց, իմ մտքում չկա նրան կին առ­նել, չքվի՛ր աչ­քիցս, քեզ­նից վա­խե­նում եմ, չքվի՛ր։
Սեն­յա­կում ե­ղավ շատ եր­կար, լռութ­յու­նից էլ համր լռութ­յուն։ Ք­սա­նութ տա­րի ա­ռաջ, մեր ծնվե­լու րո­պե­նե­րին, հա­կա­ռակ՝ անձրև չէր գա­լիս, չկա­յին մա­հա­ցու ո­րո­տա­ցող կայ­ծակ­ներ։ Ար­ևա­շող կե­սօր էր։ Պ­րո­ֆե­սո­րը լուց­կիով վա­ռեց հան­գած ծխա­մոր­ճը և ներշն­չած թանձր ծուխն ար­տաշն­չեց ինձ վրա և­ ոչ գե­ղեց­կու­հու՝ կար­ծե­լով, որ ես նրա­նից ա­վե­լի վա­խե­ցած եմ։ Բաց լու­սա­մու­տից ճեր­մակ ա­ղավ­նի ներս մտավ, վա­խե­ցած խփվեց այս ու այն պա­տին և թ­ռավ դուրս։
-Հա­րա­զատ­նե՛րս, ես էլ եմ վա­խե­նում, երբ տես­նում եմ՝ դուք վա­խե­ցած եք,-­ ի վեր­ջո խո­սեց պրո­ֆե­սո­րը։- Վա­խը ճա­կա­տա­գիր չէ, այլ մար­դու բնա­կան կեն­սա­կեր­պի եր­կու կար­ևոր հատ­կա­նիշ­նե­րից մե­կը։ Մ­յու­սը սերն է։ Տ­ղա­մարդն ու կի­նը վա­խով ու սի­րով են ի­րար մեջ թա­թախ­վում։ Ն­րանց այդ զգաց­մունք­նե­րի կա­թիլ­նե­րից ա­ռա­ջա­նում է էմբ­րիո­նի դեռևս ա­նո­րոշ մար­մի­նը, ո­րը մի քա­նի ա­միս­նե­րի ըն­թաց­քում պետք է ո­րո­շա­կիա­նա։ Քիչ թե շատ ձևա­վոր­ված էմբ­րիոնն ար­դեն զգում է սի­րո և վա­խի հա­մը։ Երբ մարդ է դառ­նում, մա­նա­վանդ հա­սա­րա­կութ­յան ան­դամ, ծնող­նե­րից ժա­ռան­գած զգաց­մունք­ներն ա­վե­լի են խո­րա­նում, եր­ջան­կութ­յուն ու տա­ռա­պանք պատ­ճա­ռում նրան։
-Դեղ չկա՞, պրո­ֆե­սո՛ր ջան։
-Ո՛չ ե­ղել է, ո՛չ կա և­ ո՛չ էլ կլի­նի։ Այն, ինչ ի սկզբա­նե է, չի բուժ­վում։
-Բա որ մեռ­նեմ։
-Ես քեզ հետ կա­մուս­նա­նամ, ու դու չես մեռ­նի, -­ ա­սա­ցի գե­ղեց­կու­հուն։
-Ա­վե­լի լավ է մեռ­նեմ, վախ­կոտ դե­րա­սան։
-Սո­վո­րեք ապ­րել վա­խի հետ,- շա­րու­նա­կեց պրո­ֆե­սո­րը։- Մի՛ վա­խե­ցեք վա­խից, ո­րով­հետև, ինչ­պես խո­սել է ի­մաս­տու­նը, վա­խը մերն է, մենք՝ վա­խի­նը, մար­դու գործն է միշտ ան­մահ։ Մա­հա­րի ա­նու­նով մարդն էլ ա­սաց՝ մա­հից ես չեմ վա­խե­նում, իմ ա­նու­նը վկա, մա­հից հեշտ գործ աշ­խար­հում չկա։ Ս­րանք կար­ևոր դա­սեր ու խոր­հուրդ­ներ են ապ­րող­նե­րիս հա­մար։ Ե­թե ու­զում եք եր­ջա­նիկ լի­նել, ա­պա­վի­նեք ձեր սի­րող սրտին, որն ա­ռող­ջութ­յան միակ խաչ­մե­րուկն է ձեր մարմ­նի մեջ… Այս տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում դուք իմ ա­ռա­ջին այ­ցե­լու­ներն եք, վա­խե­նամ՝ այլևս չգաք, ոչ ոք չի գա, ա­ռող­ջա­րա­նիս դուռն ու պա­տու­հան­նե­րը կփակ­վեն։ Ո­րո­շել եմ ար­ևա­ծաղ­կի սերմ վա­ճա­ռել։
-Պ­րո­ֆե­սո՛ր ջան…,- հուզ­վեց գե­ղեց­կու­հին։
-Շ­նոր­հա­կա­լութ­յուն,-­ ա­սաց պրո­ֆե­սո­րը։
-Վախ­կոտ դե­րա­սան, պրո­ֆե­սո­րին փող տուր, չէ՞ որ ես քո կինն եմ։
-Պետք չէ,-­ ա­սաց պրո­ֆե­սո­րը ու փող մեկ­նած ձեռքս վի­րա­վոր­ված վա­նեց։- Մարդ­կութ­յան բո­լոր դժբախ­տութ­յուն­նե­րի ար­մա­տը ոչ թե վախն է, այլ՝ փո­ղը։
Վե­րե­լակն աշ­խա­տեց, սա­կայն ինչ-որ հար­կում դխկդխկա­լով կանգ ա­ռավ։ Ես և գե­ղեց­կու­հին նեղ-մութ խցում միմ­յանց սեղմ­ված մնա­ցինք կես ժա­մից ա­վե­լի։ Ես հար­բում էի նրա բուր­մուն­քից, կար­ծես քաղցր գի­նով լցված բյու­րեղ­յա սա­փոր լի­ներ։ Վե­րե­լա­կը դարձ­յալ գնաց, այս ան­գամ լուռ ու սա­հուն։ Եվ այդ լռութ­յու­նը վա­խեց­նող էր։
Փո­ղո­ցում մենք այ­ցե­քար­տեր փո­խա­նա­կե­ցինք։ Հ­րա­ժեշտ տա­լիս նա այտս համ­բու­րեց, ո­րից ես ոչ թե շփոթ­վե­ցի, այլ անտ­րա­մա­բա­նո­րեն վա­խե­ցա։ Մե­նակ մնա­լով՝ Գաբ­րիե­լը նա­յեց կնոջ գու­նա­վոր քար­տին, ո­րի վրա նրա ժպտա­ցող լու­սան­կարն էր և հա­յե­րեն ու անգ­լե­րեն մի քա­նի բառ։ Գաբ­րիե­լը անգ­լե­րեն չգի­տեր և կար­դաց հա­յե­րեն. «Իմ ա­նու­նը Ք­րիս­տի­նե է։ Ես «Ք­րիս­տի­նե» գե­ղեց­կութ­յան սրա­հի տի­րու­հին եմ։ Բարև ձեզ։ Հի­շեք իմ հաս­ցեն և հե­ռա­խո­սա­հա­մա­րը։ Ց­տե­սութ­յուն»։ Վե­րա­դար­ձի ճա­նա­պար­հին Գաբ­րիելն ան­վերջ կրկնե­լով ան­գիր ա­րեց թվե­րը, բայց տուն հաս­նե­լով՝ մո­ռա­ցավ։ Նա վստահ չէր, թե գե­ղեց­կու­հին իր ան­գույն քար­տում նշված հե­ռա­խո­սա­հա­մարն այն­քան կկրկնի, որ եր­բեք չի մո­ռա­նա։ Այդ կաս­կա­ծանքն ու անվս­տա­հութ­յու­նը տխրեց­րին նրան։
Օ­րը մի քա­նի ան­գամ ես ու­շա­դիր դի­տում էի գե­ղեց­կու­հու այ­ցե­քար­տը, փոր­ձում նրա հե­ռա­խո­սա­հա­մա­րը մտա­պա­հել, ժպտում լու­սան­կա­րին, ո­րով­հետև նա էլ ինձ էր ժպտում։ Մի՞­թե սի­րա­հար­ված եմ, արդ­յո՞ք նա էլ՝ ինձ։ Չէ՛, նա ու­րի­շին է սի­րում և ժպ­տում, իսկ ես՝ միայն նրան։ Այս «միայն» բա­ռից վա­խե­ցա, թվաց՝ կյանքս շուռ է գա­լիս սո­վո­րա­կա­նից դե­պի ան­սո­վո­րը, երկ­րից դե­պի եր­կինք, որ­տեղ, բնա­կա­նա­բար, հար­ցերն ա­վե­լի շատ են, քան պա­տաս­խան­նե­րը։ Շու­տով այդ այ­ցե­քարտն անջն­ջե­լիո­րեն դաջ­վեց ոչ թե ու­ղե­ղիս մեջ, այլ՝ սրտիս վրա, որն ա­վե­լի կար­ևոր ու կեն­դա­նի օր­գան է, մա­նա­վանդ՝ իմ դեպ­քում։ Եվ ես ո­րո­շե­ցի զանգ տալ գե­ղեց­կութ­յան սրա­հի տի­րու­հուն՝ ծնված քսա­նութ տա­րի ա­ռաջ, մի անձրև-կայ­ծակ գի­շեր, ինչ­պես ես, բայց ո­րո­շու­մը մի բան է, իսկ ի­րա­գոր­ծու­մը՝ մեկ այլ ու դժվա­րին։ Եր­կար ժա­մա­նակ չէի հա­մար­ձակ­վում նրան զան­գա­հա­րել, մի մութ կաս­կած կրծում էր սիրտս՝ բա որ, տես­նե­լով ես եմ, ար­հա­մար­հի ու պա­տաս­խան չտա, պա­տաս­խա­նե­լիս էլ ա­սի՝ էլ ինձ զանգ չտաս, վախ­կո՛տ դե­րա­սան։ Որ այդ­պես խո­սի՝ վի­րա­վո­րան­քից կմեռ­նեմ և կգնամ, հաս­տատ կգնամ հա­զար տար­վա մե­ռել­նե­րի մոտ։ Վեր­ջա­պես, ինձ­նից ու աշ­խար­հից նե­ղա­ցած, վերց­րի բջջա­յի­նը, բայց հե­ռա­խո­սը ձեռքս այ­րեց։ Նա էր։
-Բա՛րև, սի­րե­լի՛ս, ո՞նց ես։
-Ին­չո՞ւ այս­քան ուշ ես զան­գա­հա­րում,-­ ու­ղե­ղով և­ ոչ թե սրտով կշտամ­բե­ցի նրան։- Մեր ծա­նո­թութ­յու­նից ա­միս է ան­ցել։
-Կ­նո­ջը պա­լոժ չի տղա­մար­դուն ա­ռա­ջի­նը զանգ տալ։
-Նե­րիր,- մե­ղա ե­կա ես։- Հե­ռա­խոսդ ան­ջա­տիր, ես զան­գա­հա­րեմ։
-Վա­խե­նո՞ւմ ես սի­րել ինձ։
-Վա­խե­նում եմ չսի­րել։
-Ես էլ եմ վա­խե­նում։ Բայց հենց զան­գե­ցի, վախս ան­ցավ։
-Ք­րիս­տի­նե…
-Հա ջան…
-Դու Ք­րիս­տո­սի քո՞ւյրն ես…
-Ե­թե ու­զում ես, թող լի­նեմ քույ­րը կամ եղ­բայ­րը։
-Եղ­բայ­րը ես եմ։
-Իսկ պրո­ֆե­սորն ո՞վ է։
-Ար­ևա­ծա­ղիկ է վա­ճա­ռում։
-Հի­շում եմ, քսա­նութ տա­րի ա­ռաջ, դու էլ կհի­շես, ա­ռա­վոտ­յան զարթ­նե­ցի և մեր պա­տու­հա­նի տակ տե­սա ար­ևա­ծա­ղի­կին։ Նա իր ոս­կե­զօծ մա­զե­րով գլու­խը շրջել էր նոր ծա­գած ար­ևի կող­մը, այն­քան գե­ղե­ցիկ, կար­ծես արև լի­ներ, ես էի նրան իմ գե­ղեց­կութ­յան սրա­հում արև դարձ­րել։ Դու չգի­տես՝ ես մեր քա­ղա­քի ա­մե­նա­լավ վար­սա­հար­դարն եմ։ Տ­գեղ կա­նայք գա­լիս են ինձ մոտ և գե­ղեց­կա­ցած հե­ռա­նում ի­րենց սի­րած­նե­րի գիր­կը։
-Ախ­չի…
-Դե­րա­սա­նի մե­կը, դե­րա­սան…
-Քեզ սի­րում եմ,- շատ անս­պա­սե­լի էր իմ այս խոս­տո­վա­նութ­յու­նը, ո­րից ա­վե­լի շփոթ­վե­ցի, քան վա­խե­ցա։
-Խնդ­րում եմ, ա­սա…
-Ար­դեն ա­սա­ցի…
-Չէ՛, ա­սա՝ լի­նե՞լ, թե՞ չլի­նել։
Ես կա­տա­րե­ցի նրա խնդրան­քը։
-Էլ չա­սես, մեկ էլ չլսեմ,-­ ա­սաց նա։
Ա­մառ էր։ Իսկ աշ­նա­նը մենք ե­կե­ղե­ցիա­կան կարգ ու կա­նո­նով ա­մուս­նա­ցանք։ Նա Հ­յու­սի­սա­յին պո­ղո­տա­յի հո­րե­նա­կան ըն­դար­ձակ ու շքեղ բնա­կա­րա­նից մի ճամպ­րու­կով փո­խադր­վեց Եր­ևա­նի ծայ­րա­մա­սա­յին Բանգ­լա­դեշ քնձռոտ թա­ղա­մա­սում գտնվող իմ տուն, ո­րը ծնող­նե­րիցս մնա­ցած միակ նյու­թա­կան ժա­ռան­գութ­յունն էր։ Նա Ծաղ­կա­ձո­րի «­Փա­րա­վոն» հյու­րա­նո­ցում ըն­տիր հա­մար պատ­վի­րեց, և մենք մեր ա­ռա­ջին գի­շերն անց­կաց­րինք այն­տեղ։ Նա ինձ դան­դաղ և զ­գու­շո­րեն մեր­կաց­րեց, հե­տո ես նրան՝ ա­վե­լի զգու­շո­րեն ու դան­դաղ՝ վա­խե­նա­լով պայ­ծառ լու­սա­վոր­ված սեն­յա­կում միմ­յանց մո­րե­մեր­կութ­յու­նից հիաս­թափ­վել։ Բայց ոգ­ևո­րութ­յունն ան­սահ­ման էր։ Մեկ ես էի նրան տի­րա­նում, մեկ էլ նա ինձ։ Նա շատ բան գի­տեր այդ սի­րուց, իսկ ես նոր էի ո­րոշ բա­ներ սո­վո­րում։ Հետզ­հե­տե նա ա­վե­լի էր բո­ցա­վառ­վում, իսկ իմ կրակ­ներն աս­տի­ճա­նա­բար սա­ռե­ցին, և մինչև ա­ռա­վոտ մար­մինս քնեց։
-Զարթ­նիր, լաո՛, զարթ­նիր…,- կրկնում էր նա։
Այդ ըն­թաց­քում նա մի քա­նի ան­գամ ինձ քնա­հա­րամ ա­րեց։ Ա­ռա­վոտ­յան ես զարթ­նե­ցի, իսկ նա խոր քուն մտավ։ Ար­թուն թե քնած՝ մենք եր­ջա­նիկ էինք։
Հ­յու­րա­նո­ցի ռես­տո­րա­նում նա­խա­ճա­շե­լիս ես ա­սա­ցի.
-Սի­րե­լի՛ս, մենք հայ ենք, չմո­ռա­նանք մեր ազ­գա­յին սո­վո­րութ­յուն­նե­րը, հենց վե­րա­դառ­նանք Եր­ևան, մի քա­նի կար­միր խնձոր կառ­նեմ և կ­տա­նեմ հորդ ու մորդ։
Ք­րիս­տի­նեն զվարթ ծի­ծա­ղեց.
-Լաո՛ ջան, հիա­նա­լի գա­ղա­փար է։
Ես հինգ կար­միր խնձոր ա­ռա փո­ղո­ցի առևտ­րա­կա­նից, ո­րը նաև մանր ձկնիկ­ներ (կիլ­կի), ման­դակ ու կա­ղամբ էր վա­ճա­ռում, և փող­կա­պա­վոր­ված գնա­ցի կնոջս ծնող­նե­րի մոտ։ Հայ­րը՝ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի լուռ ու մունջ պատ­գա­մա­վո­րը, տա­նը չէր։ Բ­նա­կա­րա­նի նախ­շա­զարդ պղնձյա դու­ռը բա­ցեց մայ­րը՝ տի­կին Բե­լան, բա­վա­կա­նին ծեր մի կին, ո­րի հա­գին կա­նաչ խա­լաթ կար, գզգզված մա­զե­րին՝ բի­գու­դի­ներ, ո­րոնք նրան քսա­նութ տա­րի ա­ռաջ ա­մուս­նուց դա­վա­ճան­ված խե­լա­գա­րի տեսք էին տա­լիս։
-Խնդ­րեմ, տի­կի՛ն…
-Սա ի՞նչ է…
-Ք­րիս­տի­նեի կար­միր խնձոր­նե­րը…
-Ա՛յ տղա, այն­քան շատ եք, որ ձեր հա­շի­վը մո­ռա­ցել եմ, դու գի­տե՞ս՝ ո­րե­րորդն ես, որն ինձ կար­միր խնձոր է բե­րում։ Լավ, բե­րել ես՝ թող մնա, ինչ­պես միշտ՝ չիր կա­նեմ ու կտամ պոռ­նիկ աղջ­կաս իս­կա­կան մո­րը։ Չք­վիր, ո­ղոր­մե­լի՛ դե­րա­սան։
Ես խնձոր­նե­րը ետ վերց­րի ու վե­րա­դար­ձա մեր շեն­քի մոտ։ Լի­նել-չլի­նե­լու պես տա­տան­վում էի՝ տուն մտնե՞մ, թե՞ չմտնեմ։
-Գի­տե՞ս ինչ ա­սաց։
-Մի՛ ա­սա, գի­տեմ, ա­ռա­ջին ան­գա­մը չի։
-Ախր սա ո՞ր դարն է, հո բութ ու հե­տամ­նաց չենք,- հի­շե­լով մեր մեղ­րա­գի­շե­րը՝ ա­սա­ցի ես։- Խն­ձո­րը կար­միր էլ կլի­նի, կա­նաչ էլ։
Մենք եր­կու­սով կծո­տում էինք կա­նա­չա­կար­միր մեկ խնձոր, ո­րից քաղցր հյութ էր ծո­րում։
Ան­մո­ռա­նա­լի, մեղ­րից էլ քաղցր ժա­մա­նակ­ներ։ Մեր վա­խե­րը ցնդե­ցին-ա­նէա­ցան, երբ ամ­բողջ աշ­խար­հը շա­րու­նա­կում էր ապ­րել մա­հա­ցու վախ ու տագ­նապ­նե­րի մեջ։
Ս­կիզ­բը միշտ էլ սի­րում ես ու կա­րո­տում։ Շա­բաթ չկար, որ Ք­րիս­տի­նեի ճեր­մակ «­Նիս­սան» ջի­պով չգնա­յինք «­Փա­րա­վոն» հյու­րա­նոց, որ­տե­ղից սկսվել էր մեր ան­վեր­ջա­նա­լի եր­ջան­կութ­յու­նը։
Այդ օ­րը Եր­ևան-­Ծաղ­կա­ձոր ա­րա­գըն­թաց ճա­նա­պար­հին նա ջի­պը վա­րում էր դան­դաղ ու վախ­վո­րած։
-Ա­րագ քշիր, շուտ հաս­նենք, մեր գի­շե­րը մո­տե­նում է։
-Հ­ղի եմ,-­ ա­սաց նա։
-Ես էլ եմ հղի։
-Չե՞ս վա­խե­նում, որ այս ան­գամ կմեռ­նեմ։
-Ես մեռ­նեմ, դու ապ­րիր։
Նա կտրուկ ա­րա­գաց­րեց մե­քե­նա­յի ըն­թաց­քը։ Ես նա­յե­ցի թվա­ցույ­ցին։ Այժմ գնում էր ժա­մում հար­յուր քա­ռա­սուն­հինգ կի­լո­մետր ա­րա­գութ­յամբ։ Շու­տով էլ՝ հար­յուր յո­թա­նա­սուն։ Հա­սանք եր­կու հար­յու­րի։
-Կանգ­նիր, գի՛ժ…,- վա­խե­ցա ես։
-Ու­զում եմ քեզ րո­պե ա­ռաջ սի­րել։
Հ­յու­րա­նո­ցի Փա­րա­վոն ա­նու­նով տնօ­րե­նը մեզ դի­մա­վո­րեց գրկա­բաց ու ջեր­մո­րեն և համ­բու­րեց կնոջս։ Ես մռայլ­վե­ցի։
-Մի՛ խան­դիր,-­ ա­սաց կինս,-­ ըն­դա­մե­նը դպրո­ցա­կան ըն­կերս է։
Խանդս ան­ցավ միայն կես­գի­շե­րին, երբ ա­լե­կոծ սի­րո ծո­վում սուզ­վող նա­վի վրա հա­մոզ­վե­ցի, որ ես կնոջս ա­մու­սինն եմ, իսկ տնօ­րե­նը՝ ըն­դա­մե­նը նրա դպրո­ցա­կան Փա­րա­վո­նը։
Ես չգի­տեի, քան­զի ոչ թե բա­ռա­գետ եմ, այլ ֆուտ­բո­լի մար­զիչ, որ «ըն­դա­մե­նը» բա­ռը կա­րող է և՛ կարճ լի­նել, և՛ եր­կար՝ նա­յած տա­րա­ծութ­յան ու ժա­մա­նա­կի, այդ­պես էլ եր­բեք չի­մա­ցա և, ան­կեղ­ծո­րեն ա­սած, թեև չեմ ու­զում ի­մա­նալ, բայց վա­խե­նում, շատ եմ վա­խե­նում այդ բա­ռից։
Ք­րիս­տի­նեն ար­տաար­գան­դա­յին հղիութ­յուն էր ապ­րում, նաև՝ թու­նա­վոր։ Քա­նի որ ես որ­ևէ գի­տե­լիք չու­նեի այդ ա­մե­նից, ա­վե­լի էի վա­խե­նում։ Իսկ նա մայ­րա­կան եր­ջա­նիկ սպաս­ման մեջ էր։ Այդ­քան ար­տաար­գան­դա­յին և թու­նա­վոր­ված՝ կնոջս ցան­կութ­յամբ մենք մի քա­նի ան­գամ էլ քշե­ցինք-գնա­ցինք նույն հյու­րա­նո­ցը։ Փա­րա­վո­նի ամ­բողջ ու­շադ­րութ­յու­նը Ք­րիս­տի­նեն էր, կար­ծես ես գո­յութ­յուն չու­նեի, հղի չէի, մարդ չէի, հայ չէի։ Ան­գամ իմ աչ­քի ա­ռաջ նա Ք­րիս­տի­նեին գո­րո­վա­լից շո­յանք­ներ էր ա­նում։ Մ­տա­ծե­ցի՝ ինչ կա­րող է լի­նել իմ բա­ցա­կա­յութ­յամբ… Եվ ոչ մի րո­պե կնոջս մե­նակ չէի թող­նում՝ քայլ առ քայլ հետ­ևե­լով նրան։
Ճա­կա­տա­գիր է ան­շուշտ։ Մեր տղան ծնվեց նույն օ­րը, ինչ և մենք՝ մա­յի­սի չոր­սին, կես­գի­շե­րից ճիշտ եր­կու ժամ հե­տո, մութ երկն­քում կայ­ծակ­ներ էին փայ­լա­տա­կում, անձրև էր գա­լիս։ Բ­ժիշկ­նե­րը որ­քան էլ ջա­նա­ցին, չկա­րո­ղա­ցան փրկել մոր կյան­քը։ Ն­րա դպրո­ցա­կան ըն­կեր Փա­րա­վո­նը լաց ե­ղավ։ Ես լաց էի լի­նում։ Մենք մխի­թա­րում էինք ի­րար։ Մա­հա­ցած Ք­րիս­տի­նեն այն­քան գե­ղե­ցիկ էր, որ անհ­նա­րին էր նրան չսի­րել։
Խե­լա­գար­վում էի։ Ք­րիս­տի­նեի այդ ար­տաար­գան­դա­յին հղիութ­յունն ան­շուշտ Փա­րա­վո­նից էր, որ նրան ըն­դա­մե­նը դպրո­ցա­կան ըն­կեր էր ե­ղել, են­թադ­րում էի, ախր ո՞նց չեն­թադ­րեմ, ոչ թե գե­րա­զան­ցիկ, այլ, հա­կա­ռակ կնոջս, ըն­դա­մե­նը մի­ջա­կից էլ մի­ջակ ա­ռա­ջա­դի­մութ­յան դա­սըն­կեր, նրանց կապն էլ՝ ըն­դա­մե­նը մա­զից կախ­ված ըն­կե­րա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն, այ­սինքն՝ կա և չ­կա։ Իսկ ես, չգի­տե՞ք, ա­սեմ ի­մա­նաք ու հա­վեր­ժո­րեն հի­շեք, Ք­րիս­տի­նեի պաշ­տո­նա­կան, ոչ ըն­կե­րա­յին ա­մու­սինն էի, նրա մարմ­նա­կի­ցը, սի­րում էի նրան անս­կիզբ-ան­վերջ, վառ­վում էի և ն­րան վա­ռում իմ բո­ցե­րով, մենք ա­մեն ինչ ա­նում էինք մեռ­նե­լու ի­րար մեջ։ Սե­րը մեղր թույն է։ Ն­րան ես թու­նա­վո­րե­ցի, ես ու ես, ոչ Փա­րա­վո­նը։ Ն­րա մեղքն ա­վե­լի թեթև է, քան ի­մը։ Ի­մը շատ ծանր է։ Ո՞ր մի բժիշ­կը կա­րող էր Ք­րիս­տի­նեին երկ­րորդ կյանք պարգ­ևել։ Աշ­խար­հում դեռ չի ստեղծ­վել, հա­մոզ­ված եմ՝ չի էլ ստեղծ­վի, սի­րո թույ­նին հա­կակ­շիռ մի հա­կա­թույն։ Այս­պես մտա­ծե­լով՝ ես ինձ միայ­նակ, եր­ջա­նիկ ու դժբախտ զգա­ցի։ Ք­րիս­տի­նեն ինձ չէր ա­սում՝ դու միայ­նակ չես, դու եր­ջա­նիկ ես, դու դժբախտ չես, ես քեզ հետ եմ։ Նա լուռ էր ու մա­հի չափ լռակ­յաց։ Եր­ջան­կութ­յու­նը ցնդե­լուց հե­տո՝ ինձ ա­վե­լի վա­խեց­րեց ոչ թե դժբախ­տութ­յան, այլ՝ մե­նա­կութ­յան դեմ­քը, ո­րը, թվաց, ծի­ծա­ղում է ինձ վրա։ Իսկ այս րո­պեին ես ա­վե­լի վա­խե­նում եմ ինձ­նից։
-Նե­րիր, եղ­բա՛յր,-­ ա­սաց Փա­րա­վո­նը։
-Դո՛ւ ինձ նե­րիր,-­ ա­սա­ցի ես։
-Ինչ­քան քեզ նման է,-­ ե­րե­խա­յին նա­յե­լով ա­սաց նա։
-Քեզ է նման,-­ ա­սա­ցի ես,-­ ոնց որ փա­րա­վոն լի­նի։
Մենք փոր­ձում էինք ո­րո­շել ե­րե­խա­յի ա­նու­նը։
-Ք­րիստ,-­ ա­սա­ցի ես։
-Փա­րա­վոն,-­ ան­հա­մար­ձակ ա­սաց նա։
Ե­րե­խան Աստ­ծո ցան­կութ­յամբ դար­ձավ Ք­րիստ՝ Ք­րիս­տոս ու Ք­րիս­տի­նե։

Հետգ­րութ­յուն ա­ռա­ջին – Այս­տեղ ա­մեն ինչ հո­րի­նածք է՝ բա­ցի «­Վախ» բա­ռից և պ­րո­ֆե­սոր Մա­մի­կոն Սեդ­րակ­յա­նից, հետ­ևա­բար՝ պատմ­ված­քի բո­լոր է­ջե­րը հա­զիվ թե որ­ևէ մե­կին դուր գան։ Բու­ժա­րա­նը փակ­վեց, ո­րով­հետև մե­զա­նից ա­ռաջ և հե­տո այն­տեղ ոչ ոք չե­կավ։ Պ­րո­ֆե­սո­րը սուր­ճի բա­ժա­կով ար­ևա­ծաղ­կի բո­ված սերմ էր վա­ճա­ռում Դա­վա­յա­թա­ղի ծած­կած շու­կա­յի դռան մոտ։ Շու­տով էլ այդ ման­րախն­դիր գոր­ծից վազն ան­ցավ։ Ս­րե­լու ա­նի­վա­վոր մե­քե­նան մեջ­քին՝ փո­ղո­ցից փո­ղոց էր գնում, բա­կից բակ և ձայն տա­լիս՝ «­Դա­նակ-մկրատ սրե՜մ, դա­նակ ու մկրա՜տ», որ պա­հանջ­ված աշ­խա­տանք էր քա­ղա­քի ցածր ու մի­ջին խա­վի բնակ­չութ­յան շրջա­նում։ Մինչև այ­սօր էլ պրո­ֆե­սո­րը նույն գոր­ծին է, ա­վե­լի եր­ջա­նիկ, քան դժբախտ։ Թեև ար­դեն ծեր է, բայց, հա­վա­տա­ցեք, վախ չու­նի նույ­նիսկ մա­հից։

Երկ­րորդ հետգ­րութ­յուն – Նո­րայր Ա­դալ­յա­նը կար­դաց պատմ­ված­քի ձե­ռա­գի­րը և բո­լոր է­ջե­րը նե­տեց շի­կա­ցած վա­ռա­րա­նը՝ վախն ի­րե­նից վա­նե­լու։ Թղ­թերն այն­քան ա­րագ էին մոխ­րա­նում, որ նա չհասց­րեց գո­նե մե­կը ետ վերց­նել, բա­ցի հետև­յալ նա­խա­դա­սութ­յու­նից՝ «Առ­յու­ծը չգի­տակ­ցեց՝ ինչ­պես վա­խից մե­ռավ», ո­րը պատմ­ված­քում գրված չէր, գո­յութ­յուն չու­ներ որ­ևէ վե­պում, բա­նաս­տեղ­ծութ­յան մեջ, որ­ևէ օ­պե­րա­յում կամ դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նում և­ այ­լուր։ Այդ բա­ռե­րը բա­ցա­կա­յում էին մինչև ան­գամ ա­մեն կար­գի ու ցան­կա­ցած լեզ­վի բա­ռա­րան­նե­րից։

Հետգ­րութ­յուն եր­րորդ – «Ա­րա­րա­տի ծեր կա­տա­րին դար է ե­կել վայրկ­յա­նի պես ու ան­ցել, դու էլ նա­յիր սեգ ճա­կա­տին ու ան­ցիր»։
2022 թ.

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.