Իր Աստվածատուր լեզվի յուրաքանչյուր տառն ու բառը պաշտող և ըստ Արարատ Ղարիբյանի դասագրքերի՝ Գյումրիի (Լենինական-Լեննականի) ամենալավ դպրոցներից մեկի շրջանավարտի առաջին իսկ պատմվածքները գրավեցին լրջմիտ գրականագետ-քննադատ-ընթերցողների ուշադրությունը. եկել էր նոր խոսք, որը նրան կարճ ժամանակ անց՝ քսանամյակի օրը՝ 1966 թվականին պիտի բերեր «Սովետական դպրոց» թերթի հանրապետական մրցույթի առաջին մրցանակը…
Բայց այդ պատմվածքները՝ իբրև առաջին գիրք, լույս չտեսան, որ պետք է շա՜տ հետո դառնային… 5-րդ, իսկ որպես առաջին, որպես՝ «Միջին և բարձր տարիքի դպրոցականների համար» հորջորջված (մեր խելոք մանուկները դեռ պիտի «մեծանայի՜ն») գիրք, որը պիտի «…բերեր իր յուրահատուկ երանգն ու ոճը, ինքնատիպ մտահղացումների և մոտեցումների դրսևորումները». «Դաշտային ծաղիկներ» մանկական վիպակ, որ ոչ միայն հաճելի խառնաշփոթ առաջացրեց գրական շրջանակներում, այլև թարգմանվեց (ամբողջական թարգմանությունը՝ Սամվել Շահմուրադյանի) և 1984 թվականին ամսագրային տարբերակով լույս տեսավ «Лиmepaтypная Apмeния» ամսագրի 3-րդ համարում, որի ինքնատիպ արձագանքը եղավ համամիութենական «Bonpocы литературы» ամսագրի 1985 թ.՝ հայկական գրական կյանքին նվիրված ամփոփիչ հոդվածում տեղ գտած և այդ վիպակին նվիրված ավելի քան բարյացակամ ու ինքնատիպ վերլուծությունը:
Շատ ջերմ ընդունելության արժանացավ նաև երկրորդ՝ առաջինի օրգանական շարունակություն հանդիսացող «Քառասունվեց ահեղ հնդկացիներ» վիպակը, և մոսկովյան «Детгиз» հրատարակչության կողմից Սաթենիկ Մկրտչյանին առաջարկվեց երկու վիպակների համատեղ ռուսերեն թարգմանության տպագրությունը: Գրքերը թարգմանվեցին (երկրորդ գրքի թարգմանությունը՝ Անահիտ Հովհաննիսյանի), բայց ժամանակները կտրուկ փոխվեցին, և այդ՝ երկուսը մեկ գրքում համատեղ լույս չտեսած գրքերից երկրորդը «Лиmepaтypная Apмeния» ամսագիրն իր ընթերցողներին ներկայացրեց 2021 թ. առաջին և երկրորդ համարներում՝ ամբողջությամբ:
Իսկ մինչ այդ, «Юность» ամսագրի 1986 թվականի առաջին համարում տպագրվեց Սաթենիկ Մկրտչյանի «Самый старый сапожник» («Հին քաղաքի ամենածեր հնակարկատը») պատմվածքը, որի հիման վրա 1987 թվականին «Kиевнаучфильм»-ը՝ նույնպես սեփական նախաձեռնությամբ և հեղինակի թույլտվությամբ, նկարահանեց համանուն մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը, որոնց մասին են վկայում հեղինակի մոտ պահպանվող ռուսալեզու ընթերցողների ու ֆիլմը մինչև օրս դիտողների բացառիկ ջերմ նամակները:
Նշենք նաև, որ Խնկո-Ապոր անվան մանկական գրադարանի կողմից անգլերեն թարգմանված և Ճապոնիա՝ մանկապատանեկան գրականության մրցանակաբաշխությանն ուղարկված այդ նույն պատմվածքը 2002 թվականին «Ծագող արևի երկրում» ստացավ առաջին մրցանակը:
Բարձր գնահատականի են արժանի նաև Սաթենիկ Մկրտչյանի պատմվածքների «Fatum» ժողովածուի թարգմանությունները, որ կատարել էր բազմափորձ, բայց այժմ, ավաղ, երջանկահիշատակ թարգմանիչ Նելսոն Ալեքսանյանը, և դատելով ընթերցողների արձագանքներից’ նույնպես դարձան ռուսալեզու նույնիսկ ամենախստապահանջ և լրջմիտ ընթերցողների համար հաճելի անակնկալ, քանզի իր՝ երբեմն ամենակարճ պատմվածքներում անգամ Սաթենիկ Մկրտչյանը կարողանում է այնպես և այնքան բան ասել տեքստում, ենթատեքստում և համատեքստում, որ այդքանը լի ու լի կարող է բավարարել նույնիսկ վիպակի, երբեմն էլ՝ վեպի ստեղծման համար: Դա անվիճելիորեն դրական կողմն է հեղինակի, որն իր գրի մեջ թույլ չի տալիս ոչ մի կեղծ նոտա:
Ավելացնենք միայն այն, որ այժմ հեղինակն իր սիրելի ընթերցողին է հանձնում պատմվածքների «Մենք և մենք»-ի երկրորդ ժողովածուն, որը պակաս հույզեր չի պարգևի և մտասևեռումների չի մղի իր լրջմիտ ընթերցողին, իսկ նրան՝ մեր սիրելի ընկերուհուն ու գրողին, մաղթենք նորանոր գրքեր:
Ալբերտ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ
