Պետրոսի և Հանրախանութի մանեկենների այս պատմությունը, որ տեղի է ունեցել ամիսներ առաջ, երեկ երեկոյան հանկարծ վերհիշեցի, երբ հեռուստացույցով մի քանի քաղտեխնոլոգներ «քննարկում էին» Հայաստանով անցնելիք «Թրամփի ճանապարհի» երկար չարչրկված հարցը։ Բայց ի՞նչ կապ կարող է լինել այդ, կարելի է ասել, «համաշխարհային» հարցի ու մի քիչ տարօրինակ, մի քիչ «խենթ», իմ նախկին հարևան ծերուկ Պետրոսի պատմության հետ։ Իհարկե՛, ոչ մի կապ։ Ես ի՞նչ իմանամ։ Պատահում է, չէ՞, որ հանկարծ մի բան ես հիշում, որ այդ պահին քո լսածի կամ մտածածի հետ ոչ մի առնչություն չունի։
Մի քանի տարի առաջ, կնոջ մահից հետո, միայնակ մնացած Պետրոսը տեղափոխվել էր գյուղում ապրող եղբոր տղայի՝ Արտակի տուն։ Անցած սեպտեմբերին քաղաք էր եկել (Արտակն էր մեքենայով բերել), կարոտել էր քաղաքին։ Հյուրընկալեցի, երկու օր մնաց մեր տանը։ Ցերեկները դուրս էր գալիս, պտտվում իրեն ծանոթ փողոցներով, զբոսայգիներով, խանութներ էր մտնում (ասում էր՝ մի քանի նվերներ պիտի գնի եղբոր տղայի երեխաների համար), երկա՜ր զննում էր բոլոր ապրանքները։ Վերադառնալիս էլ (ինքն էր ասում) անպայման անցնում էր զինվորական զգեստների խանութի մոտով, մտովի բարևում խանութի առջև կանգնած իր հին «ծանոթին»՝ ոտաբոբիկ «զինվորին» (մանեկեն), որին հիմա նոր կոշիկներ էին հագցրել։ Պիտի ասեմ, որ նա վաղուց ուներ այդ սովորույթը՝ խանութների առջև կամ ցուցափեղկերում դրված մանեկենների կողքով անտարբեր անցնել չէր կարողանում։ Մի քանի րոպե պիտի կանգ առներ, զններ, մտովի նրանց ինչ-որ մեկին նմանեցներ, ժպտար կամ մռայլվեր…
…Մեծ Հանրախանութը, որ մտավ Պետրոսը, ցուցափեղկեր չուներ, և ոչ էլ դռների առջև մանեկեններ կային դրված։ Ճանապարհին երկար տալ-առնելուց հետո որոշել էր թոռնուհու (Արտակի 16-ամյա աղջկա) համար ջինսե տաբատ գնել, հատկապես նրանցից, որոնց ծնկները կամ մի քանի այլ տեղից ճղճղված, քրքրված են (անունն ասել էին, բայց չէր հիշում)։ Քաղաք գալուց առաջ Արևիկը թաքուն, որ ծնողները չլսեն, պապիկին խնդրել էր, քաղցր ժպիտներով համոզել՝ քաղաքից իր համար բերել հենց այդպիսի մի տաբատ։ «Պետրոս պապ,- ասել էր,- ախր մեր դասարանի իմ բոլոր ընկերուհիները ունեն, ախր շա՜տ եմ ուզում»։ «Չէ՛,- մերժել էր պապը,- դու լուրջ աղջիկ ես»։ «Դո՛ւ գիտես,- իբր խռոված ասել էր Արևիկը,- մեկ է, ես քեզ շա՜տ եմ սիրում»։
Հիմա, Հանրախանութի ճանապարհին, Պետրոսը մտովի վիճում էր ինքն իր հետ՝ «Վայ, թե մենք էդ մատղաշ երեխուն չենք հասկանում, իսկ նա՝ «մեկ է, ես քեզ շատ եմ սիրում»,- ասում էր։ «Երևի գիտի, որ ես էլ իրեն եմ շատ սիրում…»: Եվ մտնելով Հանրախանութ՝ Պետրոսը վճռական որոշում կայացրեց. «Դե, թող Արտակն ու հարսը մի քիչ էլ նեղանան…»։
Հանրախանութը երկհարկանի երկար ու ձիգ շենք է, մի կողմում՝ երկու մուտք ու ելքով (սկզբում և միջնամասում), մյուս կողմում՝ մի ելք ու մուտքով, որ անմիջապես բացվում է բաց շուկայի մեջ։ Հանրախանութի երկարությամբ, զուգահեռ երկու սրահ-միջանցքների երկու կողմերում բազմաթիվ մասնաբաժիններ՝ խանութներ։ Այդպես՝ նաև երկրորդ հարկում։ Իսկ խանութների առջև, միջանցքների ամբողջ երկարությամբ… զգեստավորված մանեկեններ… Աստվա՜ծ իմ, այսքան մանեկեններ Պետրոսը ոչ մի խանութում չէր տեսել։ Առաջին մասնաբաժին-խանութը կոշկեղենի էր, դռնից ներս նայեց, չմտավ։ Երկրորդը՝ խառը, ամեն տեսակ զգեստներ կային, մտավ, բայց տաբատներ չկային։ Երրորդը՝ վերարկուների, չմտավ։ Հասկացավ՝ դռան մոտ շարված մանեկենները տեսնելով… Եվ հենց այստեղ էլ Պետրոսը շեղվեց… Ինչի՞ համար է Հանրախանութ մտել… Իր առջև կանգնած կինը՝ սլացիկ, երկարավուն վերարկուով, մի պահ ծանոթ թվաց, կարծես ժպտում էր իրեն։ Սթափվեց՝ մանեկեն էր։ Հետո նրա կողքին մի ուրիշ «կին», հասկանալի է, կրկին մանեկենուհի, առանց վերարկուի, պիրկ զգեստը հուշում էր՝ երիտասարդ աղջիկ է։ «Չէ՛, կին»,- ինքն իրեն մտովի ուղղեց Պետրոսը։ Մյուսը, զարմանալի է, չէր ժպտում։ «Ինչո՞ւ է մռայլ նրա կողքին կանգնած այս «տղամարդը»,- մտածեց Պետրոսը, որ հիմա ասես մի ուրիշ աշխարհում էր։ Մանեկեններին ուշադիր զննելու, նրանց իրական մարդ պատկերացնելու իրեն համակած զգացումը աստիճանաբար թանձրանում էր, համակում։ Հայացքը ջահել մի տիկնոջ տաբատին հասավ (դասական ոճի, արդուկից ծալքերը ընդգծված)՝ կողքին մի աղջնակ, նրա կողքին՝ մի մանչուկ, նույնահասակ, երևի չորս-հինգ տարեկան հրաշք բալիկներ… Թվաց՝ իրական են, ժպտում են ու աչքով անում` իրա՞ր, թե՞ Պետրոս պապիկին, որ նույնպես ժպտում էր ու աչքով անում։ Պետրոսը տեսավ, որ քիչ այն կողմում տարբեր զգեստներով ուրիշ «մանուկներ» էլ կան, շարքով, հիշեց իր պատանության օրերի հոկտեմբերիկներին ու պիոներներին, ժպտերես, թեև ոչ այսքան սիրուն զգեստներով, և հուզվեց։ Եվ այդ պահին հանկարծ նկատեց, որ այդ սիրուն բալիկները կանգնած են… ոտաբոբիկ, սառը սալահատակին, մարմինը սարսռաց՝ «կմրսեն, կհիվանդանան»։ Եվ նույն պահին նկատեց, որ նրանց շարունակվող շարքում մյուս՝ երիտասարդ «տղաներն ու աղջիկները» նույնպես ոտաբոբիկ են։ Գեղեցիկ կոստյումներով, անգամ բաճկոններով ու վերարկուներով, բայց ոտաբոբիկ՝ սառը հատակին… Վա՜յ, ես ձեր… չգիտես ում հասցեին բառեր քրթմնջալով՝ Պետրոսն առաջ շարժվեց… Ասես մոռացել էր, որ խանութների ներսում պիտի փնտրի թոռան համար գնելիք տաբատը… Քայլում էր մանեկենների կողքով՝ տարբեր հասակի ու տարբեր զգեստներով «մարդկանց», ուշադիր զննում էր, ժպտում ու մռայլվում… Հանկարծ, ահա մի շարք, երիտասարդ տղաներ, կոստյումներով, վերնաշապիկով ու փողկապով և… անգլուխ… վերնաշապիկի օձիքից երևացող մի քանի սանտիմետր վիզ միայն… և այնպես հարթ կտրված, ասես շարք են կանգնեցրել միահասակ տղաների, ու պատմությունից հայտնի մի թաթար թե մոնղոլ, մի թուրք խան թե սուլթան սրի մի հարվածով (կինոներում է տեսել) թռցրել է գլուխները… «Թո՛ւ, ես ձեր թուրք…»,- մրմնջաց Պետրոսը՝ կուլ տալով հաջորդ բառերը, կարծելով, թե բարձրաձայն է մտածում։ Եվ ահա ավելի սարսափելին… Հաջորդ խանութի առջև, երկարավուն սեղանների վրա շարված են այն «թռցրած» գլուխները՝ տարբեր գլխարկներով։ Հասկանալի է՝ գլխարկների ցուցադրություն ու գովազդ է, բայց կտրված վզի մի հատվածով գլխի՞ վրա… «Թո՛ւ…»,- կուլ տվեց մյուս բոլոր բառերը, որովհետև սրտի բաբախը ու հեղձուկը խանգարում էին արտաբերել դրանք… Հետո քայլերը մի քիչ արագացան… Հազար ու մի հարց ու պատասխան էր հնչեցնում մտովի, իսկ ոտքերի մոտ, ահա, տեսավ ծնկած մի քանի սիրուն «աղջիկների», լանջաբաց, հոլանի, ալաբաստրե մաշկով, միայն կրծքակալներով ու կարճլիկ վարտիքներով… Բայց ինչո՞ւ ծնկած, մտածեց… չէ՛, ի՞նչ ծնկած, ծնկներից սրածված ու սալահատակին դրված, իբրև թե ծովափին են, հենց ավազի վրա… Փակեց աչքերը, ջանաց սթափվել և իրեն համոզել՝ «Պետրո՛ս, սրանք ընդամենը մանեկեններ են, խանութում վաճառվող ապրանքների ցուցադրություն ու գովազդ»… Բայց ինքնահամոզումը չէր ստացվում, համոզիչ չէր… «Ասենք՝ թե…- պատասխանում էր ինքն իրեն,- իսկ այս խանութպանները, որ նրանց կողքին կանգնած են կամ աթոռներին նստած զրուցում են, կամ հատ ու կենտ գնորդներին «էստի համեցեք» են անում, մա՞րդ են… Թո՛ւ, ես ձեր մարդ ասողի… Ոչ խիղճ, ո՛չ զգացմունք, ոչ խելք գովազդի համար… խանութպաններ են՝ անսիրտ, անհոգի… Մի պահ մտքով անցավ հենց նրանց ասել՝ դուք այս ի՞նչ եք անում, գովազդն էլ պետք է մտածված լինի, բայց և նույն վայրկյանին փոշմանեց՝ «առևտրականի հոգի ունեն, էլի»։ Եվ հանկարծ մի ուրիշ միտք այդ վայրկյանին՝ «Լինե՜ր, այնպես լիներ՝ այս մանեկենները միս ու արյուն դառնային ու միասնաբար քշեին իրենց այս առևտրական տերերին»։ Եվ ժպտաց իր իսկ ասածի վրա, կանգ առավ, մտածեց դուրս գալ Հանրախանութից, բայց ոտքերն ակամա տարան սրահի զուգահեռ մյուս շարքը։ Նույն պատկերն էր… Չէ՛, այստեղ նոր անակնկալներ կային… Սիրունատես, բազմազգ աղջիկների դեմ դիմաց՝ ձիգ, սպորտսմենի կազմվածքով «տղաների» մի շարք, բոլորն էլ անդեմք: Գլուխները կան, դեմքը ուռուցիկ, բայց չկա քիթ, բերան, աչք ու ականջ, ոչինչ… «Որ ի՞նչ…»՝ ուզեց հասկանալ դրա խորհուրդը, չհասկացավ… Իսկ քիչ հետո անգլուխ մանեկեններ՝ կին, տղաների ու աղջիկների առանձնացված շարքերով, հետո՝ ազդրերից կամ հենց գոտկատեղից թրատված կիսամերկ կամ կռնատ աղջիկներ… Որտեղից որտեղ հիշեց ֆրանսիացի գրողի հայտնի խոսքերը՝ «Այստեղով թուրքերն են անցել…»:
Խանութների առջև, հենց մանեկենների կողքին, իրար հարևան խանութպանները կանգնած կամ աթոռակներին նստած զրուցում են, ժպիտներով ու շողոքորթ խոսքերով ներս հրավիրում՝ «ինչո՞վ ձեզ օգնեմ, հենց երեկ եմ նոր ապրանք ստացել… այս մեկն էլ փորձեք, երկուսն էլ ձեզ շատ սազեցին, հատկապես այս մեկը»: «Մանեկեններն ավելի շատ են, քան գնորդները»,- մտածեց Պետրոսը և, չգիտես ինչու, որոշեց հաշվել… Ետ դարձավ, հենց սկզբից, նախ աջ կողմում՝ մեկ, երկու, երեք, չորս… շրջվելով՝ հաշվեց ձախ կողմում կանգնածներին, անցավ երկրորդ սրահը, շարունակեց հաշվել։ Զարմացած կանգ առավ մի խոշորամարմին, բարձրահասակ և անչափ գեր «տղամարդու» կողքին։ Այդպիսի մանեկեն նա երբեք չէր տեսել… Ի՜նչ մանեկեն, իսկը իրենց գյուղի Համբարձումը, որ հազիվ էր շարժվում… ժպտաց, մտքում բարևեց ու… մոռացավ՝ մինչև քանի՞սն էր հաշվել… Պետրոսը ետ դարձավ և առաջին շարքի սկզբից սկսեց նորից հաշվել։ Բարձրացավ նաև երկրորդ հարկ (այստեղ մի շարք էր), աջ ու ահյակ կողմերում կանգնածներին էլ հաշվեց՝ «287… մի ամբողջ գյուղի երիտասարդություն»,- մտածեց ու այդ բառի հետ ծնվեց մի այլ միտք,- ոչ տարեցներ կան, ոչ ծերեր, ի՞նչ է, նրանց համար հագուստներ չեն վաճառո՞ւմ, ոչ մի տարեց կնոջ կամ տղամարդու մանեկեն չկա»։
Որոշեց դուրս գալ, կողքի այգում մի քիչ թարմ օդ շնչել , բայց հանկարծ հիշեց, որ ինքը թոռնուհու համար տաբատ էր փնտրում, բայց այդքան խանութներից ընդամենը չորսն է մտել, և նորից իջավ առաջին հարկ, բայց խանութպաններն արդեն սկսել էին փակել դռները, աշխատանքային օրն ավարտվում էր, հասցրեց մտնել միայն երկու խանութ։ Կանացի խառը զգեստների վերջին խանութում կարծես թե տաբատներ էլ կային, բայց հասցրեց միայն արդեն փակ դռների ապակիների միջով տեսնել դրանք։ «Ոչինչ, վաղը նորից կգամ»,- որոշեց։
…Երեկոյան, թեյելուց հետո, հարևանի հետ մոտ մի ժամ նարդի խաղացին, օրվա լուրերը քննարկեցին, ռուսի, թուրքի ու ամերիկացու հարցերը «լուծեցին», տարածքներ տվեցին ու ետ բերեցին, նորից վերջին տարիներին գյուղում ու մարզերում իր ապրած օրերի հետաքրքիր դեպքերից պատմեց, «բարի գիշեր»-ից առաջ, իհարկե, ինչպես միշտ, խոսքն ավարտեց՝ «վերջը լավ է լինելու» բառերով։
…Երբ երկրորդ հարկից առաջին հարկ իջավ, աշխատանքային օրվա ավարտն էր, խանութպանները միջանցքից որոշ ապրանքներ ներս էին տանում, որ դռները փակեն, ինքն ահա ներսի երկու մանեկենների ետևում, դարակին կողք-կողքի դրված տաբատներն էր հատիկ-հատիկ զննում՝ թոռնուհու ուզածն էր փնտրում։ Չգտավ։ Գուցե վաճառո՞ղը օգնի իրեն, բայց վաճառողը չկար։ Գո՞ւցե միջանցքում է, մտածեց, կգա, կտեսնի ներսում եմ, կգա։ Շարունակեց փնտրել մյուս դարսերի մեջ։ Չեկավ: Քայլեց դեպի մուտքը, որ կանչի, բայց դուռը փակ էր։ «Աղջիկ ջան,- կանչեց վաճառողուհուն, որին ներս մտնելիս տեսել էր, բայց իզուր՝ «աղջիկն այնտեղ չէր, ու միջանցքում էլ ոչ ոք չկար։ Եվ ոչ մի հաճախորդ։ Ստիպված էր սպասել, թերևս խանութի ծառայողներից, շենքի հսկիչ, պահակ, ինչ-որ մեկը պատահաբար անցնի միջանցքով։ Չկար, չկային: Դռան մոտ քաշեց վաճառողուհու բազկաթոռը, նստեց՝ «վատը չէ… երևի մեկնումեկը կանցնի… »: Անցավ գրեթե երկու ժամ, բայց ոչ ոք չերևաց։ Որոշեց զանգել հարևանին (որի տանը հյուրընկալվել էր), մտածեց՝ կանհանգստանան: Բայց հասցրեց միայն ասել՝ «չանհանգստանաք, կգամ վաղը…», որովհետև հեռախոսը միանգամից լռեց. լիցքավորումն սպառված էր։ Շենքի լույսերն արդեն հանգցրել էին, մնում էր սպասել։ «Ոչինչ,- ինքն իրեն հանգստացրեց Պետրոսը,- դու ավելի դժվար գիշերներ ես անցկացրել, առավոտյան կգան, կզարմանան, կծիծաղեն, մոռացկոտ, մոլորված ու ցնդած ծերուկիդ վրա, ուրախանալու ու պատմելու նյութ կունենան»։ Տեղը տաք էր, թիկնաթոռը հարմար։ Չիմացավ՝ ե՞րբ, բայց քնեց։ Չիմացավ՝ ե՞րբ, բայց մարդկանց ձայներից արթնացավ։ Միջանցքում լույսերը վառվում էին, մարդիկ շտապով անցնում էին՝ տղամարդ, կին, երեխա։ Ա՛յ քեզ բան… Ճանաչեց՝ միջանցքի մանեկեններն էին, ցերեկը իր տեսած մանեկենները։ Որոշեց հասկացնել նրանց, որ դուռը բացեն, բայց թե ինքը մարդ էր, նրանք՝ մանեկեն… Հասկացավ՝ ինքն էլ նրանցից մեկը պիտի դառնա: Հանեց հին շորերը, խանութի նոր զգեստներից հագավ, գլխին՝ նոր շլյապա դրեց, քաշեց մինչև աչքերը և ներսից շարժեց դռան փեղկերը, հասկացնելով, որ դրսից բացեն։ Ստացվեց… հենց այն մանեկենը, այն հսկա, գեր երիտասարդը, որին Պետրոսը իրենց գյուղի Համբարձումին էր նմանեցրել, մոտեցավ, ապակու ետևից նայեց դուռը շարժող այդ «մանեկենին» և մի «թեթև» հրումով բացեց դուռը։ Պետրոսը խառնվեց նրանց, գնաց նրանց հետ… Սրահի կենտրոնում, երկու սրահների խաչուղի հատվածում, որ մի մեծ հրապարակ էր, հավաքվել էին գրեթե բոլոր (նաև երկրորդ հարկի) մանեկենները։ Լույսերը վառել էին, և Պետրոսը մտածեց, ու կողքին կանգնածներին ասաց, թե դրսից կտեսնեն վառած լույսերը, կգան»։ «Մի՛ վախեցիր, հայրի՛կ,- ասաց կողքին կանգնած երիտասարդը,- մեր տղաները խանութի կտորեղենով փակել են դռների ապակեպատ հատվածները, երկու պահակները հարբած-քնած են, մյուսներին տարել են Հանրախանութի տիրոջ քունը հսկելու»։ «Բա ազդանշանային համակարգ չկա՞»,- հարցրեց Պետրոսը։ «Մի վախենա, էլեկտրոմոնտյոր տղաներ էլ ունենք, անջատել են, հետո լույսերը միացրել»։ «Հիմի սա ի՞նչ է, ցո՞ւյց է, թե՞ ժողով», – հետաքրքրվեց Պետրոսը։ «Չգիտեմ, երևի ժողով կամ ցույցի նախապատրաստություն։ Բայց որ բողոք է, հաստատ գիտեմ…»: Իսկ «ժողովի» (թե՞ ցույցի) կազմակերպիչը հենց սկզբից հայտարարեց հավաքի օրակարգը և շարունակեց. «Բարեկամնե՛ր, ընկերնե՛ր, բախտակիցնե՛ր, այսօր մենք հավաքվել ենք մեր բողոքն ու զայրույթը հայտնելու Հանրախանութի տիրոջը՝ մեր նկատմամբ այս անմարդկային վերաբերմունքի համար: Ոմանց կաշառելու համար նոր, թանկարժեք զգեստներ են հագցնում, իսկ մեծամասնությունը հին, խունացած զգեստներով է։
– Հինը ոչինչ, կարելի է այդպես էլ յոլա գնալ, բա որ բոլորս էլ ոտաբոբիկ ենք, ամբողջ օրը, քսանչորս ժամ, սառը, քարե հատակին զգաստ կանգնած, գոնե հատակը տաքացնեին կամ խալի փռեին,- ցույցի կազմակերպիչի խոսքը կտրեց դալկադեմ մի մանեկեն։
– Գոնե գիշերները պառկելու տեղ տային, թեկուզ նստելու, մարդ ենք, չէ՞, հոգնում ենք,- շարունակեց կողքին կանգնած ընկերը։
– Սպասե՛ք,- ասաց Կազմակերպիչը,- չմոռանանք գլխավոր հարցը, որի համար հավաքվել ենք. մեր վիրավոր, մարմնի տարբեր մասերից անդամահատված ընկերների համար է մեր բողոքը… Մեկի թևերն են հատել, մյուսի ոտքերը, ոմանց՝ ծնկներից, ոմանց՝ աճուկներից, ոմանց՝ գոտկատեղից, և ավելի սարսափելին էլ կա՝ հատել են գլուխները ու ամբողջ շարքով կանգնեցրել կողք կողքի, խանութի հաճախորդները թեքում են գլուխները, որ չտեսնեն…
– Իմ գլխի տեղը ես գիտեմ, դրել էին գլխարկների բաժնի սեղանի վրա, վերցրել, ահա, գլխիս եմ դրել, բայց սա իմ գլխարկը չէ,- ասաց մեկը։
– Իսկ մենք չգիտենք էլ մեր գլուխների տեղը,- հնչեց խռպոտ, հազիվ հասկանալի մի ձայն՝ աջ կողմի անգլուխ պատանիների ու աղջիկների մեծ շարքից։
– Տեսե՛ք, ահա, ահավոր է, անպատմելի, ինչ էին արել այս պատանիները Հանրախանութի տիրոջը, մեր բողոքը սրա համար է։
– Իսկ մենք, որ գլուխ ունենք, բայց դեմք չունենք՝ անքիթ, անաչք, անբերան ու անականջ, մեզ ոչ ոք չի ճանաչում, դարձրել են մեզ անդեմ ու հանդուրժող, կարծում եք, գո՞հ ենք,- աջ կողմի անդեմքների շարքից լսվեց մի ձայն, բայց ոչ ոք չիմացավ, թե ով էր, որովհետև նա անդեմ էր։
– Մենք պետք է պահանջենք, որ տանեն այդ անդամահատվածներին, կարեն-կպցնեն, վիրաբուժական հազար ու մի եղանակներ կան, և ապաքինված հետ բերեն,- առաջարկեց մի երիտասարդ։
Հնչեցին ծափեր, բայց շատ չէին, գուցե նրա համար, որ շատերը ձեռքեր (թևեր) չունեին։
– Բայց մենք մի կարևոր խնդիր էլ ունենք քննարկելու,- ասաց Կազմակերպիչը,-էսպես ոնց էլ լինի, կդիմանանք, ուրիշ մեծ վտանգ կա։ Բոլորդ էլ գիտեք, որ մեր Հանրախանութի ներքևի հատվածում, շենքի աջ կողմում դուռ կա։ Մեր կողքի հարևանը ասում է՝ «Այդ դռանը հանդիպակաց մի դուռ էլ բացեք, մեզ մի փոքր տարածք տվեք, շատ չէ, մի չորս-հինգ մետր լայնությամբ ճամփա, շենքի մի կողմից անցնենք մյուս կողմը, գնանք-գանք։ Մեր շենքի նախկին տերերը հասկացել են , ասել են՝ չէ, հիմի ոնց որ թե համաձայնել են…
– Ես լսել եմ, – ընդմիջեց նրան նոր մուշտակով, սիրունիկ մի «տիկին»,- իմ ու մեր հարևան խանութի տերերն էին խոսում, ասում էին՝ շատ էլ լավ կլինի, առևտուրը կաշխուժանա, նրանք նոր ապրանքներ կբերեն, էլ մենք չենք գնա… Մտածում եմ, երևի մեզ էլ նոր զգեստներ կտան, վատ չի լինի:
– Հիմարությու՛ն,- ասաց Կազմակերպիչը,- մեր տված չորս-հինգ մետրը մի տարում նրանք կդարձնեն տասնհինգ, մեր դռների մոտի խանութները իրենցով կանեն, հինգ տարում ամբողջ Հանրախանութը կդարձնեն իրենցը… Առևտուրը չգիտեմ՝ ինչպես, բայց մենք, դուք՝ հարգարժան մանեկեններ, որտե՞ղ կլինեք, գիտե՞ք… Տեսնո՞ւմ եք ձեր կողքին անդամահատված այս մարդկանց… մտածեք նրանց, ձեր մասին, կհավաքեն ամենքիդ, կմերկացնեն, կլցնեն բեռնատարների մեջ, կթափեն էն մոտիկ ձորը… Կդնեն նոր մանեկեններ, նոր զգեստներով, կասեն այս Հանրախանութը միշտ էլ մերն է եղել… Դուք երբևէ գիրք չե՞ք կարդացել… Չե՞ք ճանաչում ձեր այդ հարևանին…
– Քեռի՛,- ասաց մի պատանի,- բա հիմա մենք ի՞նչ պիտի անենք…
– Դուք՝ ոչինչ, բայց մենք բոլորս կարող ենք դռների մոտ կանգնել, չբացել, չթողնել: Շուրջներդ նայեք, տեսեք՝ քանի մարդ կա այստեղ, մի ամբողջ բանակ… Հանրախանութի տիրոջն էլ կկանչենք, կհամոզենք, որ ինքն էլ մեր կողքին կանգնի։
– Ճի՛շտ է, ճի՛շտ է,- լսվեցին ձայներ խաչուղու չորս կողմերից:
– Բայց ճի՞շտ է, որ… Ճամփա է, էլի, թող գնան-գան,- թույլ մի ձայն հնչեց հենց կենտրոնից։
Ժողովի կազմակերպիչը թեքվեց նրա կողմը, այն է, ուզում էր պատասխանել, բայց դռան ետևում կանգնած մի երիտասարդ մոտեցավ նրան և ականջին ինչ-որ բան ասաց։
– Լա՛վ,- ասաց Կազմակերպիչը,- հիմա ցրվում ենք, բոլորս գնում և կանգնում ենք մեր տեղերում, իմացել են, բոլոր պահակները գալիս են, շատ են, ամբողջ պահակազորը, համարյա զորք… Հավաքվելու ենք մյուս կիրակի օրը, նույն տեղում, նույն ժամին…
– Տղե՛րք,- դիմեց էլեկտրիկ մանեկեններին,- ժամանակին կարգավորեք ազդանշանային համակարգը, հանգցրեք լույսերը, հավաքեք պատուհանները ծածկող կտորեղենները…
Բոլորն արագ ցրվեցին։ Գրկած տանում էին անդամահատվածներին։
«Հիմա ես ի՞նչ անեմ, ո՞ւր գնամ,- Պետրոսը շվարած կանգնած մնաց իր տեղում,- բախտս չի բերում, էլի…
Բայց ամենից ավելի հենց Պետրոսի բախտն էր բերել. արթնացավ… անկողնում էր։ Նայեց հեռախոսին, դեռ ժամը 6-ն էր։ Այնքան էլ վաղ չէր, գյուղում միշտ էլ այդ ժամին էր արթնանում։ Բայց շորերը չհագավ՝ տան տերերին չանհանգստացնի։
Հիմա ընթերցողը կարող է ինձ հարցնել՝ իսկ դու ի՞նչ գիտես, թե ի՛նչ էր անում Պետրոսը ցերեկը Հանրախանութում, ի՛նչ էր մտածում կամ ի՛նչ տեսավ երազում։ Ասեմ։ Այս ամենը Պետրոսն ինքը պատմեց ինձ, երբ հաջորդ օրը կեսօրին նրան տարա մի ուրիշ մեծ, իր չտեսած մեր նոր հանրախանութ, որովհետև նախորդ օրը նա չէր գտել Արևիկի համար առնելիք տաբատը։ Հանրախանութ գնացինք ոտքով, երկու զբոսայգի կտրեցինք-անցանք՝ տարեց մարդկանց բնորոշ մեր քայլերով, նա պատմեց այս ամենը՝ և՛ ավելի մանրամասն, և՛ ավելի զգայական ու համոզիչ, մի բան, որ ես չկարողացա հիմա վերապատմելիս։ Ասեմ նաև, որ թեև ինքն էլ, ես էլ համաձայն չէինք այդպիսի տաբատի ոչ միայն գնմանը, այլև գոյությանը, բայց թե գնեցինք: Վաճառողուհին բարեբախտաբար Պետրոսի թոռնուհու կազմվածքն ուներ, Պետրոսը խնդրեց, որ նա իր չափսերով ու ճաշակով մի տաբատ ընտրի։ Տուն վերադարձի ճանապարհին մենք նորից քննարկում էինք «տաբատի խնդիրը», և վերջնական խոսքը Պետրոսինն էր՝ «Չգիտեմ, երևի մենք էդ մատղաշ երեխեքին չենք հասկանում»։ Հաջորդ օրը եկավ Արտակը իր մեքենայով և հոպար-հայրիկին գյուղ տարավ։ Իսկ թե Պետրոսի «տաբատ-անակնկալը» ի՛նչ արձագանք գտավ Պետրոսի, Արևիկի, նրա հայրիկի ու մայրիկի մասնակցությամբ դրամայի այդ տեսարանում, ես չգիտեմ, ոչ ներկա եմ եղել, ոչ էլ ինձ պատմել են։
