ԺԱՄԱՆԱԿԻ ԵՎ ԵՐԵՎԱԿԱՅՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՎ․ ՍԱԹԵՆԻԿ ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ ԳՐԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸ/ Նարինե ԱՎԱԳՅԱՆ

Ժամանակակից մանկական գրականության դաշտում առանձնահատուկ տեղ ունի Սաթենիկ Ղազարյանի ստեղծագործական աշխարհը, որը միավորում է երևակայության ազատ թռիչքն ու կյանքի փիլիսոփայական խոր ընկալումը։ Նրա «Ես վիշապ ունեմ» գիրքը, պատկանելով ֆանտաստիկայի ժանրին, ընթերցողին տեղափոխում է յուրօրինակ ժամանակային ու տարածական միջավայր, որտեղ միահյուսվում են իրականն ու գերբնականը, հեքիաթայինն ու առասպելականը։ Ստեղծագործությունը կառուցված է անսպասելի շրջադարձերով ու բազմաշերտ բացահայտումներով, որոնք ձևավորում են կենդանի և գրավիչ աշխարհ։

Այս գիրքը վկայում է հեղինակի ստեղծագործական զարգացման նոր փուլը․ այն ներկայացնում է ավելի խորքային և համարձակ մտածողություն՝ ուղղված ոչ միայն երեխաներին, այլև լայն ընթերցողական շրջանակին։ Ֆանտաստիկ տարրերը այստեղ չեն ծառայում միայն զվարճանքի նպատակին, այլ՝ դառնում են իրականության այլընտրանքային ընկալման միջոց։

Սակայն Սաթենիկ Ղազարյանի գրական դիմագիծը լիարժեք բացահայտվում է նաև «Ծեր շոգենավը» ժողովածուում, որն առանձնանում է իր մեղմ փիլիսոփայական շնչով։ Այս ժողովածուի յուրաքանչյուր հեքիաթ, արտաքին պարզության ներքո, կրում է խոր ներքին շերտ՝ կապված ժամանակի, անցողիկության, հիշողության և հոգևոր կապերի թեմաների հետ։

Հեղինակը պատմում է երեխայի տեսանկյունից, սակայն նրա ստեղծած աշխարհները հասկանալի և հարազատ են նաև մեծահասակ ընթերցողին։ Ստեղծագործությունները չեն բարոյախոսում, այլ՝ առաջարկում են զգալ, հիշել, ընկալել։ Վերնագրային հեքիաթում շոգենավը հանդես է գալիս որպես ժամանակի ու հիշողությունների խորհրդանիշ․ այն անցել է կյանքի տարբեր փուլերով՝ աղմկոտ երիտասարդությունից մինչև խաղաղ ու ինքնամփոփ ծերություն։ Այս կերպարի միջոցով ընդգծվում է կարևոր միտք՝ ծերությունը կորուստ չէ, այլ՝ կուտակված փորձի և արժեքների մարմնավորում։

Ժողովածուում առկա է նաև կարևոր դաստիարակչական շերտ․ այն խրախուսում է հարգել անցյալը, արժևորել հիշողությունները և նկատել կյանքի փոքր, բայց նշանակալի գեղեցկությունները։ Հեքիաթները սովորեցնում են դիտել աշխարհն առանց շտապելու, զգալ նրա ներքին հնչյունները և պահպանել հոգևոր կապը շրջապատի հետ։

Լեզվական առումով ժողովածուն առանձնանում է իր հարթությամբ, մեղմությամբ և պատկերավորությամբ։ Նկարագրությունները չեն ծանրաբեռնվում, այլ՝ փոխանցվում են շարժման և կենդանի պատկերների միջոցով՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ինքնուրույն ընկալել ու վերապրել պատմված զգացումները։

Այսպիսով, «Ծեր շոգենավը» ոչ միայն մանկական հեքիաթների ժողովածու է, այլ՝ կյանքի մասին յուրօրինակ հուշագրություն, որտեղ յուրաքանչյուր պատմություն հիշեցնում է՝ սիրել անցածը, չվախենալ փոփոխությունից, արժևորել հիշողությունը և պահպանել մարդու ու աշխարհի միջև գոյություն ունեցող նուրբ հոգևոր կապը։

Սաթենիկ Ղազարյանի գրական աշխարհը առանձնանում է իր զուսպ, բայց ազդեցիկ գեղարվեստական մտածողությամբ․ այստեղ երևակայությունը չի ճնշում իրականությունը, այլ՝ ներդաշնակորեն համադրվում է նրա հետ՝ բացահայտելով կյանքի խորքային շերտերը։