Գ. ԳՈՒԱՐՉԻ ՏԱՐԵՎԵՐՋՅԱՆ ՆԱՄԱԿԸ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻՆ

­Հա­յաս­տա­նի հար­գար­ժա՛ն զա­վակ­ներ, ­Մի քա­նի օ­րից կա­վարտ­վի ան­հան­գիստ ու դժվա­րին 2022 թվա­կա­նը: Վեր­ջա­պես հան­գիստ շունչ կքա­շենք, որ այն թո­ղե­ցինք անց­յա­լում, քան­զի եր­բեմն թվում էր, թե այն մինչև ան­գամ կա­րող էր մարդ­կութ­յան պատ­մութ­յան կամ գո­նե մեր դա­րաշր­ջա­նի վեր­ջին տա­րին լի­նել: Հի­րա­վի, այս կամ այն ձևով ժա­մա­նա­կը սլա­նում է, և դժ­վար է դառ­նում խոր­հե­լը, երբ զգա­ցո­ղութ­յուն ու­նես, […]

Ա­րա ՆԱԶԱՐԵԹՅԱՆ

  ՀՈՒՍԱՆՔ, ԲԱՅՑ ՈՉ ՄԻԱՅՆ… Ի­րոք, ինչ­պես հի­վան­դի պա­րա­գա­յում, ախ­տո­րո­շել բառն է սա­զա­կան վե­րու­վա­րում­նե­րով ու ցա­վա­լի կո­րուստ­նե­րով շնչա­խեղդ անց­նող տար­վան: Եվ ոչ միայն անց­նող: Սկսած մեր իսկ բաց­թո­ղում­նե­րով պայ­մա­նա­վոր­ված, ե­թե չա­սենք՝ ո­մանց մի­տում­նա­վոր անձ­նա­մղված, ար­ցախ­յան դառն պար­տութ­յու­նից մինչև Ջեր­մու­կի մա­տույց­ներ թշնա­մու մխրճվե­լը, ներ­քա­ղա­քա­կան վա­րու­վե­րում­նե­րը ու դեռ հա­մա­վա­րակն էլ վրա­դիր… Ցա­վոք, մոտ անց­յա­լում փոր­ձութ­յուն­նե­րի հա­ջոր­դա­կան շար­քի […]

ՀՌԻՓՍԻՄԷ

  Մի օր պոետ ըն­կե­րոջս, ով երկ­րորդ ան­գամ էր ա­մուս­նա­ցել, հարց­րի. – Ո՞նց է կյանքդ։ Ժպ­տաց. – Ո­չինչ էլ չի փոխ­վել. կար­ծես նույն եր­թու­ղիով գնա­ցող մի ավ­տո­բու­սից ի­ջել, նստել եմ հա­ջոր­դը, եր­րորդն էլ է նույ­նը լի­նե­լու… ճա­կա­տագ­րի հաս­ցեն չի փոխ­վում։ Թող նե­րի իմ բա­նաս­տեղծ ըն­կե­րը, ե­թե այս նա­խա­տո­նա­կան օ­րը հի­շե­ցի իր տրա­գիկ հու­մո­րը։ Ա­յո՛, բախ­տո­րոշ […]

Էդ­վարդ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆ / ՏՐԱԳԻԿՈՄԵԴԻԱ ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏ-ԳՈՐԻՍ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ

  Այս էլ եր­կու օր է, ինչ ադր­բե­ջան­ցի բնա­պահ­պան կոչ­ված դե­րա­սա­նա­խում­բը փա­կել է Ս­տե­փա­նա­կերտ-­Գո­րիս ճա­նա­պար­հը և խա­ղար­կում է տրա­գի­կո­մե­դիա։ Ն­րանց բնա­սեր դի­մա­կի տա­կից եր­ևում են գի­շատ­չա­կան մար­դաս­պան­նե­րի ար­նա­կոխ աչ­քե­րը։ Փակ ճա­նա­պար­հին սառ­չում են ե­րե­խա­նե­րը, ծե­րեր, Ար­ցա­խում հու­մա­նի­տար ա­ղետ է մո­տե­նում։ Թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան տան­դե­մը դա­վի­թօղ­լու­նե­րի և ն­րանց նման­նե­րի հրա­հանգ­նե­րի կա­տար­մանն են լծված՝ Հա­յաս­տա­նից պո­կեն ի­րենց ու­զա­ծը։ Ակն­հայտ […]

ՍԵՐԻԱԼԱՅԻՆ ՄՂՁԱՎԱՆՋ․ ԲԱՐՈՒ ԵՎ ՉԱՐԻ ՍԵՐՄԵՐԻ ՄԵՐ ՊԱՇԱՐՆԵՐԸ. ՈՐԻ՞Ց ՕԳՏՎԵԼ. ԴԱ ԷԼ ՀԱ՞ՐՑ Է… / Ալիս ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

  Ա­մե­րիկ­յան Մոն­տե­րեյ քա­ղա­քի մա­սին պատ­մող մի վա­վե­րագ­րա­կան ֆիլ­մում բնա­կիչ­նե­րից մե­կը, որ կետ ձկնե­րի պաշտ­պա­նութ­յամբ է զբաղ­վում, ու­ղի­ներ է փնտրում՝ ինչ­պե՞ս պետք է ապ­րեն մար­դիկ, որ կե­տե­րին չխան­գա­րեն ապ­րե­լու: Մ­տա­ծում ես՝ իսկ ինչ­պե՞ս պետք է պա­հենք մենք՝ նե­կա­յի հա­յերս, որ ե­թե ան­գամ չենք կա­րո­ղա­նում մեր ազ­գա­կից­նե­րի հա­մար կար­ևոր, օգ­տա­կար գոր­ծեր կա­տա­րել, գո­նե մենք մեզ չխան­գա­րենք […]

ՎԵՐՍՏԻՆ ՔՐԻՍՏԱՓՈՐ ԿՈԼՈՒՄԲՈՍԻ ՀԵՏՔԵՐՈՎ/ Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Հայտ­նի է, որ Կո­լում­բո­սը չի ե­ղել Ա­մե­րի­կա մայր­ցա­մա­քում, այլ նրան հա­րող մի շարք կղզի­նե­րում՝ իր չորս ուղ­ևո­րութ­յուն­նե­րի ժա­մա­նակ: Այդ կղզի­նե­րից մե­կը Կու­բա­յին է պատ­կա­նում, հա­ջոր­դը Դո­մի­նիկ­յան Հան­րա­պե­տութ­յունն է, վեր­ջի­նը՝ Պո­ւեր­տո Ռի­կոն: Նա­խորդ եր­կու­սում ե­ղել եմ, և­ ա­հա այս ա­մառ եր­կու շա­բա­թով մեկ­նում եմ Պո­ւեր­տո Ռի­կո: Պո­ւեր­տո Ռի­կո իս­պա­նե­րեն նշա­նա­կում է հա­րուստ նա­վա­հան­գիստ: Փոք­րիկ կղզի է, […]

ՎԱՀԱԳՆ ԴԱՎԹՅԱՆ-100

ՀՐԱՆՏ ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ Ե­թե մենք առ­հա­սա­րակ կա­րո­ղա­նում ենք իշ­խել մեր կրքե­րի, մո­լութ­յուն­նե­րի վրա, ա­պա Վա­հագն Դավթ­յա­նը մար­դու, գործ­չի և պոե­տի իր կյան­քը վա­րում էր ճար­տա­րա­պետ­նե­րին քա­ջա­ծա­նոթ ոս­կե հատ­ման օ­րեն­քով։ Ն­րա մեջ ոս­կե հատ­ման օ­րեն­քից էին ել­նում կամ օ­րեն­քին էին հան­գում հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը մարդ­կանց հետ և­ եր­ևույթ­նե­րի հետ։ Ոչ մի գի­տակ ու գիտ­նա­կան չի կա­րող վկա­յել գիտ­նա­կա­նի նրա […]

ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԻ՝ ԱՅՍ ՄԻ ԱԿՆԹԱՐԹԸ/ Գրիգոր ՋԱՆԻԿՅԱՆ

  Չեմ հասց­նում ան­գամ ինձ կար­գի բե­րել, սուրճս վերց­նել, հա­մա­կարգ­չի ա­ռաջ նստել: Ա­ռա­վոտ վաղ, հա­զար նե­րո­ղութ­յուն խնդրե­լով, ներս են մտնում եր­կու, ինչ­պես ի­րենք են ներ­կա­յա­նում, ե­րու­սա­ղեմ­ցի հայ զբո­սաշր­ջիկ­ներ, ինձ մեկ­նում ի­րենց տա­տի, թերևս տա­տի մոր հու­շե­րը: Իմ այս, ե­թե թույլ տրվի ա­սել, հանձ­նա­ռութ­յու­նում, եր­ջան­կա­հի­շա­տակ Սե­­րո Խան­զադ­յա­նը «մեղք» ու­նի: «Գ­րա­կան թեր­թում» աշ­խա­տե­լուս տա­րի­նե­րին, օգտ­վե­լով այս­պես կոչ­ված […]

ԴԵՊԻ Ո՞ՒՐ Է ԱՐՇԱՎՈՒՄ ՍԵՐԻԱԼԱՄՈԼՈՒՑՔԸ/ Ալիս ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՍԵՐԻԱԼԱՅԻՆ ՄՂՁԱՎԱՆՋ     «Ով ու­րա­խութ­յամբ չի նա­յում, թող նա­խան­ձի»… Ս­րանք «հե­ռուս­տա­սե­րիալ­նե­րի «աստ­ղա­յին սցե­նա­րիստ» Դիա­նա Գ­րի­գոր­յա­նի բա­ռերն են մի հար­ցազ­րույ­ցի ժա­մա­նակ, որ գրե­թե «մար­գա­րե­կան» են: Ա­յո՛, ես ան­ձամբ ոչ թե ու­րա­խութ­յամբ, տխրութ­յամբ, ոչ էլ ցա­վով եմ նա­յում մեր «հայ­րե­նա­կան» սե­րիալ­նե­րի օր օ­րի տա­րած­վող մե­տաս­տազ­նե­րին, այլ՝ միայն տագ­նա­պով: Եվ քիչ է մնում նա­խան­ձեմ այս ինք­նա­մե­ծար ինք­նա­սի­րա­հար­ված­նե­րին, […]

ԱՐՑԱԽ․ ԿԱՐՈՏԻ, ՑԱՎԻ ԾԱՂԻԿ ՀՐԵՂԵՆ/ Սերժ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

  Միշտ էլ այդ­պես է ե­ղել. նախ­քան Ար­ցախ մեկ­նե­լը, նրա սրտա­չափ հո­ղի գե­ղեց­կութ­յունն է արթ­նա­ցել իմ մեջ, ի­րա­կան հրաշք­նե­րի լույ­սով ծփա­ցող այդ հո­ղի հմայ­քը: Հի­շո­ղութ­յուն­նե­րիս մեջ թա­փա­ռում էի մե­նակ, երբ հնչեց դռան զան­գը: Եղ­բայրս էր, Կ­րաս­նո­դա­րից էր ե­կել, այն­տեղ է ապ­րում ըն­տա­նի­քով: Հե­ռա­խո­սով պայ­մա­նա­վոր­վել էինք հան­դի­պել Եր­ևա­նում ու միա­սին մեկ­նել Ար­ցախ: Իսկ հեռ­վից կան­չում էր […]

ՍՈՆԱ ՎԱՆԻ ՄՈԳԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸ

­Մար­դուն ծնում է իր ժա­մա­նա­կը, բայց ծնվում են մար­դիկ, ի­հար­կե, շատ հազ­վա­դեպ, ո­րոնք շատ ա­վե­լի մեծ են, քան ի­րենց ժա­մա­նա­կը և­ առ­հա­սա­րակ ժա­մա­նակ­նե­րը, և­ այդ­պի­սի եր­ևույթ է նաև մեծ հա­յու­հի Սո­նա Վա­նը: Մարդ­կութ­յան մեջ ա­մե­նա­հա­վա­սա­րակշռ­ված մար­դը մեծ բա­նաս­տեղծն է: Այն, ինչ գրո­տես­կա­յին է, տա­րօ­րի­նակ կամ ա­նի­մաստ, ոչ թե նրա մեջ է, այլ՝ նրա­նից դուրս: Մեծ […]

Գէորգ ՊԵՏԻԿԵԱՆ/ Թարգ­ման­չաց Տօն

Ա­մէն տա­րի, երբ կը փոր­ձենք հրա­պա­րա­կա­յին ձե­ւով ո­գե­կո­չել կամ տօ­նա­խմբել 5-րդ դա­րու մեր թարգ­մա­նիչ­նե­րու տօ­նը եւ կամ պաշ­տօ­նա­պէս կը տօ­նա­կա­տա­րենք Հայ Մ­շա­կոյ­թի նո­ւի­րո­ւած օ­րը, չեմ գի­տեր ինչ­պէ՞ս աչ­քիս առ­ջեւ կը պատ­կե­րա­նան քա­նի մը տաս­նեակ վա­նա­կան­ներ, սե­ւազ­գեստ, թաւ յօն­քե­րով, եր­կար մա­զե­րով եւ մօ­րու­քով հայր սուր­բեր, ո­րոնց ա­նուն­նե­րը ան­քակ­տե­լիօ­րէն կա­պո­ւած կը մնան մեր ա­ռա­ջին ու­սու­ցիչ՝ սուրբ Մես­րոպ Մաշ­տո­ցի […]

ՀԱՅՐԵՆԱԽՈՍ ԳԻՏՆԱԿԱՆՆ ՈՒ ԳՐՈՂԸ

«Գ­րա­կան թեր­թի» հիմ­նա­կան ա­ռա­քե­լութ­յու­նը գրող­նե­րի (ա­ռա­վե­լա­պես՝ ՀԳՄ ան­դամ­նե­րի) ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ձեռք­բե­րում­նե­րի, գրա­կան կյան­քի ըն­թա­ցիկ կար­ևոր խնդիր­նե­րի անդ­րա­դարձն է, ա­ռան­ձին դեպ­քե­րում՝ մերձգ­րա­կան, մշա­կու­թա­յին եր­ևույթ­նե­րի լու­սա­բա­նու­մը։ Այս ա­ռու­մով և­ այս շրջա­նակ­նե­րում կու­զեի ներ­կա­յաց­նել ժա­մա­նա­կի հի­շո­ղութ­յու­նում (բայց ոչ նրա ժա­մա­նա­կա­կից­նե­րի և մեր­ձա­վոր­նե­րի) «մո­ռաց­ված» ան­վա­նի գիտ­նա­կան-բա­նա­գե­տի, հայ բա­նահ­յու­սութ­յան և բար­բա­ռա­գի­տութ­յան նվիր­յալ գործ­չի, բայց ա­մե­նից ա­վե­լի՝ մի հայ­րե­նա­խոս գրո­ղի, ով ան­սահ­ման […]

Էդ­վարդ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆ/ ԼՌՈՒԹՅԱՆ ՀԱԶԱՐ ԵՐԱՆԳՆԵՐԸ

Երբ Սո­վե­տա­կան Միութ­յուն էր, Սում­գա­յի­թի ոճ­րա­գոր­ծութ­յու­նից հե­տո ԽՍՀՄ մար­դա­սեր­նե­րը հան­կարծ զար­ման­քով, ա­մո­թից կարմ­րե­լով ի­մա­ցան, որ ադր­բե­ջան­ցի ինչ-որ խու­լի­գան­ներ, հայ­րե­նա­սի­րա­կան մղում­նե­րով, կա­րող են հա­յե­րի սպա­նել։ Զար­մանքն այն­քան մեծ էր, որ ան­գամ Գոր­բա­չո­վը մի քա­նի օր ու­շաց­րեց զոր­քի մուտ­քը Սում­գա­յիթ, ա­պա՝ Բա­քու, ա­պա «­Կոլ­ցո» օ­պե­րա­ցիա­յով հա­յե­րին դուրս քշեց Շա­հում­յա­նի Գե­տա­շեն և­ այլ գյու­ղե­րից, ա­պա ու­շա­ցավ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի, […]

ԱՆՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ԹԱՆՁՐԱՑՈՂ ԽԱՎԱՐ/ Արմենուհի ՍԻՍՅԱՆ

  …շուրջս-մար­դիկ, շուրջս դեմ­քեր հա­զա՜ր-հա­զա՜ր… Դեմ­քե­րը, ախ, բութ են այն­պես՝ կար­ծես շին­ված են տա­պա­րով: Չա­րենց Նե­ռի ժա­մա­նակ­նե­րը ե­կան ու չեն գնում: Մա­հեր, ա­վե­րա­ծութ­յուն, վիշտ, ցավ, ա­ղետ, սուգ, կո­րուստ, կո­րո՜ւստ… Մարդ­կանց մի մա­սը՝ ընկճ­վա­ծութ­յան խո­րը փո­սի մեջ, մի մա­սը՝ մշտա­պես ներ­կա ցա­վից ան­տար­բեր դար­ձած, մի մա­սը՝ դեռ ու­նակ բո­ղո­քի հու­սա­հատ կայ­ծե­րի, մի մասն էլ գո­հու­նա­կութ­յամբ տա­նում […]

«ՀՈՒՄՈՐ», ՈՐԻՑ ՆՈՐՄԱԼ ՄԱՐԴՈՒ ՀՈՆԳՈՒՐ-ՀՈՆԳՈՒՐ ԼԱՑՆ Է ԳԱԼԻՍ/ Ալիս ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՍԵՐԻԱԼԱՅԻՆ ՄՂՁԱՎԱՆՋ   «Ի ցավ մեզ՝ պա­տե­րազմ­ներն ու գաղ­թե­րը, որ մշտա­պես ա­մա­յաց­րել են եր­կի­րը, ա­վե­րել ու չեն խնա­յել նաև մեր հոգ­ևոր կա­ռույ­ցի ամ­բող­ջա­կա­նութ­յու­նը: Իսկ նման ող­բա­լի փլու­զում­ներն ա­վե­լի մեծ ձա­խոր­դութ­յուն­նե­րի են հասց­րել, քան թշնա­մին՝ իր գրա­ված գյուղ ու քա­ղաք­նե­րով»: Լ­ևոն ԽԵՉՈՅԱՆ Է­լի այս ան­բան ու ան­գործ մտա­վո­րա­կան­նե­րը, մե­կը՝ ես, մա­զո­խիզ­մով չզբաղ­վե­լու հա­մար՝ հե­ռու ենք պա­հել […]

Հա­կոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ/ ՄԵՐ ՀՈՒՅՍԵՐԻ ՇՂԹԱՅԱԶԵՐԾՄԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԸ

  Այ­սօր­վա սեպ­տեմ­բեր­յան Հա­յաս­տա­նի օ­դը ծանր է ու տագ­նա­պոտ, խառն­վել է թացն ու չո­րը. «Եր­բեմն արջ­նա­թույր ագ­ռավ­նե­րի մեջ / Տես­նում ենք նաև ե­րամ­ներ ճեր­մակ ա­ղավ­նի­նե­րի, / Ձիե­րի մեջ, գոռ, խրոխտ, ան­մա­քուր՝ / Ո­րոջ­ներ, խո­նարհ, հան­դար­տա­բա­րո, / Գա­զա­նան­ման շնե­րի թվում՝ նվիր­յալ գառ­ներ. / Դա­ժա­նութ­յան մեջ՝ բա­րե­հո­գութ­յուն, / Թե­րա­տութ­յան մեջ՝ կա­տա­րե­լութ­յուն, / Գո­ռո­զութ­յան մեջ՝ հե­զամ­տութ­յուն, / Ս­տա­հո­դութ­յան […]

Նորայր ԱԴԱԼՅԱՆ/ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ

  Բազ­մա­լեզվ­յան բա­ռա­րան­նե­րում, նաև՝ հա­յե­րեն, ըն­տիր բա­ռի­մաստ­ներ կան, ո­րոն­ցից մեկն էլ «ան­կա­խութ­յունն» է, ո­րը հա­րա­բե­րում է ընդ­հա­նուր մարդ­կութ­յան և­ որ­ևէ ժո­ղովր­դի մտա­ծո­ղութ­յանն ու հո­գե­կերտ­ված­քին։ Ի տար­բե­րութ­յուն շատ բա­ռե­րի՝ ան­կա­խութ­յու­նը հան­րութ­յան կող­մից գի­տակց­վող զգա­ցո­ղութ­յուն է և տար­բեր ու տա­րաբ­նույթ ձևե­րով գա­լիս է հիշ­վող և­ ան­հի­շե­լի ժա­մա­նակ­նե­րից։ Այն ե­րե­սուն տա­րե­կան չէ, ինչ­պես կար­ծում ենք ներ­կա հա­յերս, հեն­վե­լով […]

ՔԱՅԼԻ ԱՐԺԵՔԸ/ Էդվարդ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆ

  Շախ­մատն ա­մեն մար­դու, ա­մեն հա­մայն­քի, կազ­մա­կեր­պութ­յան ու նաև պե­տութ­յուն­նե­րին լուռ հու­շում է՝ ա­մեն քայ­լից ա­ռաջ մտա­ծել ա­խո­յա­նի հնա­րա­վոր պա­տաս­խան քայ­լե­րի մա­սին։ Այս խա­ղում քայլ ետ տալ չկա, ձեռք ես տվել՝ խա­ղա։ Բարդ ի­րա­վի­ճակ­նե­րում տար­բե­րակ­նե­րը, բնա­կա­նա­բար, բազ­մա­թիվ են և­ ա­րագ քայ­լեր ա­նե­լը՝ հղի վտանգ­նե­րով. պար­տութ­յան հա­մար միակ մե­ղա­վո­րը դու ես։ Շախ­մա­տիս­տը մի քայլ ա­նե­լու հա­մար, […]

ՍՈՆԱ ՎԱՆ․ ՄԻ ԵՐԵԿՈՅԻ ԼԻԲՐԵՏՈ/ Ա­նուշ ԱՍԼԻԲԵԿՅԱՆ

  «­Յու­րա­քանչ­յուր ստեղ­ծա­գոր­ծող իր կյան­քում գրում է մեկ գիրք, որն ամ­փո­փում է նրա ճա­նա­պար­հը՝ սկսած իր հա­սուն տա­րի­քից մինչև… երբ կա­վար­տի: Իմ ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րի ա­մեն տո­ղը կեն­սագ­րա­կան է, ե­թե ան­գամ այն չի պա­տա­հել ինձ հետ, այն շատ հան­գիստ կա­րող էր պա­տա­հած լի­նել, ո­րով­հետև ես եր­բեք չեմ ցան­կա­նում ըն­թեր­ցո­ղի հետ կի­սել մի բան, ո­րի փոր­ձը ես չեմ […]