ԱՆՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ԹԱՆՁՐԱՑՈՂ ԽԱՎԱՐ/ Արմենուհի ՍԻՍՅԱՆ

 

…շուրջս-մար­դիկ, շուրջս դեմ­քեր հա­զա՜ր-հա­զա՜ր…
Դեմ­քե­րը, ախ, բութ են այն­պես՝ կար­ծես շին­ված են տա­պա­րով:
Չա­րենց
Նե­ռի ժա­մա­նակ­նե­րը ե­կան ու չեն գնում: Մա­հեր, ա­վե­րա­ծութ­յուն, վիշտ, ցավ, ա­ղետ, սուգ, կո­րուստ, կո­րո՜ւստ… Մարդ­կանց մի մա­սը՝ ընկճ­վա­ծութ­յան խո­րը փո­սի մեջ, մի մա­սը՝ մշտա­պես ներ­կա ցա­վից ան­տար­բեր դար­ձած, մի մա­սը՝ դեռ ու­նակ բո­ղո­քի հու­սա­հատ կայ­ծե­րի, մի մասն էլ գո­հու­նա­կութ­յամբ տա­նում է իր ու­սե­րին նե­ռի ծա­ռա­յին՝ չի­մա­նա­լով, որ սա­տա­նան նախ պա­րար­տաց­նում է իր զո­հին, հե­տո նոր խժռում: Ողջ եր­կիրն է հի­մա Սուր­մա­լու… Չա­րի ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը չի էլ գնա, քա­նի դեռ մշա­կած պա­րարտ հող կա չա­րի հա­մար՝ պա­ռակ­տում, ա­տե­լութ­յուն, ագ­րե­սիա, քաոս և…­ ան­տար­բե­րութ­յուն: Մի տեղ ձեռ­քե­րով փլա­տակ են մաք­րում, որ մար­մին հա­նեն, մի քա­նի կմ­ այն կողմ զանգ­վա­ծա­յին երգ ու պար է, ու դեռ հո­խոր­տում են, թե ին­չո՛ւ են սաս­տում ի­րենց: Նույ­նը հետ­պա­տե­րազմ­յան օ­րե­րին էր, երբ մեզ հա­մար ի­րենց կյան­քը տված հա­յոր­դի­նե­րի դիե­րի ա­ռա­տութ­յու­նից չէին հասց­նում հու­ղար­կա­վո­րութ­յուն­ներ կազ­մա­կեր­պել, ա­մեն օր զոհ­ված զա­վակ­նե­րի ոս­կոր­ներ էին պար­կե­րի մեջ ծնող­նե­րի ձեռ­քը տա­լիս, միև­նույն ժա­մա­նակ մարդ­կանց ստվար զանգ­ված քեֆ-ու­րա­խութ­յուն­նե­րի մեջ էր: Իսկ ժա­մա­նա­կին ան­գամ հե­ռուս­տա­ցույց չէին բարձր միաց­նում, երբ փո­ղո­ցում հան­գուց­յալ էր լի­նում: Այդ ինչ­պե՞ս սա­տա­նան կու­րաց­րեց մեր հո­գի­նե­րը, խառ­նեց ի­րար ա­մենն ու մո­լո­րեց­րեց Աստ­ծո մարդ­կանց: Այդ ո՞ւմ է ձեռն­տու լվա­նալ մարդ­կանց ու­ղեղ­նե­րը, ար­մա­տա­խիլ ա­նել ըն­տա­նե­կան, ազ­գա­յին ար­ժեք­նե­րը՝ հեգ­նո­րեն ծաղ­րե­լով բա­րի ա­վան­դույթ­նե­րը: Հա­մաշ­խար­հա­յին ի՞նչ չա­րի ձեռք է հա­մա­հար­թեց­նում մշա­կույթ ու չա­փա­նիշ, ա­զա­տութ­յան ան­վան տակ ստեղ­ծում այն­պի­սի քաոս, ո­րից գլուխ հա­նե­լը, ա­ռա­վել ևս դուրս գա­լը ան­գամ շատ խե­լա­ցի­նե­րի հա­մար է բարդ ու խնդրա­հա­րույց… Ան­տար­բե­րութ­յու­նը, թերևս, չար­յաց նվա­զա­գույնն է, ո­րի հար­մա­րա­վետ ա­վա­զանն են ի­րենց նե­տում շա­տե­րը, և դա հենց չա­րի խայծն է: Նախ, խո­րը ան­տար­բե­րութ­յու­նը սթրե­սին հետ­ևող հի­վան­դութ­յուն է (apatia), ո­րը եր­բեմն ա­ռանց բժշկա­կան մի­ջամ­տութ­յան չի էլ բուժ­վում: Իսկ թե ո՞ւմ է ձեռն­տու հի­վանդ հա­սա­րա­կութ­յունն ու նրա ան­տար­բե­րութ­յու­նը, պարզ ու դա­սա­կան ի­րո­ղութ­յուն է: Չա­րա­չար սխալ­վում է «ինձ չի վե­րա­բե­րում» ա­սող ու մի կողմ քաշ­վող ան­տար­բե­րը, ո­րով­հետև կող­քի­նի դժբախ­տութ­յա­նը կող­քից նա­յո­ղը շատ շու­տով ինքն է ընկ­նում նույն ի­րա­վի­ճա­կի մեջ, ո­րով­հետև «ինչ չա­փով որ չա­փում եք, նույ­նով էլ ձեզ կչափ­վի» (Ա­վե­տա­րան): Ապ­րե­լով նույն փոքր հա­մայն­քում, չի կա­րող լի­նել ու­րի­շի ցավ, և­ որ­քան էլ օ­րենք­ներ խմբագր­վեն, փո­փոխ­ման են­թա­կա չեն կա­րող լի­նել մշտա­նո­րոգ օ­րենք­նե­րը՝ պտտվող շրջա­նը, չփո­փոխ­վող բու­մե­րան­գի օ­րեն­քը և­ աստ­վա­ծաշնչ­յան «­Մի՛ ա­րա ու­րի­շին այն, ինչ չես ցան­կա­նա քեզ ա­նեն»-ի ոս­կե օ­րեն­քը: Ե­թե ան­տար­բեր ես ա­նար­դա­րութ­յան հան­դեպ, ու­րեմն կողմ ես դրան, ու­րեմն և՝ հան­ցա­կից: Ան­տար­բե­րութ­յան լուռ հա­յաց­քի առջև ա­նար­գել կա­րող են կա­տար­վել ա­մե­նաա­նար­դար ա­րարք­նե­րը: Ան­տար­բե­րութ­յու­նը թույ­լատր­ված հան­ցանք է, հետ­ևա­բար՝ ար­տոն­ված մահ է: Եվ, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, ինչ­պե՞ս է հնա­րա­վոր մի փոքր երկ­րում ապ­րել այս­քան տար­բեր, զու­գա­հեռ ի­րա­կա­նութ­յուն­նե­րում: Շա­տերն են այ­սօր փոր­ձում ար­դա­րաց­նել ի­րենց վար­քա­գի­ծը, թե իբր՝ «քա­ղա­քա­կա­նութ­յամբ չեն զբաղ­վում»: Այդ ո՞ր օր­վա­նից հայ­րե­նի­քի սահ­ման­նե­րը պաշտ­պա­նե­լը դար­ձավ քա­ղա­քա­կա­նութ­յուն, ո՞ր օր­վա­նից հայ­րե­նի հո­ղի հա­մար իր ա­ռող­ջութ­յու­նը, ձեռք ու ոտ­քը կորց­րա­ծի խնդիր­նե­րի մա­սին բարձ­րա­ձայ­նե­լը դար­ձավ քա­ղա­քա­կա­նութ­յուն, տնա­վեր ե­ղած, ի­րենց բնօր­րա­նից տե­ղա­հան­ված հա­զա­րա­վոր հայ­րե­նա­կից­նե­րի, ար­ցուն­քոտ աչ­քե­րով պայ­ծառ ե­րե­խա­նե­րի մա­սին ան­հանգս­տութ­յու­նը դար­ձավ քա­ղա­քա­կա­նութ­յուն: Այ­սօր­վա մեր հա­սա­րա­կութ­յան մեջ ան­տար­բե­րութ­յու­նը ան­մարդ­կայ­նութ­յան տի­պիկ դրսևո­րում է, բա­րո­յա­կա­նութ­յան բա­ցա­հայտ ան­կում: (­Թեև, երբ ա­կա­մա բարձ­րա­ձայ­նում ես այդ ա­մե­նի մա­սին ու տես­նում, թե ինչ­պես են վա­զում, հայտ­նում ղե­կա­վա­րութ­յա­նը, թե՝ ար­գե­լե՛ք, հա­սե՜ք, քա­ղա­քա­կա­նութ­յու­նից են խո­սո՜ւմ, մտա­ծում ես՝ գու­ցե ա­վե­լի լավ է ան­տար­բե՞ր լի­նեն, քան այդ տե­սակ «տար­բեր»): Զ­րո է այն հու­զա­խառն ար­ձա­գան­քը, որ հա­ջոր­դում է ա­ռա­վոտ­յան ա­կան­ջին հա­սած լու­րին կամ սոց­ցան­ցում աչ­քովն ըն­կած հու­զիչ նկա­րին, ե­թե դրան ան­մի­ջա­պես հա­ջոր­դե­լու է մի­միայն սե­փա­կան բա­րօ­րութ­յան շուրջ տիե­զե­րա­կան կենտ­րո­նա­ցու­մը, հնա­րա­վո­րինս ու­րախ ժա­մանց­նե­րի կազ­մա­կեր­պու­մը (սոց­ցան­ցե­րում ա­ռատ սե­ղան­նե­րի ու տա­շի­տու­շի նկար­նե­րը վկա) և դ­րա­նով իսկ իր կող­քին ապ­րող­նե­րին մո­ռա­ցութ­յան ան­դուն­դը գլո­րե­լը… Չէ՞ որ նրանց փո­խա­րեն կա­րող էինք լի­նել ա­մեն մեկս: Ան­տար­բե­րութ­յամբ մենք խտաց­նում ենք ա­ռանց այն էլ թանձ­րա­ցող խա­վա­րը: Երբ օգ­նում ես մե­կին, ինչ-որ չա­փով փրկում ես նրան, իսկ մե­կին փրկե­լը մարդ­կութ­յա­նը փրկե­լու պես մի բան է:
Այդ երբ­վա­նի՞ց ապ­րու­մակ­ցու­մը, հար­գան­քը մեկ ու­րի­շի դժբախ­տութ­յան հան­դեպ մե­զա­նում դար­ձավ բարձր կա­տե­գո­րիա: Տե՛ր, ցո՛ւյց տուր մեզ ա­պաշ­խա­րե­լու ու Մար­դուն վե­րա­դառ­նա­լու ճա­նա­պար­հը…
Ան­տար­բե­րութ­յու­նը մար­դու վա­ղա­ժամ մահն է՝ կեն­դա­նութ­յան օ­րոք, ա­պա նաև՝ հա­սա­րա­կութ­յան, ազ­գութ­յան, պե­տութ­յան: Ան­տար­բե­րութ­յու­նը նվա­զեց­նում է մեզ, սպա­նում մեր ստեղ­ծա­րար ո­գին: Մոր­թա­պաշ­տութ­յու­նը չի կա­րող տևա­կան ժա­մա­նակ փրկել սե­փա­կան մոր­թը: Ջ­լատ­վում է հա­սա­րա­կութ­յունն այն­տեղ, ուր չի անդ­րա­դառ­նում ձայ­նը, ուր չկա հա­մա­պա­տաս­խան ար­ձա­գանք, և­ այդ­տեղ է, որ «մնաց­յա­լը կա­րող է դառ­նալ լռութ­յուն»: Տա՛ Աստված, որ մեր ան­տար­բե­րութ­յան զո­հը չդառ­նանք ազ­գո­վի: Եվ ան­գամ, ե­թե չե­զո­քութ­յու­նը զգո­նութ­յան կեց­վածք է են­թադ­րում, ա­պա յոթ հար­յուր տար­վա հեռ­վից Ա­լի­գիե­րի Դան­թեն պա­տաս­խա­նում է դրան. «Դ­ժոխ­քի ա­մե­նա­թեժ անկ­յուն­նե­րը նրանց հա­մար են, ով­քեր չե­զո­քութ­յուն են պահ­պա­նել բա­րո­յա­կան ճգնա­ժա­մի պա­հե­րին»: Լույ­սի ու խա­վա­րի հա­մաշ­խար­հա­յին կռվի մեր օ­րե­րում ան­տար­բե­րութ­յու­նը հենց այն քաղցր թմրան­յութն է, ո­րով հա­ջող­վել է հա­մաշ­խար­հա­յին նե­ռին պա­րու­րել մարդ­կանց ու­ղեղ­նե­րը… Նե­ռի կա­տար­յալ ծա­ռա­յութ­յունն այն­տեղ է, որ­տեղ մար­մին­նե­րից բա­ցի նաև հո­գի­ներ են զո­հա­բեր­վում: Նե­ռի ծա­ռան պի­տի շա­րու­նա­կի հո­գի­ներ լա­փել: Իսկ այդ հո­գի­նե­րը պատ­րաստ են ու­րա­նալ ա­մեն ինչ՝ հա­րա­զատ, ըն­կեր, բա­րե­կամ… Ն­րանք շատ են, ամ­բոխ են, իսկ որ­տեղ ամ­բոխն է, այն­տեղ է սա­տա­նան վստա­հո­րեն ա­ռաջ­նոր­դում: Այն­տեղ է նե­ռի որ­դու լիա­կա­տար հե­նա­րա­նը, գո­յութ­յան ի­մաս­տը, ե­րա­նութ­յու­նը: Որ­տեղ աղ­մուկ է, այն­տեղ քաոս է, այն­տեղ սա­տա­նան լիի­րավ տեր է:
Հա­յոց հո­ղը եփ­վում է հրի ու կրա­կի տակ, տնքում է վշտից, իսկ կրա­կի քու­րա­նե­րից բարձ­րա­նում է գայ­թակղ­ված­նե­րի գոչ­յու­նը. «­Մեզ փրկե՜լ են, է­լի՛, է­լի՜ ենք ու­զում, փրկե՜ք մեզ…»:
Մարդ­կա­յին մա­հերն ու կո­րուստ­նե­րը ա­վե­լի ծանր են մնա­ցող­նե­րի հա­մար: Ոչ ոք չգի­տի՝ ինչ­պի­սին է գնա­ցո­ղի բա­ժի­նը, գու­ցե ա­վե­լի թեթև՞ է նրանց հա­մար: Հո­գի­ներ, որ համ­բարձ­վե­ցին ու փրկվե­ցին երկ­րա­յին պայ­քա­րից… Ն­րանք ա­մեն բան տե­սան ու գու­ցե ի­մա­ցան ճշմար­տութ­յու­նը: Համ­բարձ­վե­ցին, որ լռեն, ու փրկվե­ցին: Դժ­վար է լռե­լը երկ­րի վրա այն մնա­ցող­նե­րի հա­մար, ով­քեր ցավ են զգում հո­ղի հե­ծե­ծանք­նե­րից, ո­րոնց հա­մար կո­րուստ­նե­րի ցա­վը ժա­մա­նակ չի ճա­նա­չում: Այդ հոգ­ևոր պա­շար ու­նե­ցող­ներն են, որ ցած չեն գցում հույ­սի վա­հա­նը՝ դի­մադ­րե­լու հա­մար խա­վա­րին: Չվ­հատ­վող հո­գի­ներն են, որ հա­յաց­քը ոչ մի պահ չեն շրջում լույ­սից. այն­տե­ղից է ճա­ռա­գում հույ­սը: Պայ­քա­րը նրանցն է: Եր­բեմն նրանք չեն էլ ի­մա­նում այդ մա­սին: Ե­ղի­ցի՛ լույս:
Հ.Գ. Տ­ևա­կան ժա­մա­նակ աչքս չէի կա­րո­ղա­նում հե­ռաց­նել սոց­ցան­ցում մեր օ­րե­րի մի թարմ լու­սան­կա­րից, որ­տեղ մի ե­րի­տա­սարդ ձեռ­քե­րի մեջ ա­մուր պա­հել էր տե­ղա­հան­ված խաչ­քա­րի՝ հա­վա­նա­բար տա­պա­նա­քա­րի մի կտոր, ու իր ողջ մտքով, հո­գով, հա­յաց­քով փար­ված էր նրան… Լու­սան­կա­րում պատ­կեր­վա­ծը միայն նա էր, բայց ե­րե­խա­նե­րի տխուր ու դա­տարկ­ված աչ­քեր կա­յին այն­տեղ, լքվող տնե­րի պա­տերն ան­հագ համ­բու­րող կա­նայք կա­յին, ան­զո­րութ­յու­նից բռունցք­նե­րը սեղ­մած, ա­տամ­նե­րը կրճտաց­նող տղա­մար­դիկ կա­յին, ձեռ­քե­րը եր­կինք պար­զած ար­տաս­վող ծե­րեր կա­յին ու նաև ար­դեն հա­վեր­ժո­րեն բա­ցա­կա, ի­րենց հո­ղը սի­րող լի­քը ե­րի­տա­սարդ­ներ կա­յին… Բայց դե, «մենք քա­ղա­քա­կա­նութ­յամբ չենք զբաղ­վում», կա­սեն շա­տե­րը՝ որ­պես ար­դա­րա­ցում, ու նրանց կթվա, թե ար­դա­րա­ցա­ն…

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.