Պ­տույտ մը Ռու­սաս­տա­նի հա­րա­վում, կամ ինչ ար­ժե Լար­սով հանգս­տի մեկ­նե­լը/ Կարեն ՄԻՐԶՈՅԱՆ

 

Ք­սան­մե­կե­րորդ դա­րի սկզբին Ռազ­մա­վի­րա­կան ճա­նա­պարհն ա­վե­լի շատ ֆրան­սիա­կան կամ ի­տա­լա­կան Ալ­պե­րով անց­նող ճա­նա­պար­հի է նման: Ար­դեն շատ վա­ղուց քեզ չի սպառ­նում, որ շրջա­կա երկ­նա­բերձ լեռ­նե­րի փե­շե­րի ան­տառ­նե­րից կհայտն­վեն չեր­քեզ­կա հա­գած աբ­րեկ­ներն ու կթա­լա­նեն: Բայց ըն­դա­մե­նը մի քա­նի կի­լո­մետ­րի վրա, վրա­ցա­կան և ռու­սա­կան սահ­մա­նա­յին մաք­սա­կե­տե­րում ար­դեն ա­կա­նա­տես ես լի­նում խիստ ար­տա­հայտ­ված կոնտ­րաստ­նե­րի: Վ­րա­ցա­կան ան­ցա­կե­տում քիչ է մնում մտա­ծես՝ այս մար­դիկ չա­փից ա­վե­լի են տքնում՝ ան­ցու­դարձ ա­նող­նե­րի մոտ դրա­կան կար­ծիք ու տպա­վո­րութ­յուն ձևա­վո­րե­լու հա­մար. այն աս­տի­ճան է ա­մեն ինչ լավ կազ­մա­կերպ­ված: Անգ­լե­րեն վեր­տա­ռութ­յուն­նե­րի գո­յութ­յան հիմ­նա­վո­րումն են շրջա­կայ­քի կա­տար­յալ մաք­րութ­յունն ու ա­ռանց ա­վե­լորդ քաշք­շուկ­նե­րի սահ­մա­նից ան­դին մարդ­կանց ան­ցու­մը կազ­մա­կեր­պե­լը, սպա­սար­կու­մը քա­ղա­քա­վա­րի ու սի­րա­լիր հրամց­նե­լը:
Անց­նում ենք ռու­սա­կան կող­մը: Լար­սը: Լա՛ր­սը… ան­հաս­կա­նա­լին, ա­նըմբռ­նե­լին, ա­նըն­դու­նե­լին ու դա­տա­պար­տե­լին չա­փից դուրս շատ է: Եվ զգա­ցու­մը, որ կա­րող է ու­նե­նալ մար­դը, ով առնչ­վում է Լար­սի ան­ցա­կե­տին, կա­րող են լի­նել միայն հու­սա­հա­տութ­յու­նը, հիաս­թա­փութ­յու­նը, բար­կութ­յունն ու ցա­սու­մը: Այս­տեղ կար­ծես ժա­մա­նա­կը կանգ է ա­ռել՝ ո՛չ օ­րենք, ո՛չ կար­գու­կա­նոն, փո­խա­րե­նը՝ ան­հ­րա­ժեշտ են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի գրե­թե իս­պառ բա­ցա­կա­յութ­յուն, ա­մե­նա­թո­ղութ­յուն, ա­նիշ­խա­նութ­յուն ու ան­կազ­մա­կերպ­վա­ծութ­յուն: Բայց սուրբ տե­ղը, ինչ­պես ռու­սա­կան ա­ռածն է վկա­յում, դա­տարկ չի մնում: Այս­տեղ կար­գա­վո­րիչ դե­րա­կա­տա­րութ­յուն ու­նի միան­գա­մայն այլ մո­տե­ցում, այլ ա­վան­դույթ, և գո­գոլ­յան Չի­չի­կո­վի ժա­մա­նակ­նե­րից, ինչ­պես եր­ևում է, ռու­սա­կան մաք­սա­յին ծա­ռա­յութ­յու­նում շատ քիչ բան է փոխ­վել. ա­վե­լի քան քսան­յոթ ժա­մե­րի ըն­թաց­քում, որ մենք անց­կաց­րինք մաք­սա­կե­տի մեր­ձա­կայ­քում, բազ­մա­թիվ մե­քե­նա­ներ հեր­թից դուրս սպա­սարկ­վում էին՝ հեշ­տութ­յամբ անց­նե­լով մաք­սա­կե­տը: Ն­րանց հա­մար ճա­նա­պարհ էին բա­ցում հա­րա­վօ­սե­թա­կան պետ­հա­մա­րա­նիշ­նե­րով շքեղ ե­րեք մե­քե­նա­նե­րը… Կար­ծում եմ, դժվար չէ կռա­հել՝ ին­չի դի­մաց (ա­կան­ջիս հա­սան նաև սա­կագ­նի մա­սին խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը՝ բա­վա­կա­նին կլո­րիկ մի գու­մար): Ու ողջ այդ ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում լուրջ մտա­հո­գութ­յան տե­ղիք են նաև ար­տա­նետ­ված գա­զե­րը, որ բո­լոր կող­մե­րից մա­տու­ցում են կա­մազ­նե­րը: Ո՞ւր կա­րող ես փախ­չել՝ քո մե­քե­նան, որ տե­ղա­շարժ­վում է ժա­մում հի­սու­նից հար­յուր մետր, մի քա­նի կի­լո­մետ­րա­նոց խցան­ման մեջ է: Ս­տիպ­ված ես հա­մա­կերպ­վել…
Ա­ռան­ձին թե­մա են զու­գա­րան­նե­րը: Տես­նել էր պետք, թե ինչ­պես են կա­նայք ու ե­րե­խա­նե­րը վա­խե­ցած ետ ցատ­կում՝ բա­ցե­լով զու­գա­րան­նե­րի դռնե­րը: Ո­րոշ բան էլ առ­կա էր ճա­նա­պար­հի եզ­րե­րին, որ եր­ևի թե մութ գի­շեր­նե­րի ըն­ձեռ­նած հնա­րա­վո­րութ­յան արդ­յունքն էր… Մինչ­դեռ եր­կիր ժա­մա­նող զբո­սաշր­ջի­կը տե­րութ­յան մա­սին տպա­վո­րութ­յուն է կազ­մում նաև զու­գա­րան­նե­րի վի­ճա­կից: Հա­վե­լեմ, որ մի քա­նի կի­լո­մետ­րա­նոց այդ տա­րածքն աչ­քի էր ընկ­նում խիստ աղ­տոտ­վա­ծութ­յամբ, ի տար­բե­րութ­յուն, ի դեպ, վրա­ցա­կան հատ­վա­ծի:
Մտ­նում ենք Կ­րաս­նո­դար: Իս­կույն աչ­քի է զար­նում հա­յութ­յան ծան­րակ­շիռ ներ­կա­յութ­յու­նը: Լա­վոչ­կի­նի փո­ղո­ցում ա­կա­նա­տես ենք լի­նում հայ ե­րի­տա­սարդ­նե­րի ծեծկռ­տու­քին՝ հա­մեմ­ված ռու­սե­րեն ու հա­յե­րեն հայ­հո­յանք­նե­րի շի­լաշ­փո­թով: Ա­սեմ, որ իմ ողջ գի­տակ­ցա­կան կյան­քում ինձ ան­հանգս­տաց­րել է այն հան­գա­ման­քը, որ մեզ­նից շա­տե­րը դրսում ուղ­ղա­կի կո­լեկ­տիվ ա­տե­լութ­յուն են սեր­մա­նում հա­յութ­յան ու հայ­կա­կան գոր­ծո­նի նկատ­մամբ: Եվ այս մա­սին պետք է ար­դեն բարձ­րա­ձայ­նել:
Ադ­լե­րում ենք. պատ­կե­րաց­րեք, որ ցան­կա­ցած հա­սա­րա­կա­կան վայր ու հիմ­նար­կութ­յուն՝ տաք­սա­պարկ, ավ­տո­բուս (վեր­ջին­նե­րիս վա­րորդ­նե­րը հիմ­նա­կա­նում հա­յեր են), փոստ, խա­նութ, շու­կա, կա­յա­րան, բանկ, զբո­սայ­գի ու սրճա­րան մտնե­լուց ուղ­ղա­կի կա­րող եք ա­սել հա­յե­րեն՝ բա՛րև ձեզ: Ուղ­ղա­կի ապ­շեց­նում է հա­յե­րի ներ­կա­յաց­վա­ծութ­յան աս­տի­ճա­նը: Մ­յուս կող­մից էլ խիստ տխրեց­նում է այն ի­րո­ղութ­յու­նը, որ, մեծ հաշ­վով, հայ­կա­կան գոր­ծո­նի հա­մար դա ա­ռո­չինչ է. Չա­րեն­ցի ա­սած՝ ան­ղեկ, ցա­քուց­րիվ ու ան­գա­ղա­փար:
Ետ­դար­ձին՝ ոնց որ կա­ռափ­նա­րան տա­նեին. չկա­րո­ղա­ցանք ինք­նա­թի­ռի տոմս գտնել և ս­տիպ­ված էինք կրկին ա­ռե­րես­վել Լար­սին: Ինչ­ևէ, ա­վե­լի քան տասն­հինգ ժամ սպա­սե­լուց հե­տո, երբ մո­տե­նում էր մեր հեր­թը, նոր փոր­ձութ­յուն՝ մաք­սա­կե­տում հեր­թա­փոխ է, որ ձգձգվում է՝ մի աղ­ջիկ սուրճ է խմում, մինչ կբա­րե­հա­ճի աշ­խա­տել: Ին­չո՞ւ չեք սկսում աշ­խա­տել հար­ցին ամ­բար­տա­վա­նո­րեն պա­տաս­խա­նում է՝ երբ պետք լի­նի, այն­ժամ էլ կսկսեմ աշ­խա­տել: Մի ու­րիշ թե­մա էլ բեռ­նա­տար­նե­րի հերթն է՝ տասն­յակ կի­լո­մետ­րե­րով: Ու սա միան­գա­մայն այլ թե­մա է: Մեզ ա­սա­ցին, որ ա­ռան­ձին դեպ­քե­րում նաև շա­բաթ­ներ է տևում նրանց սպա­սու­մը: Ու մտա­ծում ես, որ այս­պի­սի ան­փու­թութ­յու­նը նաև նկա­տե­լի տնտե­սա­կան հետ­ևանք­ներ ու­նի և՛ Ռու­սաս­տա­նի, և՛ նրա հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յուն ու­նե­ցող պե­տութ­յուն­նե­րի հա­մար (հայ­կա­կան գյուղմ­թեր­քի ար­տա­հան­ման խո­չըն­դոտ­նե­րի մա­սին լսած կլի­նեք. նշեմ նաև, որ ճա­նա­պար­հի եզ­րե­րին, ո­րոշ տե­ղե­րում, փչա­ցած միրգ էր թափ­ված): Բայց մի՞­թե ար­ժե այդ­չափ ան­փույթ լի­նել հատ­կա­պես հի­մա, երբ եր­կի­րը պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի տակ է:
Մի խոս­քով, այն դրա­կան է­մո­ցիա­ներն ու ապ­րում­նե­րը, որ ու­նե­ցանք հանգս­տի օ­րե­րին, զրո­յա­ցան Լար­սում անց­կաց­րած եր­կար ժա­մե­րի ըն­թաց­քում: Իսկ դրսում քսան­մե­կե­րորդ դարն է…

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.