ԿՅԱՆՔԻ ԾԱՐԱՎԸ/ Աշոտ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

 

Կ­րա­կա­հեր­թը զար­կեց ձախ թևին: Ա­ռա­ջին փամ­փուշ­տից ստա­ցած ցավն այն­քան ու­ժեղ էր, որ մյուս եր­կու վեր­քե­րը՝ դաս­տա­կից քիչ վերև և թ­ևա­տա­կին, գրե­թե չզգաց: Ա­վե­լի ճիշտ, չհասց­րեց զգալ յու­րա­քանչ­յուր վերքն ա­ռան­ձին. ա­մե­նը  միա­խառն­վեց մեկ հուժ­կու հար­վա­ծի մեջ, ո­րը, ինչ­պես թվաց ա­ռա­ջին պա­հին, պո­կեց ու տա­րավ ձեռ­քը:
Ցն­ցու­մը շուտ ան­ցավ. վի­րա­վո­րը սե­փա­կան ջան­քե­րով հաղ­թա­հա­րեց այն: Եր­կու կոտր­վածք­նե­րով ձեռ­քը միան­գա­մից այ­տուց­վեց, քա­րա­նա­լով անբ­նա­կան վի­ճա­կում՝ ծալ­ված  ար­մուն­կով և ­բաց­ված ա­փով, ուղղ­ված դե­պի վեր: Ինք­նա­ձի­գը բաց չթող­նե­լով՝ ա­ռողջ թևով Ար­մե­նը փոր­ձեց ձախ ձեռ­քի դաս­տա­կը դնել  «աֆ­գան­կա­յի» բաց կրծքում: ­Սա­կայն մի քա­նի քայ­լից ձեռ­քը դուրս ե­կավ բաճ­կո­նա­կի տա­կից և­ ա­զա­տութ­յուն զգա­լով` ու­ժեղ տե­ղա­շարժ­վեց դե­պի ձախ մինչև վերջ, բութ, սրտխառ­նիչ ցավ պատ­ճա­ռե­լով, և ­դեռ եր­կար հան­դարտ­վում էր ան­հե­թեթ ող­ջույ­նի շար­ժու­մով, դո­ղա­լով ու­ղիղ աչ­քե­րի առջև: Այն ընդ­հան­րա­պես չէր են­թարկ­վում, ինչ-որ ինք­նու­րույն և­ օ­տա­րա­ծին բան էր թվում:
­Հան­կարծ սաս­տիկ խղճաց ինքն ի­րեն և­ այ­լան­դակ­ված ձեռ­քը, բայց շուտ  հաղ­թա­հա­րեց այդ զգա­ցո­ղութ­յու­նը: «­Դեռ ա­մեն ինչ ա­վարտ­ված չէ, կգնամ այն­քան, ինչ­քան կկա­րո­ղա­նամ»,-կար­ծես եր­կատ­վե­լով ներշն­չում էր իր ներ­քին «ես»-ին վի­րա­վո­րը և ­նույ­նիսկ ժպտաց նրան, երբ հա­սավ ըն­կեր­նե­րին: Ն­րանք ա­րագ կապ­կպե­ցին վեր­քե­րը: ­Վի­րա­կա­պե­րը վայր­կե­նա­պես ծան­րա­ցան ար­յու­նից, ո­րի թթված հո­տին ոչ մի կերպ չէր կա­րո­ղա­նում հա­մա­կերպ­վել:
­Հա­կա­ռա­կոր­դը հե­տապն­դում էր շրջա­փա­կու­մից դուրս ե­կած­նե­րին: Ընդ­հա­րում­նե­րից մե­կի ժա­մա­նակ խում­բը մաս­նատ­վեց: ­Հի­մա նրանք չոր­սով մնա­ցին. Ար­մե­նը ան­ձայն էր քայ­լում՝ վե­րաի­մաս­տա­վո­րե­լով կա­տար­վա­ծը…
­Հա­կա­ռա­կոր­դը, որն ան­հա­ջող գրո­հում էր փոքր լեռ­նա­յին լճի մոտ գտնվող ռազ­մա­վա­րա­կան կար­ևոր բար­ձուն­քը, եր­րորդ օ­րը գոր­ծեց խո­րա­ման­կա­բար. թի­կուն­քից մտնե­լով ան­ն­կատ՝ կի­սա­լուս­նաձև շրջա­փա­կեց ար­ցախ­յան մար­տիկ­նե­րի փոքր ջո­կա­տը:
Եր­կար դի­մադ­րութ­յու­նը սպառ­նում էր գե­րութ­յամբ. պար­զա­պես  չէր հե­րի­քի զի­նամ­թեր­քը: ­Նա­հան­ջե­լու տեղ չկար. ներք­ևում՝ սա­ռը ծփան­քի մեջ, շող­շո­ղում էին լճի ջրե­րը, և­ ե­թե հա­կա­ռա­կոր­դի հա­մար լուրջ խո­չըն­դոտ էր, հի­մա դար­ձել էր թշնա­մու շրջա­փակ­ման շղթա­յի շա­րու­նա­կութ­յու­նը: Ի­րա­վի­ճակն ա­րագ գնա­հա­տե­լով՝ մար­տիկ­նե­րը ո­րո­շե­ցին ճեղ­քել թշնա­մու գի­ծը, շարժ­վել դե­պի միակ ա­զատ ու­ղին՝ ձախ կող­մից դե­պի սա­րը բարձ­րա­ցող ա­րա­հե­տը:
Այր­վող ՀՄՄ-ի մոտ թեժ մարտ բռնկվեց: ­Կող­քին ընկ­նում էին ըն­կեր­նե­րը: Ար­մե­նի դեմ­քը ո­ղող­վեց դի­պու­կա­հա­րի փամ­փուշ­տից ճա­կա­տը խոց­ված մար­տա­կան ըն­կե­րոջ ար­յու­նով: Ե­թե չհա­ջող­վեր հա­վաս­տան­շել խնամ­քով քո­ղարկ­ված գնդաց­րոր­դին, ո­րը թաքն­վել էր թփե­րում, բո­լորն էլ կընկ­նեին: Երբ Ար­մե­նը փոր­ձեց կրա­կով փա­կել վեր­ջին հե­ռա­ցող ըն­կե­րո­ջը, թշնա­մու կրա­կա­հեր­թը հա­սավ  նաև նրան…
­Ման­կութ­յան տա­րի­նե­րին ար­դեն հաս­կա­նա­լով, որ մահն ան­խու­սա­փե­լի է բո­լո­րի հա­մար, նա չգի­տես ին­չու հա­մոզ­ված էր սե­փա­կան ան­մա­հութ­յան մեջ: Ն­րան թվում էր, որ մահն ինչ-որ հրաշ­քով կշրջան­ցի ի­րեն: ­Հի­շե­լով դա հի­մա՝ մո­տա­վո­րա­պես քսան տա­րի անց, Ար­մե­նը ա­կա­մա ժպտաց…
Այ­նինչ կյան­քը դեռ խա­ղում էր նրա մեջ, աշ­խար­հի հետ կա­պե­լով հա­զար ան­տե­սա­նե­լի թե­լե­րով՝ զգա­ցում­նե­րով, զգաց­մունք­նե­րով, մտքե­րով, հի­շո­ղութ­յուն­նե­րով: Եվ թվում էր, որ միայն ա­նա­սե­լի ցա­վի մի­ջո­ցով հնա­րա­վոր կլի­նի միան­գա­մից ընդ­հա­տել այդ ա­մե­նը, որ միայն ինչ-որ ան­սո­վոր բան կկա­րո­ղա­նար դա­դա­րեց­նել այդ զար­մա­նա­լի վի­ճա­կը, որն ըն­ծայ­վել է մի­միայն մար­դուն: ­Բայց որ այս­պես. ան­խոս և ­լուռ, հո­սող ար­յան հետ պետք է հե­ռա­նար կյան­քը, ոչ մի կերպ չէր տե­ղա­վոր­վում ու­ղե­ղում: ­Նա չէր կա­րող, չէր հա­մար­ձակ­վում պատ­կե­րաց­նել դա, չէր հա­վա­տում, որ ըն­դա­մե­նը մի քա­նի րո­պեից կա­րող է դառ­նալ այն­քան ան­շարժ և­ ան­կեն­դան, ինչ­պես ոչ շատ հե­ռու ըն­կած, ար­կից  ար­մա­տա­խիլ ե­ղած կոճ­ղը: ­Նա հրա­ժար­վում էր նաև ըն­դու­նել, որ մար­տա­կան ըն­կեր­նե­րի մեծ մա­սը, ո­րոնց հետ դեռ վեր­ջերս կի­սում էր հա­ցը, քու­նը և ­հան­գիս­տը, մա­հա­ցել են… Եվ դա նրան ուժ էր տա­լիս:
Ար­մե­նը տանջ­վում էր ծա­րա­վից. ջուր չէր խմել  գրե­թե մի օր: ­Միշտ ճշտա­պահ ջրկի­րը ե­րեկ, չգի­տես ին­չու, չէր ե­կել: ­Դիր­քե­րին մո­տե­ցավ միայն  հա­ջորդ օր­վա կե­սօ­րին, մար­տը սկսվե­լուց ա­ռաջ, երբ անս­պա­սե­լի հայտն­վեց դի­տա­պա­հա­կը՝ քրտին­քի մեջ կո­րած, և ­հուզ­մուն­քից դո­ղա­ցող ձայ­նով հայտ­նեց, որ հա­կա­ռա­կոր­դը օ­ղա­կի մեջ է առ­նում ի­րենց: ­Ջու­րը մո­ռաց­վեց… ­Հի­մա, մո­տա­վո­րա­պես ի­մա­նա­լով աղբ­յու­րի գտնվե­լու վայ­րը, նրանք փնտրում էին լեռ­նա­յին, ամ­ռան տա­պից տա­ռա­պող ան­տա­ռում:
Չ­նա­յած բո­լոր ջան­քե­րին, ար­յու­նա­հո­սութ­յու­նը կանգ­նեց­նել չհա­ջող­վեց: ­Վի­րա­վո­րը նկա­տե­լիո­րեն թու­լա­նում էր: ­Նա զրա­հա­բաճ­կո­նի գրպան­նե­րից հա­նեց, ըն­կեր­նե­րին փո­խան­ցեց նռնակ­ներն ու պա­հես­տա­տու­փե­րը: Ո­րոշ ժա­մա­նակ անց մար­տիկ­նե­րը, փոր­ձե­լով նոր ցավ չպատ­ճա­ռել վի­րա­վո­րին, կտրե­ցին ար­յու­նով ներծծ­ված զրա­հա­բաճ­կո­նը և ­միայն այդ ժա­մա­նակ նկա­տե­ցին եր­րորդ վեր­քը թևա­տա­կին, վրդով­մուն­քով կշտամ­բե­լով, որ թաքց­րել էր ի­րեն­ցից…
­Շու­տով աղբ­յու­րի ո­րո­նում­նե­րը հա­ջո­ղութ­յամբ պսակ­վե­ցին, և ­կուշտ ջուր խմե­լու ան­հաղ­թա­հա­րե­լի զգա­ցու­մը տի­րեց նրան: ­Սա­կայն  վի­րա­վո­րին հիաս­թա­փութ­յուն էր սպաս­վում. ըն­կեր­նե­րը կտրա­կա­նա­պես ար­գե­լե­ցին նրան խմել: ­Ջու­րը, սո­վո­րա­կան ջուրն այդ պա­հին նշա­նա­կում էր վերջ. թույ­նի պես մահ էր բե­րում:
Ի վի­ճա­կի չլի­նե­լով բա­ցել քա­րա­ցած փրփու­րից ծեփ­ված բե­րա­նը՝ նա շար­ժու­մով ցույց տվեց, որ պատ­րաստ­վում է միայն թրջել շրթունք­նե­րը: ­Բայց ար­դեն մի րո­պեից նրան՝ ամ­բողջ մարմ­նով գետ­նին հպված և ­մո­լե­գին ա­գա­հութ­յամբ սառ­նո­րակ ջու­րը ներծ­ծող, ա­սես հենց կյանքն իր թար­մութ­յամբ և­ ու­ժով, ստիպ­ված էին կտրել կեն­սու­րախ կար­կա­չող առ­վա­կից: Ո­րոշ ժա­մա­նակ անց մի քա­նի քայլ ա­նե­լով՝ ան­տա­նե­լի ծանրութ­յուն զգաց ոտ­քե­րի մեջ և նստեց, խնդրե­լով ըն­կեր­նե­րին, ո­րոնց այդ­քան թեթ­ևամ­տո­րեն չլսեց, թող­նել ի­րեն, խոս­տա­նա­լով, որ մթնշա­ղի մո­տե­նա­լուն պես ինք­նու­րույն կհաս­նի դիր­քե­րին: ­Բայց երբ նրան ձայն տվե­ցին, դժվա­րութ­յամբ ան­ջա­տեց ծան­րա­ցած կո­պե­րը, հաս­կա­ցավ, որ ու­ժե­րը վերջ­նա­կա­նա­պես լքում են, և ­գու­ցե կյանքն ար­դեն կի­սով չափ դուրս է ե­կել իր մի­ջից:
– Գ­նա­ցեք,- միա­լար պնդում էր՝ ինքն իր բա­ռե­րին չհա­վա­տա­լով:- ­Գի­շե­րը ինքս կհաս­նեմ:
­Հան­կարծ աչ­քե­րի մեջ կայ­ծա­կի ա­րա­գութ­յամբ պտտվե­ցին հսկա ծա­ռե­րի սա­ղարթ­նե­րը, և ­ցե­րե­կա­յին թույլ լույ­սը, ո­րը բա­րակ շի­թով ճեղ­քում էր փար­թամ տերև­նե­րը, ան­հե­տա­ցավ: ­Հե­ռու և­ ա­ղոտ աչ­քին եր­ևաց մայ­րը, ո­րը մա­հա­ցել էր ու­ղիղ մեկ ա­միս ա­ռաջ… Այդ պա­հին զգաց ինչ-որ մե­կի թեթև ու հո­գա­տար հպու­մը: «­Մայ­րի՜կ»,- շշնջաց վի­րա­վորն ու փոր­ձեց բա­ցել աչ­քե­րը, բայց չկա­րո­ղա­ցավ: ­Նա ար­դեն չէր լսում, թե ինչ­պես էին ըն­կեր­ներն ի­րեն կան­չում:
­Վի­րա­վո­րը հայտն­վեց մի անվր­դով դրութ­յան մեջ, ո­րը լի­նում է եր­ևի միայն այն ժա­մա­նակ, երբ ընդ­հուպ մո­տե­նում ես վեր­ջին սահ­մա­նագ­ծին՝ լիո­վին և­ անտր­տունջ տրվե­լով  վրա հա­սած լիար­ժեք, զար­հու­րե­լի ա­զա­տութ­յան զգաց­մա­նը: Թ­վում էր, թե ողջ աշ­խար­հը դան­դաղ շրջվում էր, իսկ նա չէր դի­մադ­րում, նույ­նիսկ չէր փոր­ձում պա­հել այն: Ինքն ի­րեն ա­վե­լորդ, օ­տար և ջնջ­ված էր զգում: ­Նույ­նիսկ ա­մե­նա­մոտ, հա­րա­զատ մարդ­կանց մա­սին մտա­ծե­լու ուժ չու­ներ: Ն­րանք, որ­քան էլ դա սար­սա­փե­լի էր, օ­տար և­ ա­նի­րա­կան էին թվում… ­Ներ­քին «ես»-ն էլ էր լռում…
Ի­րենց և­ ըն­կեր­նե­րի ավ­տո­մատ­նե­րի, նրա մարմ­նի և­ ար­յու­նից ու­ռած բաճ­կո­նի ծան­րութ­յան տակ կռա­ցած, լեռ­նա­յին լանդ­շաֆ­տի ութ-տա­սը կի­լո­մետ­րե­րը հաղ­թա­հա­րե­լուց հյուծ­ված, ըն­կեր­նե­րը քարշ էին տա­լիս վի­րա­վո­րին: Որ­պես­զի ինչ-որ ձևով օգ­նի նրանց, վի­րա­վո­րը փոր­ձում էր շար­ժել ոտ­քե­րը… ա­պարդ­յուն…
­Զին­վո­րա­կան հոս­պի­տա­լում բժիշկ­նե­րը Ար­մե­նին հա­րա­զա­տի պես ըն­դու­նե­ցին, իսկ բուժ­քույ­րե­րը ոչ մի ան­գամ չմեր­ժե­ցին ջու­րը, ո­րը նա հինգ րո­պեն մեկ էր խնդրում…
Կ­յան­քը՝ լու­սա­փայլ և­ ու­րա­խա­լի, դան­դաղ, բայց հաս­տա­տա­կամ վե­րա­դառ­նում էր, յու­րա­քանչ­յուր բջիջ ի­րե­նով լցնե­լով:

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.