ՄԵՆԻԿ / ­ Կա­րի­նե ՌԱՖԱՅԵԼՅԱՆ

 

– Լավ, թարմ կա­լա­ներ ու­նեմ: Կա­լա­ներ կու­զե՞ք:
– Տ­վեք… Չէ, չէ՜… Կա­լա­ներ պետք չեն: Մի ա­վե­լի զուսպ, չե­զոք բան ա­ռա­ջար­կեք: Էն­պի­սի տեղ եմ գնում, որ չեմ ու­զում իմ ծաղ­կեփն­ջով աչք ծա­կել:
– Ո՞ւր եք գնում:
– Հան­գուց­յա­լին հյուր: Գե­րեզ­մա­նա­տուն:
– Վա՜յ, ցա­վակ­ցում եմ: Բա­րե­կա՞մ մարդ էր:
– Ա­յո՛, բայց…
– Էն­քան էլ մոտ բա­րե­կան չէր, հա՞:
– Մայրս ու նա հա­կոտն­յա էին ամ­բողջ կյան­քում. ան­վերջ վա­զում էին մեկ­մե­կու ետ­ևից ու տեղ չէին հաս­նում: Մշ­տա­պես կես­կա­տակ-կես­լուրջ կտցա­հա­րում էին ի­րար:
– Բա ին­չո՞ւ եք գնում նրա գե­րեզ­մա­նին:
– Դե՜, ըն­դուն­ված կարգ է: Ին­քը ձևաց­նում էր, թե մեր բա­րե­կամն է, ես էլ ձևաց­նում եմ, թե հար­գում եմ իր հի­շա­տա­կը:
– Էս փուն­ջը հար­մա՞ր է:
– Ա­յո՛, դա կար­ծես թե հար­մար է, տվեք:
Մորս ա­նու­նը Մե­լան­յա էր, բայց բո­լորդ ա­սում էիք Մե­նիկ: Շատ հե­տո ես պի­տի սի­րեի տա­րօ­րի­նակ թվա­ցող էդ ա­նու­նը՝ կար­դա­լով դրա արևմտ­յան տար­բե­րա­կը «Ե­րեք Դ­յու­մա», «­Քա­մուց քշված­նե­րը» գրքե­րում, ու ո­րո­շեի մորս ա­նակն­կալ մա­տու­ցել՝ իմ աղջ­կան կո­չել Մե­լը­նի…
Մայրս, որ իմ ա­մեն ինչն էր, էդ­պես էլ չա­զատ­վեց մե­նութ­յան ճի­րան­նե­րից: Ամ­բողջ ջանքս ուղղ­ված էր դրան, հատ­կա­պես՝ կյան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րին: Ա­մեն տեղ կող­քիս էր, ան­թա­քույց հրճվանք ու հպար­տութ­յուն էր գծագր­վում դեմ­քին, երբ միա­սին հայտն­վում էինք նշա­նա­վոր մարդ­կանց մի­ջա­վայ­րում, երբ իր չա­փա­զանց­ված ըն­կա­լում­նե­րում իմ ու նրանց միջև հա­վա­սա­րութ­յան նշան էր դնում ու հե­տո ոգ­ևո­րութ­յամբ բո­լո­րին պատ­մում, թե մեզ ուր էին հրա­վի­րել, ոնց էին ըն­դու­նել-հյու­րա­սի­րել, աղջ­կան հա­նել-ամ­պե­րին հասց­րել, ի­րեն էլ՝ պո­չից կպած:
– Ես գի­տեի՝ էդ տե­սակ բա­ներ մե­նակ կի­նո­նե­րում են լի­նում. ի՜նչ մար­դիկ էին, ի՜նչ ճա­շակ, ի՜նչ վե­րա­բեր­մունք,- ա­մեն ան­գամ գո­ռոզ-գո­ռոզ պատ­մում էր քեզ մայրս:
Դու հայտ­նի գիրք ու թերթ կար­դա­ցող էիր: Մեկ էլ հայտ­նա­գոր­ծութ­յուն ա­րա­ծի պես մի ա­նուն կգտնեիր, կսկսեիր մորս պատ­մել, թե ի՜նչ մեծ ար­վես­տա­գետ է, ի՜նչ հա­ջո­ղութ­յուն­ներ ու­նի, ի՜նչ ճա­նաչ­ված է ամ­բողջ աշ­խար­հում: Պատ­մում ու մտա­ծում էիր, թե մայրս գի­քոր-գի­քոր պի­տի զար­մա­նա ու հիա­նա քո գի­տե­լիք­նե­րով: Ման­կութ­յու­նից դրան էիր սո­վոր. բո­լո­րը դմբո են, մե­նակ դու ես գրքեր կար­դում ու լու­սա­վո­րում քեզ­նից փոքր քույր-եղ­բայր­նե­րիդ, հար­ևան­նե­րիդ, ծա­նոթ­նե­րիդ:
Մայրս հան­գիստ լսում-լսում էր քեզ ու հասց­նում շշմեց­նող հար­վա­ծը.
– Հա՛, ճա­նա­չում եմ, աղջ­կաս ըն­կեր­նե­րից ա, մի շա­բաթ ա­ռաջ ենք հան­դի­պել:
Հե­տո դառ­նում էր ինձ.
– Էն օր­վա նկար­նե­րը ցույց տուր մոր­քու­րիդ:
Դու էդ պա­հե­րին թա­կարդն ըն­կա­ծի պես էիր: Չ­գի­տեիր՝ կար­դա­ցա­ծի՞դ կաս­կա­ծեիր, թե՞ լու­սան­կար­նե­րին, ո­րոն­ցից մե­կում էդ հան­րահռ­չա­կը սո­վո­րա­կան մահ­կա­նա­ցո­ւի նման ժպտում էր՝ մորս ու­սը տնա­վա­րի գրկած: Տես­նես՝ ին­չի՞ էիր էդ­քան հուզ­վում: Չէ՞ որ պա­հուս­տում էն­քա՜ն փամ­փուշտ ու­նեիր՝ մորս սպա­նե­լու հա­մար:
– Իմ տղեն ու­րիշ ա. ա­մեն ա­միս է՛լ փող ա ու­ղար­կում, է՛լ սնունդ, է՛լ շո­րե­ղեն… Ինչ­քան ա­սում ենք՝ հե­րիք ա, ի՜նչ ես էդ­քան ու­ղար­կում, ճար չկա: Պա­սիլ­կե­քի յա­շիկ­նե­րից տունս տրա­քում ա: Հոր հա­մար ա­ռած սպի­տակ Մեր­սե­դե­սի մա­սին՝ է՛լ չա­սեմ:
Մայրս էս­տեղ բե­րա­նը ջուր էր առ­նում ու հի­շում իր չխոս­կան որ­դուն: Էն­քան չխոս­կան, որ բո­լո­րի աչ­քում ան­սիրտ-ան­տար­բե­րի մեկն էր եր­ևում: Էլ չա­սած, որ փող ու «պա­սիլ­կա» հազ­վա­դեպ էր ու­ղար­կում, ո­րով­հետև իմ գոր­ծի ա­նունն ի՞նչ էր: Բա ես է՞դ աղ­ջիկն էի, որ մորս թող­նեի թա­փա­ռա­կան եվ­րո­պա­ցի­նե­րի հույ­սին, մա­նա­վանդ որ նրանք եր­կու ե­րե­խա էին մե­ծաց­նում էդ եվ­րո­պա­նե­րում, ես հայ­րե­նի­քում՝ ոչ մե­կը:
Բայց ոնց որ եղ­բայրս, էդ­պես էլ ես խաբ­ված էինք մեր պատ­կե­րա­ցում­նե­րում: Ես՝ իբր գու­նա­գեղ ծե­րութ­յուն եմ ա­պա­հո­վում մորս հա­մար, եղ­բայրս՝ իբր մայ­րը ոչ մի բա­նի կա­րիք էլ չու­նի: Ի­րա­կա­նում, մայրս որ­տեղ էլ լի­ներ, ինչ­պի­սի մարդ­կան­ցով էլ շրջա­պատ­վեր, մնում էր ինքն իր ցա­վի, որ­դու տիե­զե­րա­չափ կա­րո­տի հետ մե­կու­սա­ցած, բախ­տից խռո­ված.
– Ես մե­նակ եմ՝ իմ ա­նու­նի պես: Ոնց ա­սա­ցին Մե­նիկ, էդ­պես էլ մե­նակ մնա­ցի:
Բայց ո­րով­հետև կա­րո­ղա­նում էր թաքց­նել ներ­սում ե­ղա­ծը, հա­ճախ մարդ­կանց աչ­քին ինք­նա­հա­վան ու գո­ռոզ էր թվում: Դա իր զենքն էր՝ ուղղ­ված ի­րեն խո­ցե­լու պատ­րաստ մարդ­կանց դեմ: Եվ պի­տի ա­սեմ, որ էդ զեն­քը անվ­րեպ էր կրա­կում, թե չէ ին­չի՞ պի­տի մորս մոտ տե­ղի-ան­տե­ղի նեղսր­տեիր ու քրթմնջա­յիր՝ բախ­տի տե­րը թա­ղեմ:
Դուք միշտ էլ կյան­քի հա­կա­ռակ բևեռ­նե­րում եք ե­ղել, նույ­նիսկ երբ մի ան­կող­նում եք քնել ձեր հայ­րա­կան բազ­ման­դամ ըն­տա­նի­քում: Մի տե­սակ մո­ցար­տա­սալ­յե­րիա­կան խլրտոց կար ձեր ա­րան­քում՝ դեռ է՜ն գլխից: Մայրս փոքր տա­րի­քում քո չափ կար­դա­ցած չէր, բայց եր­ևա­կա­յութ­յան թռիչ­քը՝ գնա-գա­լիս եմ: Դու կար­դա­ցած­ներդ ան­գիր ա­նե­լուց ու պատ­մե­լուց էն կողմ չէիր անց­նում, թեև, խոս­տո­վա­նեմ, շատ հա­մով էիր պատ­մում: Մա­մաս ան­վերջ հո­րի­նում էր ու հո­րի­նում: Դու ա­մեն հո­րին­ված­քից հե­տո ա­վա­գի, տան մեծ ե­րե­խա­յի հե­ղի­նա­կութ­յան դիր­քե­րից ծե­փում էիր բե­րա­նը.
– Է­լի ստե­րի տոպ­րա­կը բա­ցե՜ց: Փ­չա՛ն, հե­րի՛ք ա, վե՛րջ տուր:
Մա­մաս խեղ­ճա­նում էր ու սսկվում, մի կերպ լռեց­նում մե­ջը քլթքլթա­ցող, մե­կը մե­կից հե­տաքր­քիր պատ­մութ­յուն­նե­րը: Էդ­պես դու հետ­ևո­ղա­կա­նո­րեն թա­ղում էիր մորս մեջ գրո­ղին, բայց ոնց էլ լի­ներ, նա մի հար­մար պահ գտնում էր ու տրվում իր եր­ևա­կա­յութ­յան վայ­րի­վե­րում­նե­րին: Մեկ-մեկ էլ, հո­րի­նե­լու տա­րեր­քին հանձն­ված, չափն անց­նում էր: Հատ­կա­պես երբ պետք էր մո­րը՝ իմ Ա­նի տա­տին, տան­ջող մտքե­րից, կաս­կած­նե­րից ա­զա­տել: Մի ան­գամ զա­վեշ­տա­լի պատ­մութ­յուն էր հո­րի­նել ձեր հա­րուստ հար­ևա­նի մա­սին, ո­րի ու­նեց­ված­քի ա­ռաջ տատս միշտ ի­րեն խեղճ ու նվաս­տա­ցած էր զգա­ցել: Ն­պա­տա­կին հա­սել էր. տատս զար­մա­ցած լսել էր սի­րուն հո­րին­ված­քը, մի քա­նի ճշտող հարց տվել՝ հա­մոզ­վե­լու հա­մար, որ լսածն իս­կութ­յուն է, հե­տո եզ­րա­կաց­րել՝ հարս­տութ­յու­նը ո­չինչ է, կար­ևո­րը խելքն է, ճա­շա­կը: Մայրս թեթ­ևա­ցած շունչ էր քա­շել. իր եր­ևա­կա­յութ­յան սլա­քը դի­պել էր նշա­նա­կե­տին: Բայց հե­տո, երբ լսել էր, թե տատս ոնց է, խել­քի ու ճա­շա­կի հաղ­թա­թուղ­թը թա­փա­հա­րե­լով սրա-նրա ա­ռաջ բա­րո­յա­պես ոչն­չաց­նում էդ հա­րուստ, քի­թը ցից հար­ևա­նու­հուն՝ վկա­յա­կո­չե­լով աղջ­կա պատ­մա­ծը, ա­մո­թից գե­տինն էր մտել: Չ­գի­տեր՝ ոնց ա­սի, որ դա ի­րա­կա­նութ­յուն չէ, այլ իր հո­րի­նած պու­պուշ սու­տը: Վա­խե­նում էր. հա՛մ մայ­րը կբար­կա­նար, հա՛մ իր ոչ մի ա­սա­ծին էլ չէր հա­վա­տա, հա՛մ էլ, որ ա­մե­նա­վատն է, ինքն այլևս չէր հո­րի­նի հե­տաքր­քիր, զար­մա­նա­լի պատ­մութ­յուն­ներ, ու մու­սան կխռո­վեր ի­րե­նից: Էդ­պես էլ ապ­րում էր տա­րի­ներ շա­րու­նակ՝ հու­սա­լով, թե մայ­րը մի օր կմո­ռա­նա իր մո­գո­նա­ծը: Բայց, չէ՜: Ախր շատ դի­պուկ էր մո­գո­նել, մայրն էդ հա­մեղ խոր­տի­կից ձեռք քա­շո­ղը չէր: Փա՛ռք Աստ­ծո, քի­թը ցից հար­ևա­նը մի քա­նի տա­րուց ան­վե­րա­դարձ մեկ­նել էր Ա­մե­րի­կա, ու դրա­նից ա­մե­նա­շա­տը գոհ էր մնա­ցել բա­րի հե­քիա­թա­սաց մայրս:
Մորս բա­րութ­յու­նը տա­րի­նե­րի հետ փո­խում էր իր բո­վան­դա­կութ­յու­նը: Ան­մեղ պատ­մութ­յուն­ներ հո­րի­նե­լուն հա­ջոր­դեց նյու­թա­կան-կեն­ցա­ղա­յին հո­րի­նում­նե­րի շրջա­նը:
Ման­կութ­յանս ա­մե­նամ­ռայլ հի­շո­ղութ­յուն­նե­րը հենց էդ վեր­ջին­նե­րի հետ են կապ­ված: Հայրս աշ­խա­տող, գոր­ծուն­յա մարդ էր, ա­մու­սինդ՝ բան­սար­կու գլուխ­գո­վան: Ա­մեն ան­գամ մեզ հա­մար հա­գուստ գնե­լիս մայրս խո­րա­ման­կո­րեն փոքր չա­փեր էր ընտ­րում, որ հա­ջորդ տա­րի դրանք տա քո ե­րե­խա­նե­րին: Հայրս, հե­տո էլ՝ մենք հաս­կա­ցել էինք մորս միա­միտ դի­վա­նա­գի­տութ­յու­նը: Ա­մեն ան­գամ մեր գրե­թե չհա­գած շո­րե­րով ու դրանց ա­րանք­նե­րում պար­տակ­ված մթեր­քով լե­ցուն պա­յու­սա­կը ձեր տուն բե­րե­լիս մի թունդ վեճ էր ու­նե­նում ա­մուս­նու հետ ու տա­նում հեր­թա­կան Պ­յու­ռոս­յան հաղ­թա­նա­կը, ո­րից հե­տո զգա­լիո­րեն խարխլ­վում էր մեր տան հիմ­նաս­յու­նը:
Էն­քան խարխլ­վեց-ե­րե­րաց, որ մի օր վերջ­նա­կա­նա­պես փլվեց: Ու դրա­նից հե­տո քո մե­ներ­գե­րի հայ­տա­գի­րը հարս­տա­ցավ ևս մե­կով.
– Ես մարդ ու­նեմ, ու­րիշ­նե­րի նման անգ­լուխ ձիա­վոր չեմ:- Կա­տար­յալ ե­ռեր­գութ­յուն՝ «բախ­տի տի­րոջ» ու մեր­սե­դե­սա­խառն պա­սիլ­կե­քի հա­մադ­րութ­յամբ:
Կար­ևոր չէ, որ էդ երգդ եր­գե­լուց ա­ռաջ, հե­տո, ա­րանք­նե­րում բո­լո­րի գլու­խը տա­նում էիր մար­դուդ ու իր «բո­զի» (քո եզ­րույթն է) ար­կած­նե­րի մա­սին շռայլ պատ­մութ­յուն­նե­րով, ո­րոնց շնոր­հիվ իս­պառ դա­տարկ­վել էին «պա­սիլ­կե­քի յա­շիկ­ներն» ու մաշ­վել սպի­տակ Մեր­սե­դե­սի ա­նիվ­նե­րը:
Մինչև հի­մա մի բան չեմ կա­րո­ղա­նում հաս­կա­նալ. երբ մայրս ա­մեն ան­գամ մեր տան ա­մե­նա­մեծ, վան­դա­կա­վոր կտո­րից կար­ված պա­յու­սա­կը՝ իր բա­ժին «ճի­տին պարտ­քը», ձեր տուն էր բե­րում ու թեթ­ևա­ցած մտա­ծում, թե ե­րե­խա­ներդ մի քա­նի օր­վա ու­տե­լիք կու­նե­նան ու մի քա­նի տար­վա հագ­նե­լիք, ին­չո՞ւ մտքնե­րովդ չէր անց­նում, որ էդ­պի­սի դեպ­քե­րում առն­վազն պի­տի շնոր­հա­կալ լի­նել: Մորս գնա­լուց հե­տո ա­մու­սինդ իր խոց­ված ար­ժա­նա­պատ­վութ­յան վրե­ժը լու­ծում էր շու­տա­սե­լու­կի պես ի­րար ետ­ևից թափ­վող հայ­հո­յանք­նե­րի տա­րա­փով, իսկ դու ներ­դաշ­նակ ձայ­նակ­ցում էիր նրան՝ հայտ­նի «բախ­տի տե­րը թա­ղեմ»-ով: Շատ ուշ՝ տա­րի­ներ անց եմ գլխի ըն­կել, թե ինչ խոր­հուրդ ու­ներ մորս հե­ռա­նա­լուց հե­տո ճշգրտո­րեն կրկնվող ձեր ըն­տա­նե­կան այդ ծե­սը: Ու երբ գլխի եմ ըն­կել, պա­յու­սա­կա­յին այ­ցե­րից հե­տո է՛լ չեմ մնա­ցել ձեր տա­նը՝ զար­միկ­նե­րիս հետ խա­ղա­լու: Ար­դեն գի­տեի՝ ով­քեր են թե՛ ա­մուս­նուդ հայ­հո­յանք­նե­րի, թե՛ քո՝ հա­մա­ռո­րեն թաղ­վող-հառ­նող «բախ­տի տի­րոջ» թի­րախ­նե­րը:

—-
Հի­մա կա­սես՝ ինչ ու­նեիր ա­սե­լու, էն ծաղ­կի խա­նու­թում ու ճա­նա­պար­հին ա­սե­ցիր-պրծար, էլ ի՞նչ ի­մաստ ու­ներ էս­տեղ գալ-հաս­նելդ: Բայց դեռ չեմ վեր­ջաց­րել: Քա­նի որ մինչև հի­մա ա­սած­ներս լավ էլ լսել ես, շա­րու­նա­կեմ ընդ­հատ­ված տե­ղից:
…Էլ մորս նա­խան­ձե­լու պատ­ճառ չու­նես: Հի­մա նա էլ է քեզ նման հանգ­չում հո­ղի տակ: Ու­ղիղ ե­րեք ա­միս դի­մա­ցավ ա­ռանց քո կսմիթ­նե­րի: Հա՛, թե դա քեզ կմխի­թա­րի, ա­սեմ, որ մի հար­ցում նրան ա­ռայժմ հաղ­թում ես: Դու ար­դեն բազ­մա­բո­վան­դակ գե­րեզ­մա­նա­քար ու­նես՝ չտե­սութ­յան սպա­սե­լի չա­փա­բաժ­նով հա­մեմ­ված, իսկ մայրս դեռ ան­տա­պան է: Որ­դին եվ­րո­պա­նե­րում լա­վա­գույն գե­րեզ­մա­նա­քա­րի էս­քիզն է ո­րո­նում: Դեռ չի գտել: Հաս­տատ կգտնի, թե չէ էլ ո՞նց ա­պա­ցու­ցի, որ մեր մո­րը, ինչ ճիշտ՝ ճիշտ, ինձ­նից պա­կաս չի սի­րում:
Ե­րեկ քեզ զար­մաց­րած­նե­րից ու մորս գո­ռո­զաց­րած­նե­րից մե­կի հո­գե­հան­գիստն էր: Չգ­նա­ցի: Էն­քան զբաղ­ված եմ, որ սե­փա­կան հո­գե­հանգս­տիս էլ եր­ևի ներ­կա չլի­նեմ: Բայց, ոնց տես­նում ես, քեզ մոտ ե­կա. գու­ցե, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, սի­րում եմ քեզ, մա­նա­վանդ որ հի­մա մեկ-մեկ ինձ ճիշտ քեզ նման եմ պա­հում, հե­տո ա­նակն­կա­լի եմ գա­լիս ու քթիս տակ ծի­ծա­ղում. հաս­տատ էս էն դեպքն է, երբ ար­յու­նը ջուր չի դառ­նում:
Ես, չնչին բա­ցա­ռութ­յուն­նե­րով, կա­րո­ղա­ցել եմ նե­րել իմ թշնա­մի­նե­րին, սա­կայն դա եր­բեք չի հա­ջող­վել, երբ հեր­թը հա­սել է մորս վի­րա­վո­րող­նե­րին: Գու­ցե Աստ­ված ու մորս հոգ­ևոր գրա­դա­րա­նը կօգ­նեն ինձ էդ հար­ցում: Չ­գի­տեմ: Էդ գրա­դա­րա­նի միակ ըն­թեր­ցո­ղը հի­մա ես եմ: Գր­քե­րից մե­կում մայրս ընդգ­ծել էր մարդ­կանց ուղղ­ված Աստ­ծու խոս­քը. «­Հա­վատն ինձ հա­մար է, սե­րը՝ ըն­կեր­նե­րի, հույ­սը՝ ձեր»: Հի­մա ես հույս ու­նեմ, որ դուք ձեր նոր աշ­խար­հում է­լի գտել եք ի­րար ու ինձ նման ծի­ծա­ղում եք ձեր ան­կա­տար խո­րա­ման­կութ­յուն­նե­րի վրա: Գե­րեզ­մա­նը նույ­նիսկ սա­պա­տա­վո­րին է ուղ­ղում, ուր մնաց ձեզ նման չճկվող-ան­կոտ­րում-թի­թիզ-…­ աղ­ջիկ­նե­րին չուղ­ղի: Մա­նա­վանդ որ, ձեր գո­յա­մարտն այլևս ա­վարտ­ված է: Խա­ղաղ հաշ­վով՝ ոչ-ո­քի:

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։