Համլետ Կարճիկյան․ ՀՐԱԺԵՇՏ ԳՐՈՂԻՆ, ՄԱՐԴՈՒՆ, ԸՆԿԵՐՈՋԸ

Համլետ ԿԱՐՃԻԿՅԱՆ
­Հա­յոց գրա­կան ըն­տա­նի­քը և ըն­թեր­ցող հան­րութ­յու­նը ծանր կո­րուստ կրե­ցին. 86-րդ ­տա­րում, եր­կա­րատև հի­վան­դութ­յու­նից հե­տո, կյան­քից հե­ռա­ցավ բա­նաս­տեղծ, թարգ­մա­նիչ և հ­րա­պա­րա­կա­խոս, 1960 թվից գրահ­րա­տա­րակ­չա­կան հա­մա­կար­գում աշ­խա­տող, բազ­մա­թիվ գե­ղար­վես­տա­կան գրքե­րի և ­հայ դպրո­ցի դա­սագր­քե­րի ու քրես­տո­մա­տիա­նե­րի խմբա­գիր, 1975-ից ՀԳՄ ան­դամ ­Համ­լետ ­Թոր­գո­մի ­Կար­ճիկ­յա­նը:
20-րդ ­դա­րի երկ­րորդ կե­սի վեր­ջին 40 տա­րի­նե­րի ու մեր դա­րասկզ­բի գրա­կան-մշա­կու­թա­յին կյան­քի ա­մե­նից ե­ռան­դուն մաս­նա­կից­նե­րից ու գոր­ծիչ­նե­րից էր նա: 1959 թ. ԵՊՀ-ի բա­նա­սի­րա­կան ֆա­կուլ­տե­տը, 1975-1977թթ. ­Մոսկ­վա­յի ­Մաք­սիմ ­Գոր­կու ան­վան հա­մաշ­խար­հա­յին գրա­կա­նութ­յան ինս­տի­տու­տի բարձ­րա­գույն դա­սըն­թաց­ներն ա­վար­տած, գրա­կան բարձ­րա­գույն գրա­գի­տութ­յամբ բա­ցա­ռիկ մաս­նա­գետ էր նա, հայ գրո­ղի և ­քա­ղա­քա­ցու մի ու­րույն տե­սակ, ո­րը խո­րա­պես մտա­հոգ­ված էր մեր հայ­րե­նի­քի ու ժո­ղովր­դի ճա­կա­տագ­րով:
Հ. ­Կար­ճիկ­յա­նը ու­րույն պատ­կե­րա­ցում ու­ներ հայ­րե­նի­քի մա­սին.
­Սե՛ր իմ, նման ես մի բուռ,
սրտա­չափ իմ ­Հա­յաս­տա­նին.
­Քո մե­ծութ­յու­նը չափ­վում է ոչ թե
տա­փա­րա­կութ­յամբ,
Այլ գա­գաթ­նե­րիդ բազ­մա­պատ­կե­լով
քո խոլ ձո­րե­րի խո­րութ­յու­նը խոր….
­Պա­րույր Ս­ևա­կի հետ նրա ծննդա­վայր՝ ներ­կա­յիս ­Զան­գա­կա­տուն մե­քե­նա­յով մեկ­նե­լիս տե­ղա­տա­րափ անձրևն արթ­նաց­րել էր ար­տա­սո­վոր զգա­ցո­ղութ­յուն­ներ, ո­րոնք խտա­ցել էին մի բա­նաս­տեղ­ծութ­յան մեջ: Գ­րե­թե ա­մեն հան­դիպ­ման մեծ բա­նաս­տեղ­ծը պա­հան­ջե­լով պար­տադ­րում էր.
– ­Համ­լե՛տ, նո­րից կար­դա բա­նաս­տեղ­ծութ­յունդ՝ «­Սեգ լեռ­նե­րի վրա սև­ անձրև էր մա­ղում»: ­Նա էլ ա­մա­չե­լով կար­դում էր.
­Մե­քե­նա­յում նստած, ինչ­պես ակ­վա­րիու­մում,
­Մենք ­Շառլ էինք լսում ձայ­նով ար­յան…
Օ՜, քիչ ա­ռաջ, գի­տե՞ք, մենք Ա­րաք­սը տե­սանք,
Որ ծա­վալ­վում էր լուռ գար­նա­նա­գոլ դաշ­տում,
Ինչ­պես կի­նը՝ սի­րած գի­շերն հար­սա­նի­քի,
Որ տաք ափ է տեն­չում ու դառ­նում է տաք ափ:
Ու մենք՝ փե­սա­ցո­ւի ի­րա­վուն­քով թեև
Ու ձեռ­քե­րով ան­կապ՝
­Չէինք կա­րող տրվել
­Մեզ տրվե­լու պատ­րաստ մեր սի­րա­ծին:
­Հե­տո սեգ լեռ­նե­րին սև­ անձրև էր մա­ղում,
Ու մենք գժվում էինք ակ­վա­րիու­մում:
Ինք­նա­հաս­տա­տու­մը դրսևոր­վեց ի­րա­րա­հա­ջորդ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րում, ո­րոնց է­ջե­րում բոցկլ­տում են սի­րո, հայ­րե­նի­քի և­ ա­վան­դա­կան մյուս թե­մա­նե­րով ինք­նա­տիպ բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­նե­րը, ո­րոն­ցից մի քա­նի­սը մե­ղե­դիա­վոր­վե­լով երգ են դար­ձել: Դ­րան­ցով նա նվա­ճեց գրա­կան մի­ջա­վայ­րի վստա­հութ­յու­նը և ­հե­ղի­նա­կութ­յուն՝ ըն­թեր­ցող հան­րութ­յան մեջ: ­Դար­ձավ ­Հա­յաս­տա­նի եր­կու ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան միութ­յուն­նե­րի՝ Գ­րող­նե­րի և ­Ժուռ­նա­լիստ­նե­րի միութ­յան ան­դամ:
­Վաս­տա­կը գնա­լով դառ­նում էր ծան­րակ­շիռ, գնա­հատ­վում՝ աս­տի­ճա­նա­բար: 1989 թ. «­Սիրտ բա­նա­կան» գիրքն ար­ժա­նա­ցավ ՀԳՄ «Ա­վե­տիք Ի­սա­հակ­յան» գրա­կան մրցա­նա­կի, 2006 թ. պարգ­ևատր­վեց ՀԳՄ «Գ­րա­կան վաս­տա­կի հա­մար» ոս­կե մե­դա­լով ու ՀՀ վար­չա­պե­տի ոս­կե հու­շա­մե­դա­լով, 2011 թ.՝ ՀՀ մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րութ­յան ոս­կե մե­դա­լով:
Եր­կար տա­րի­ներ խմբա­գիր էր «­Լույս» հրա­տա­րակ­չութ­յու­նում: Գ­նա­հա­տե­լի աշ­խա­տանք է կա­տա­րել՝ ռու­սե­րե­նից ար­ձակ կամ չա­փա­ծո թարգ­մա­նե­լով սերբ, լեհ ու բուլ­ղար հե­ղի­նակ­նե­րին (­Բոգ­դան ­Գեմ­բարս­կի, ­Պե­յո ­Յա­վո­րով, ­Դե­սան­կա ­Մաք­սի­մո­վիչ և­ ու­րիշ­ներ), հրա­տա­րա­կել է հատ­կա­պես հայ ի­րա­կա­նութ­յանն առնչ­վող գե­ղար­վես­տա­կան ու հրա­պա­րա­կա­խո­սա­կան եր­կեր: ­Լա­վա­գույ­նը, ան­շուշտ, ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան, մեր հայ­րե­նի­քի ահ­ռե­լի կո­րուստ­նե­րի և­ ար­դար հա­տուց­ման մա­սին լեհ ար­ևե­լա­գետ, գրող ու հրա­պա­րա­կա­խոս ­Բոգ­դան ­Գեմ­բարս­կու «­Նա­մակ­ներ աշ­խար­հին» գրքի՝ իր ծա­նո­թագ­րութ­յուն­նե­րով հրա­տա­րա­կութ­յունն էր, որ Հ. ­Կար­ճիկ­յանն ի­րա­կա­նաց­րեց 1990 թ.:
1987-1991 թթ.  «Խորհրդային գրող»  (հետագայում՝ «Նաիրի») հրա­տա­րակ­չութ­յան գե­ղար­վես­տա­կան գրա­կա­նութ­յան բաժ­նի վա­րիչն էր,  1991-1994 թթ.՝ «­Լույս» հրա­տա­րակ­չութ­յան գլխա­վոր խմբա­գի­րը, 1997-2002 թթ. ՀՀ կա­ռա­վա­րութ­յանն ա­ռըն­թեր տե­ղե­կա­տվութ­յան, գրահ­րա­տա­րակ­չութ­յան և ­պո­լիգ­րա­ֆիա­յի վար­չութ­յու­նում կա­տա­րել է տար­բեր պաշ­տոն­ներ, իսկ մինչև հի­վան­դութ­յու­նը Գ­րող­նե­րի միութ­յու­նում խորհր­դա­տու էր: ­Մի ցան­կութ­յուն վեր­ջե­րում ար­տա­հայտ­վում էր թե՛ գրա­վոր, թե՛ բա­նա­վոր.
Եվ ինձ կթա­ղեն ծնող­նե­րիս մոտ,
…Օ­ղոր­մի՜ նրանց՝ կա­րո­տել են շատ,-
Օ­րը կլի­նի ջինջ ու ար­ևոտ,
Եվ կապ­րի՜ հո­գիս Աստ­ծու հետ հաշտ:
­Հե­ռա­նա­լով մեզ­նից՝ լույ­սի բա­ժին դար­ձավ ու գնաց միա­նա­լու ի­րեն կա­րո­տած լու­սա­հո­գի ծնող­նե­րին:
­Հար­գանք և­ օրհ­նութ­յուն հո­գով Աստ­ծու հետ հաշտ ապ­րող պայ­ծառ մտա­վո­րա­կա­նի բա­րի հի­շա­տա­կին:
­Սամ­վել ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.