ՓՈՔՐԻԿ, ԱՆՄԵՂ ՄԻ ԽՆՁՈՐ / Ա­լիս ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

 

Խն­ձո­րը, մի փոք­րիկ, ան­մեղ խնձո­րը, ու­զում եք ա­սել՝ մա՞րդ կա­րող է սպա­նել:
Բայց սպա­նեց…
Որ­դին՝ հա­րա­զատ որ­դին, ու­զում եք ա­սել՝ մի փոք­րիկ խնձո­րով մո­րը դա­ժան մահ­վան դո՞ւ­ռը հասց­րեց…
Բայց հասց­րեց:
Ո­րով­հետև այս որ­դու մտքե­րը կամ, որ նույնն է՝ նրա մեջ կու­տակ­ված չար ու մութ ու­ժե­րը այդ փոք­րիկ խնձո­րի մեջ էին խու­ժել ու­ղիղ մեկ րո­պեով: Խն­ձո­րը հայտն­վել էր որ­դու մազմ­զոտ՝ ժան­գոտ եր­կաթ­նե­րից, ցրտե­րից ու արև­նե­րից սևա­ցած, ժան­գի քեր­ծած վեր­քե­րի՝ կողք կող­քի, ի­րար մեջ խճող­ված, ծակծկ­ված, կոշ­տա­ցած սպի­նե­րով թա­թի մեջ: Ու­զում էր բե­րա­նը տա­նել թթվաշ խնձո­րը, երբ հա­յաց­քը կենտ­րո­նա­ցավ հե­ռուս­տա­ցույ­ցի էկ­րա­նին: Հայ­րե­նի­քի, պե­տա­կա­նութ­յան կորս­տի մա­սին ռուս լրագ­րո­ղին գուժ­կան, ող­բա­սաց, դա­տա­պար­տող հար­ցազ­րույց էր տա­լիս դեռ վեր­ջերս իշ­խա­նութ­յան ե­ղած, հի­մա՝ ընդ­դի­մա­դիր ա­ռաջ­նոր­դը: Կար­ծես պա­տե­րազ­մում պարտ­վել էին բո­լոր հա­յե­րը՝ բա­ցի ի­րե­նից: Չէր էլ են­թադ­րում, որ հույ­սի, լույ­սի շող չթող­նող ի­րե­նից ար­տա­հո­սող այս լա­վան լցվում է փոք­րիկ, կա­նաչ խնձո­րի մեջ և շեղ­վե­լով ընդ­դի­մա­դիր ճշմար­տա­խո­սից՝ դի­պու­կա­հա­րի գնդա­կի ճշգրտութ­յամբ դիպ­չե­լու է վա­ղուց սայ­լա­կին գամ­ված ծեր Պայ­ծա­ռի ոտ­քի ճիշտ այն հատ­վա­ծին, ո­րից սկսված մա­հից այլևս պրծում չե­ղավ:
Ան­դա­մա­լույծ մոր կող­քին՝ մի կա­թիլ ջուր տա­լու պատր­վա­կով, բայց ի­րա­կա­նում այս ցրտին ժան­գոտ խո­ղո­վակ­ներ, ար­մա­տու­րա­ներ պո­կե­լու-հանձ­նե­լու ցան­կութ­յուն իս­պառ չու­նե­ցող ու ար­դեն կես շիշ օ­ղի կոն­ծած որ­դին չնա­յեց ան­գամ հար­վա­ծի ցա­վից սուր ճիչ ար­ձա­կած մոր կող­մը: Շա­րու­նա­կեց իր ցա­սումն ու հայ­հո­յան­քը տե­ղալ բայ­ղուշ ընդ­դի­մա­դի­րի վրա. «Ի՞նչ ես հա­չում, ու­րեմն տղես, պա­տե­րազ­մի բե­կոր­նե­րը մարմ­նի մեջ, ու­րեմն հի­մա՝ էս պա­հիս, ի­զո՞ւր է սահ­մա­նում դիր­քեր պա­հում, ա՛յ տա­կանք, ե­րեք օր է չի զան­գել: Ես քո…»:
Աչ­քե­րը խո­լո­րեց շուր­ջը, թե՝ էլ ի՞նչ կա ձեռ­քի տակ, հար­վա­ծի էդ բայ­ղու­շին, երբ մշուշ­ված աչ­քե­րից մե­կը (մյու­սը շատ էր հար­բած) տե­սավ մո­րը՝ գլու­խը կրծքին հա­կած, աչ­քե­րը այ­սո­ւայն կողմ, ձեռ­քը ան­կեն­դան կախ­ված…
Շ­փեց աչ­քե­րը, բայց է­լի պարզ չէր տես­նում: Օ­րոր­վեց դե­պի մայ­րը, բռնեց, ու­ռած շրթուն­քով հպվեց, զգաց ան­կեն­դան ձեռ­քը… Սա­ռը ջրից ուշ­քի ե­կավ: Բաց­վեց նախ մեկ, հե­տո մյուս աչ­քի մշու­շը… Ուշ­քի բե­րեց մո­րը. «­Մա՛, քեզ ի՞նչ ե­ղավ… Մա՛…»:
Շ­տապ օգ­նութ­յան բժիշկն ու­զում էր հաս­կա­նալ, թե ի՞նչ հար­ված է ստա­ցել այս կա­շի-ոս­կոր պա­ռավ, ան­դա­մա­լույծ կի­նը, որ քիչ է մնա­ցել սրուն­քոսկ­րը ջարդ­վի… Չէր հա­վա­տա­ցել, թե ձեռ­քից ջրի շիշն է ըն­կել պար­զա­պես…
Ոչ ոք չէր հա­վա­տում, բայց չէին ու­զում չհա­վա­տալ… Բա­ցի ջրի շշից, ու­րիշ մե­ղա­վոր չէին ու­զում գտնել որ­դու ալ­կաշ ըն­կեր­նե­րը… Հար­ևան­նե­րը վա­ղուց էին հաս­կա­ցել, բայց բարձ­րա­ձայն չէին ա­սում, որ մա­հը Պայ­ծա­ռի փրկութ­յունն է լի­նե­լու… Իսկ ին­քը, թեև կողմ չէր այս­պես ապ­րե­լուն, բայց դեմ էլ չէր թե­կուզ այս­պես ապ­րե­լուն… «Եր­րորդ ծոռ­նի­կիս էլ տես­նեմ, նոր մեռ­նեմ»… Տե­սավ եր­րորդ ծոռ­նի­կին էլ, չոր­րոր­դին էլ, փա՜ռք Տի­րո­ջը… «Աղջ­կաս, ա՜խ, աղջ­կաս էլ մի ան­գամ տես­նեմ, գրկեմ ու մեռ­նեմ»… Տե­սավ, բայց գրկեց միայն սրտով. Հո­լան­դիա­յից Հա­յաս­տան հաս­նող վայ­բե­րի պատ­կե­րը գրկե­լը սրտով էլ հեշտ բան չէ… Պա­տե­րա՜զ­մը, ա՜խ, էս դա­ժան պա­տե­րազ­մը վեր­ջա­նար, մենք հաղ­թեինք, Վար­դանս ող­ջա­ռողջ վե­րա­դառ­նար, ու նոր մեռ­նեի»…
Պա­տե­րազ­մը վեր­ջա­ցավ, Վար­դա­նը ողջ, բայց վի­րա­վոր վե­րա­դար­ձավ, քչից- շա­տից բուժ­վեց: Ազդ­րի մեջ բուն դրած բե­կոր­նե­րից եր­կու­սին անհ­նար էր դիպ­չել…
Պայ­ծա­ռին հի­վան­դա­նո­ցի ըն­դու­նա­րան հրող հսկա, թավ բե­ղա­վոր աժ­դա­հան ա­սում էր. «­Կա­ման­դի՛ր, համ­բե­րի՛, հե­սա կապ կտան, քեզ կտա­նեմ ռենտ­գեն»:
Քանդ­ման են­թա­կա ի­րենց շեն­քի բո­լոր ալ­կաշ­նե­րը «կա­ման­դիր» իր հարս Նո­րա­յին են ա­սում, վա­խե­նում են նրա շշպռոց­նե­րից, քիչ է մնում պատ­վի առ­նեն, երբ նա է անց­նում: Պայ­ծա­ռը մտքում տա­քուկ ժպտաց սա­նի­տա­րի սրա­խո­սութ­յան վրա… Հի՛, հի՛, ժամ առ ժամ չո­րա­ցող ոտ­նե­րով իր նման պա­ռա­վին «կա­ման­դի՜ր»… Լա՜վ էր…
Ե­րեք տա­րի տնից դուրս չե­կած ծեր Պայ­ծա­ռը, մո­ռա­ցած, թե ին­չու է այս­տեղ, հե­տաքրք­րութ­յամբ շուրջն էր նա­յում: Տե­սավ ցա­վից մղկտա­ցող եր­կու զին­վոր տղա­նե­րին, մե­կի ոտ­քը չկար, մյու­սի՝ ձեռ­քը: Հի­շեց իր ցա­վը, նա­յեց ոտ­քին… Ժա­մե­րի ըն­թաց­քում ոչ թե վա­ղուց շար­քից դուրս ե­կած, այլ մինչև խնձո­րի հզոր հար­վա­ծը՝ ա­ռողջ ոտ­քը փտած կոճ­ղի գույն էր ստա­ցել: Գույ­նե­րը տա­րած­վում էին դե­պի վեր, դե­պի վար… Զին­վոր եր­կու տղա­նե­րի հա­յաց­քը մի պահ հան­դի­պեց իր «վա՜շ, վի՜շ» ա­նող հա­յաց­քին, կա­րո՞ղ է օգ­նութ­յուն են սպա­սում ի­րե­նից, թե՞ կար­ծում են՝ ի­րենց օգ­նութ­յան կա­րիքն ու­նի: Ին­քը բա­ցի «վաշ-վի՜շ»-ից, ո­չինչ չի կա­րող ա­նել, բա­լե՛ք ջան, զին­վոր­նե՛ր ջան, իր թոռն էլ հի­մա սահ­մա­նին է, դիր­քե­րում, պա­տե­րազ­մը էս է…
Զին­վոր տղա­նե­րը, տնքոց­նե­րը կտրած, իր՝ պա­ռավ կնոջ բաց ոտ­քին էին նա­յում սար­սա­փով: Ինքն էլ նա­յեց… Չոր կոճղ սրուն­քի վրա գույ­նե­րը աչ­քիդ ա­ռաջ փոխ­վում, խտա­նում էին, բարձ­րա­ցել էին վեր՝ դե­պի ծուն­կը, ի­ջել վար՝ դե­պի կո­ճը… «­Չի ցա­վում, բա­լե՛ք ջան, դուք ձե՛զ նա­յեք, ես ցա­վի դի­մա­ցող եմ»:
Իսկ շուր­ջը ա­մեն ինչ ա­սես նո­րութ­յուն էր այս հին աշ­խար­հում…
Նույն բե­ղա­վոր հսկան սայ­լա­կով ներս հրեց սե­րիա­լից շատ ծա­նոթ դե­րա­սա­նու­հուն, իսկ երբ մո­տե­ցավ զին­վոր­նե­րից մե­կին՝ ա­սե­լով. «Գ­նա­ցինք ռենտ­գեն, կա­ման­դի՛ր, կա­պը տվին», եր­կու զին­վոր­նե­րի հա­յաց­քը նախ սա­ռեց, հե­տո եր­կու­սի կրծքից միա­ժա­մա­նակ մի ճիչ թռավ. «Էս… դո՞ւ ես… էս, էս, էս, էս… դու ո՞ղջ ես, պա­րո՜ն կա­պի­տան»: «Ա՛յ տա­կանք, ու­րեմն դու չե՞ս սատ­կել, ու­րեմն վի­րա­վո­րո՞ւմ էլ չես ստա­ցել, ու­րեմն ոտ­քե­րիդ վրա կանգ­նած ես, քայ­լում ես»… Հս­կա սա­նի­տա­րը ու­շադ­րութ­յուն չդարձ­րեց դեռ տե­ղա­ցող լու­տանք­նե­րին, քշեց, դուրս տա­րավ սայ­լա­կը՝ ա­սե­լով. «­Հան­գի՜ստ, կա­ման­դի՛ր, գնում ենք ռենտ­գեն, ար­դեն կա­պը տվել են»:
Ըն­դու­նա­րա­նում մնա­ցած զին­վո­րը դեռ գո­ռում էր կարմ­րա­տա­կած.
– Քո կա­պի­տան ա­սոո­ղիիիի…
– Ի՞նչ կա­պի­տան,- փոր­ձեց հանգս­տաց­նել զար­մա­ցած բուժ­քույ­րը:- Սա մեր ֆելդ­շերն էր: Պա­տե­րազ­մից ա­ռաջ խել­քը գլխին մարդ էր: Գ­նաց-ե­կավ, մի քիչ խել­քը տյու-տյու է, բո­լո­րին «կա­ման­դիր» է ա­սում: «­Կա­ման­դի՛ր, լիֆ­տը չի աշ­խա­տում», «կա­ման­դի՛ր»՝ էս, «կա­ման­դի՛ր»՝ էն, ինձ էլ է «կա­ման­դիր» ա­սում: Բ­ժիշկ­նե­րին էլ օգ­նում է: Ա­սում են քա­նի՜, քա­նի զին­վո­րի կյանք է փրկել:
– Բայց ու­սադ­րի վրա չորս հատ աստղ կար,- ի­րենն է պնդում զին­վո­րը, ա­ռողջ ձեռ­քով իր ու­սին չորս հատ վե­րա­ցա­կան աստղ է նկա­րում:- Մեզ՝ քսան­վեց հո­գով տա­րավ ինքն էլ չգի­տի՝ ուր, թո­ղեց, վա­րոր­դի հետ փա­խավ: Վա­րոր­դը մարդ էր, ետ ե­կավ, երբ քսան­վե­ցից էս եր­կուսս էինք մնա­ցել կի­սա­մեռ: Ա­նունն էլ չի­մա­ցանք, չա­սեց:
– Ա­սում են՝ վառ­վե­լուց հա­զիվ են փրկել: Վառ­ված տե­ղե­րը հի­մա էլ կան: Կա­րող է զոհ­ված կա­պի­տա­նի շորն են հագց­րել… ստիպ­ված… – տա­րա­կու­սում, փոր­ձում է տրա­մա­բա­նել բուժ­քույ­րը…
Պայ­ծա­ռը այս վե­ճից գրե­թե բան չհաս­կա­ցավ, հա­յիլ-մա­յիլ սե­րիա­լի դե­րա­սա­նու­հուն էր նա­յում: Հի­մա ար­դեն դե­րա­սա­նու­հու ա­մու­սինն էր փնթփնթում.
– Հա­սա՞ր նպա­տա­կիդ… Հա­սա՞ր… Հա­զար ա­սի՝ գար­նա­նը կներ­կեմ էդ ան­տեր տա­նի­քը:
Կի­նը մե­ղա­վոր նա­յում էր մի կող­մի վրա կախ­ված իր ոտ­քին…
«Էս ինչ­քա՞ն է էս խեղ­ճի ոտ­քը կախ­ված մնա­լու»:
Ա՛յ քեզ բան… Մի պահ, ե­րեք տար­վա մեջ ըն­դա­մե­նը մի պահ դուրս է ե­կել քանդ­ման են­թա­կա իր տնից, հա­զար ու մի շատ մեծ ու շատ փոքր պրոբ­լեմ­ներ ու­նե­ցող ըն­տա­նի­քից, ու ը­հը՛, տես­նում է սի­րած սե­րիա­լի չսի­րած կեր­պա­րին… Ինչ­քա՜ն է ին­քը զայ­րա­ցել էս լա­չա­ռի ա­րած­նե­րի վրա… Չէ՛, չի ա­նի­ծել, քա­նի որ Տե­րը թույլ չի տա­լիս ա­նի­ծել, բայց որ ա­նի­ծեր, կա­սեր՝ թող սա ան­պայ­ման կրի իր պա­տի­ժը… Ու, ը­հը՛, խնդրեմ, դեմ դի­մաց նստած են ինքն իր, նա՝ իր սայ­լա­կում… Նա՞ է, գու­ցե նա չի… չէ՛, նա է, ձայնն էլ է ծա­նոթ: Ա­մուս­նուն մեղմ, շա՜տ քնքուշ հարց­նում է.
– Ե՞րբ ես ինձ տուն տա­նե­լու:
– Համ­բե­րի, Հա՛ս ջան, տես­նենք ի՞նչ են ա­սում, ռենտ­գեն կա­նեն, կգնանք, էն մնա­ցածն էլ կներ­կես…
Ձեռ է առ­նում, հի՛, հի՛… Մե՜ղք է, տես­նես ին­չի՞ է խել­քին փչել տա­նիք բարձ­րա­նալ:
Դե­րա­սա­նու­հին սսկվել է, հի­մա ան­թարթ ու սար­սա­փած իր՝ պա­ռա­վի ոտ­քին է նա­յում. «Էս ի՞նչ է ե­ղել քեզ, ա՛յ տա­տիկ»,- հարց­նում է նրա շփո­թա­հար հա­յաց­քը:
«­Հե՛չ, բա­լե՛ս, ջրի շիշն է ըն­կել ոտ­քիս, կանց­նի»: Ար­դեն լրիվ հա­վա­տում է ոս­տի­կան­նե­րի հա­մար հո­րի­նած իր ստին:
«­Կանց­նի՞»,- պա­տաս­խա­նում են դե­րա­սա­նու­հու տագ­նա­պած աչ­քե­րը:
«Ա­սում ես՝ չի՞ անց­նի: Ո­չինչ, բա­լե՛ս, ես պա­ռավ եմ, դի­մա­նամ՝ դի­մա­նամ, չդի­մա­նամ՝ չդի­մա­նամ: Բա քե՞զ ինչ է ե­ղել»:
Դե­րա­սա­նու­հին փոր­ձեց աջ ձեռ­քը բարձ­րաց­նել, չբարձ­րա­ցավ, հաս­կաց­րեց, որ աջ ձեռ­քը չի աշ­խա­տում, ա­ռողջ ձեռ­քով ցույց տվեց կախ­ված ոտ­քը… «Իմ խել­քից է, էս մար­դը մեղք չու­նի»: Քնք­շան­քով նա­յում է ա­մուս­նուն, ա­ռողջ ձեռ­քով ու­սի վրա գտնում է ա­մուս­նու ձեռ­քը, բռնում է պինդ:
«­Բա դու էդ օրն ընկ­նե­լու կի՞ն էիր: Բո­լո­րը քեզ­նից վա­խե­նում էին»:
«Էդ ես չէի, դերս էր էդ­պի­սին»… Նա­յում է սի­րուց հալ­չող ա­մուս­նուն, որ պատ­րաս­տա­կամ կառ­չել է սայ­լա­կի բռնա­կից:
«Է­լի կխա­ղա՞ս էդ դե­րը»…
Հար­սը՝ Նո­րան ե­կավ: Որ­դին ա­մո­թից չի եր­ևում կամ էլ ար­դեն կոն­ծել, մի տեղ վեր է ըն­կել… Էս շվա­րա­ծութ­յու­նը Նո­րա­յից չի: Մեր տի­կի­նը ա­մեն ինչ բո­լո­րից լավ գի­տի: Տես­նես ի՞նչ է ա­սել բժիշ­կը: Ի­մա­նա էլ, չի ա­սի… Էդ ե՞րբ են մի բան մար­դա­վա­րի բա­ցատ­րում: Ի­րեն բա­նի տեղ դնո՞ղն ով է… Են­թադ­րե­լով, կաս­կա­ծե­լով, կի­սատ-պռատ վեր­լու­ծե­լով մինչև ո՞ւր կհաս­նես: Էդ­պես էլ չհաս­կա­ցանք՝ մի պու­ճուր խնձորն ի՞նչ էր, որ էս­քան գործ բա­ցեց: «­Կա­րո՞ղ է… չէ՛, չէ՛, բայց կա­րող է ու­զո՞ւմ էր, իմ հա­րա­զատ որ­դին ու­զում էր սպա­նել ինձ… Հոգ­նել եք ինձ­նից: Հա՛, ո՞ւմ եմ պետք: Բայց ի՞նչ նե­ղութ­յուն եմ տա­լիս. մի պուտ ջուր, մի կտոր ճաշ մարդ դրսի աղ­քա­տին էլ կտա, մի քա­նի հատ պամ­պերս… Հարց­նում եմ: Չ­հարց­նե՞մ՝ ո՞ւր ես գնում, ե՞րբ ես գա­լու, ին­չի՞ ու­շա­ցար, որ­տե­ղի՞ց ես գա­լիս… Վար­դա՞ն, տատդ եմ, չի­մա­նա՞մ՝ դիր­քեր ես գնում, երբ ես իջ­նե­լու… Տ­վի՞ն պա­տե­րազ­մում վի­րա­վոր­վա­ծին հաս­նող փողդ վեր­ջա­պես… Չի­մա­նա՞մ՝ Հո­լան­դիա­յից տի­կին հար­սիս հետ վայ­բե­րով խո­սող աղ­ջիկս ինչ ա­սաց, ո՞նց են տնով, տե­ղով… Ախ­չի՛ ջան, հե­ռա­խո­սը տո՛ւր, մի եր­կու բառ էլ ես խո­սեմ… Մ­տա­ծում եմ չէ՞»: «­Քո մտա­ծե­լուց օ­գուտ չկա,- ա­սում է տի­կին Նո­րան,- ա­վե­լի լավ է՝ չմտա­ծես»: «Ախ­չի՛ ջան, մարդ եմ վեր­ջա­պես, ո՞նց չմտա­ծեմ: Ա՛յ հի­մա չմտա­ծե՞մ, թե ին­չի ես էդ­պես շշկռվել, ֆու­րիա­յի պես քշում ես մի­ջանցք­նե­րով… գո­նե գի­տե՞ս՝ ո՞ւր ենք գնում»:
Ի՞նչ ա­սի հար­սը: Ո՛նց ա­սի, որ ա­սել են՝ «Իս­կույն տա­նում ենք վի­րա­հա­տա­րան, պետք է ան­դա­մա­հա­տենք, վի­ճա­կը վա­տից էլ վատ է»: Ա­սենք թե ան­դա­մա­հա­տե­ցիք, մեկ է՝ էդ ոտ­քից սկե­սու­րիս ոչ մի օ­գուտ չկա… Բայց ա­սում եք՝ պետ­պատ­վեր չու­նենք, ա­սում եք՝ «Գ­նա­ցե՛ք, էս ձեր իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի՛ց բո­ղո­քեք, հա­նել են պետ­պատ­վե­րը»: Է, հի­մա ի՞նչ ա­նի էս հար­բե­ցող, փա­լաս ա­մու­սին ու­նե­ցող, մարդ կոչ­վող խեղճ կի­նը: Տ­ղա­նե­րից Նո­րոն Սի­բի­րում է, մինչև պայ­մա­նագ­րի ժամ­կե­տը չլրա­նա, գոր­ծա­տուն նույ­նիսկ ետ­դար­ձի գու­մա­րը չի տա: Մ­յու­սը՝ պա­տե­րազ­մի մաս­նա­կից, վի­րա­վոր ոտ­քով ա­մի­սը մի քա­նի ան­գամ դիր­քեր բարձ­րա­ցող զին­վո­րա­կան: Ա­սել է. «­Տա­տիս ե­թե բան ե­ղավ, ինձ չա­սե՛ք, չեմ դի­մա­նա»:
Ա­ռանց Պայ­ծա­ռի հար­ցին պա­տաս­խա­նե­լու՝ հար­սը քշում է սայ­լա­կը դե­պի դու­ռը: «Գ­նում ենք տուն»: Է­լի կա­տա­ղած է, չի նա­յում շուր­ջը, քշո՜ւմ է…
Չ­հասց­րեց հար­սին մաս­նա­կից դարձ­նել իր հուզ­մուն­քին, որ սե­րիա­լի դե­րա­սա­նու­հին հենց իր կող­քին էր: Էս­տեղ ի­րենց ետ­ևից հա­սավ հսկա բե­ղա­վո­րը, հար­սի ձեռ­քից ա­ռավ սայ­լա­կը. «­Կա­ման­դի՛ր, բա ես ին­չի՞ հա­մար եմ էս­տեղ»:
Վար­դա­նը ե­կել է սահ­մա­նից, հար­ձակ­վել է հոր վրա. «Էս էի՞ր ու­զում: Տա­տիս մի բան ե­ղավ՝ էլ չեմ խնա­յե­լու, ես զին­վո­րա­կան մարդ եմ, հե­սա մի­լի­ցիան կգա…»:
«Ա­սա՛, ա­սե՛ք, թող ինձ բերդ տա­նեն»:
«­Չեն էլ հա­վա­տա, որ էս պու­ճուր խնձո­րով մարդ ես սպա­նել»…
«­Չեմ սպա­նել, հե­սա կգա տուն, կլա­վա­նա»:
Պա­ռավ Պայ­ծա­ռի հա­ջորդ օ­րե­րի ու­րա­խութ­յու­նը, մինչև մա­հը, «կա­ման­դիրն» էր, այ­սինքն՝ բո­լո­րին «կա­ման­դիր» ա­սող հսկան: Բ­ժիշ­կը նրան ա­մեն օր ու­ղար­կում էր Պայ­ծա­ռի վեր­քը մշա­կե­լու: Փո­ղից հրա­ժար­վում էր, տաք­սու փո­ղը կա՛մ գրպանն էին խցկում, կա՛մ ճա­նա­պար­հե­լիս տա­լիս էին վա­րոր­դին: Հի­մա Պայ­ծառն ու նա ի­րար ու­րախ-ուրախ «կա­ման­դիր» էին ա­սում: Կա­ման­դի­րը մկրա­տով կտրեց-հե­ռաց­րեց մե­ռած մաշ­կը… «­Չե՞ս վա­խե­նում»,- հարց­նում էր Պայ­ծա­ռը՝ ցա­վին իր դի­մա­նա­լը մեծ քա­ջութ­յուն հա­մա­րող Կա­ման­դի­րին: «Ես միայն ա­նօ­դա­չո­ւի դզզո­ցից եմ վա­խե­նում, կա­ման­դի՛ր ջան»,- լի­նում էր պա­տաս­խա­նը: Խոս­տա­նում էր՝ եր­կու շա­բա­թից կբու­ժի վեր­քը: Էս ի՜նչ մարդ է, Տե՛ր իմ, էս որ­տե­ղի՞ց ու­ղար­կե­ցիր էս բե­ղա­վոր հրեշ­տա­կին…
Ի­մա­ցավ, որ պատ­րաստ­վում էին ոտ­քը կտրել: Ե­րեք հար­յուր հա­զար դրամ ո՞վ էր տվել ի­րենց, էս ի՞նչ են խո­սում… Ու­րեմն, ե­թե փող չու­նենք, մեռ­նի՞ մար­դը… «­Հա՛, ձեր իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին ա­սեք»: Աստ­ված չա­նի, էս ա­մեն ին­չը պատ­մութ­յան դա­սա­գիրք ընկ­նի, մեր հա­ջորդ սե­րունդ­ներն ի­մա­նան, որ էս­պի­սի ան­մարդ­կա­յին ժա­մա­նակ­ներ է ապ­րել մեր ազ­գը: Սո­վե­տի ժա­մա­նակ ո՞վ ռիսկ ու­ներ չբու­ժե­լու թե­կուզ բոմ­ժին: Դե, հա՛, բոմ­ժին շատ բա­նի տեղ չէին դնի, բայց չէին ա­սի՝ «Գ­նա փո­ղը բե՛ր, ոտքդ կտրենք»:
Կա­ման­դի­րը ե­րեք շա­բա­թում չո­րա­ցող կոճղ ոտ­քից մաք­րեց բո­լոր այլ­ևայլ գույ­նե­րը. վեր­քը գրե­թե փակ­վում էր, երբ սկսեց փու­չի­կի պես ուռ­չել մյուս՝ վա­ղուց ա­նօ­գուտ իր հա­մար կախ­ված ոտ­քը: Կա­ման­դի­րը հե­ռա­խո­սով նկա­րում, ցույց էր տա­լիս բժշկին: Բ­ժիշ­կը ա­սել էր. «Եր­կար չի ապ­րի»:
Էդ­պես էլ ե­ղավ, շատ չապ­րեց: Հար­սը թա­քուն կա­նաչ, փոք­րիկ խնձո­րը սա­հեց­րեց դա­գա­ղի մեջ: Վեր­ևից Պայ­ծա­ռը զար­մա­ցավ, թե ին­չո՞ւ իր հո­գե­հանգս­տի օ­րը սգո սրա­հում կա­լա­նա­վո­րե­ցին-տա­րան իր հրեշ­տակ Կա­ման­դի­րին:
Չի­մա­ցավ, թե ոնց թոռ­նի­կը մի ան­գամ էլ պրծավ ստույգ մա­հից: Ըն­կե­րը նրան մեջ­քին ա­ռած, սո­ղե­սող բե­րեց-հասց­րեց բուժ­կետ: Փա՜ռք Աստ­ծո, գե­րի չըն­կավ: Չ­տե­սավ, թե իր հար­բե­ցող որ­դին ոնց կախ­վե­լու ան­հա­ջող փորձ ա­րեց: Պա­հան­ջել էր, որ ի­րեն էլ բա­ժին հա­նեն մո­րը միան­վագ հաս­նող վեր­ջին թո­շա­կից, որ գնա խմի, մո­ռա­նա սրտի կսկի­ծը, չէին տվել… Բայց Պայ­ծա­ռի հո­գին փա­ռա­վոր­վեց, երբ իր շիր­մի շուր­ջը բե­տո­նա­պա­տե­լիս որ­դին ա­մե­նա­շա­տը աշ­խա­տեց. ե­զի ուժ ու­նի… Իր բա­ժին մի պտղունց խուն­կը լցրեց խնկա­մա­նին: Ու­րեմն, էն­քան էլ ի­զուր չէր էս ա­մեն ին­չը…
Երբ սու­գի օ­րերն ան­ցել էին, ու ար­դեն միաց­նում էին հե­ռուս­տա­ցույ­ցը, նույն ընդ­դի­մա­դիր ա­ռաջ­նոր­դը, նոր ոգ­ևո­րութ­յամբ, վայ­նա­սուն-ող­բա­սա­ցութ­յամբ, պատ­կե­րա­վոր­ման ա­ռա­վել ազ­դե­ցիկ մի­ջոց­նե­րով խո­սում էր իր պե­տա­կա­նութ­յան կորս­ված ա­պա­գա­յի մա­սին… Դեռ լավ է՝ ա­սում էր «մեր պե­տա­կա­նութ­յուն»… Է, հա՛, դա եր­ևի ձեր պե­տա­կա­նութ­յունն է, որ վա­ղուց չկա… Իսկ մե­րը… մե­րը… Մենք էլ մի բան չդա­ռանք, ի­հար­կե… Բա՜յց…
Հար­բե­ցող որ­դին, որ ալ­կաշ ըն­կեր­նե­րի հետ ար­դեն խմել էր շշի կե­սը, նա­յում էր շուր­ջը, որ մի բան գտնի, տա էս, էս, էս բայ­ղուշ ընդ­դի­մա­դի­րի գլխին, բայց ձեռ­քի տակ բան չէր ընկ­նում՝ բա­ցի օ­ղու կի­սատ շշից… Ա­րագ կլկլո­ցով կուլ տվեց շշի պա­րու­նա­կութ­յունն ու շի­շը… ու­ղի՜ղ բայ­ղու­շի գլխին… Շի­շը ջար­դու­խուրդ ե­ղավ, փշուր­նե­րը ցրվե­ցին Նո­րա­յի մաք­րած հա­տա­կին: Ալ­կաշ ըն­կեր­նե­րը Նո­րա­յի ա­հից փա­խան…
Հե­ռուս­տա­ցույ­ցը շա­րու­նա­կում էր աշ­խա­տել՝ հար­բե­ցող որ­դուն զար­մանք պատ­ճա­ռե­լով: Ընդ­դի­մա­դիր ա­ռաջ­նոր­դը ար­դեն չկար… Հայտն­վել էր աստ­ղա­բան տի­կի­նը, ա­սում էր… ի՞նչ էր ա­սում… «­Հայ ժո­ղովր­դի նմա­նը աշ­խար­հում չկա: Նա ա­հա­վոր վտանգ­նե­րի մեջ գտնվող աշ­խար­հի հա­մար հոգևոր ու­սու­ցիչ է լի­նե­լու այս տա­րում… Մեր երկ­րի գլխին սև­ ամ­պեր կախ­ված չեն… Սև ամ­պեր կախ­ված են մեր ժո­ղովր­դի հան­դեպ ու մեր ժո­ղովր­դի մեջ ա­նազ­նիվ ապ­րող­նե­րի գլխին… Օ­տա­րը թող ա­խոր­ժակ չպա­հի, թե մեզ պար­տութ­յան է մատ­նե­լու… Ն­րա ա­խոր­ժա­կին քա­ցախ»…
Այս բա­ռե­րի հետ կար­ծես հար­բե­ցող որ­դու ձեռ­քից մե­կը բռնեց, տա­րավ դե­պի ա­վելն ու դույ­լը… Նա մաք­րեց հա­տա­կը փշուր­նե­րից, հար­մար­վեց բազ­մո­ցին, փոր­ձեց հա­վաք­վել ու ա­վե­լի ու­շա­դիր լսել աստ­ղա­բա­նին…

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.