ՊՈԵԶԻԱՅԻ ՀԱՐԱՏԵՎ ԺԱՄԱՆԱԿԸ

ՉԺՀ-ում Պոե­զիա­յի մի­ջազ­գա­յին հին­գե­րորդ փա­ռա­տո­նին հրա­վիր­վել և մաս­նակ­ցել է բա­նաս­տեղծ Հ­րանտ Ա­լեք­սան­յա­նը: Հա­մա­վա­րա­կի պատ­ճա­ռով Չի­նաս­տա­նի ա­մե­նա­խո­շոր պոե­տա­կան հան­դի­սութ­յունն այս ան­գամ անց­կաց­վել է առ­ցանց, մաս­նակ­ցել են՝ ար­տա­սահ­մա­նից մոտ 150 և չի­նա­ցի ա­վե­լի քան 300 բա­նաս­տեղծ­ներ, ո­րոնց հա­մար, ըստ այդ եր­կու խմբի, սահ­ման­ված էր 10-ա­կան մեծ մրցա­նակ: «Ար­տա­սահ­ման­յան պոետ­ներ» ան­վա­նա­կար­գում 10 մրցա­նակ­նե­րից մե­կը շնորհ­վել է Հ­րանտ Ա­լեք­սան­յա­նին: Հե­ղի­նակ­նե­րի մաս­նակ­ցութ­յու­նը փա­ռա­տո­նին կա­յա­ցել է բա­նաս­տեղ­ծա­կան շար­քով և­ էս­սեով:

Մեր ըն­թեր­ցող­նե­րի ու­շադ­րութ­յանն ենք ներ­կա­յաց­նում Հրանտ Ա­լեք­սան­յա­նի՝ փա­ռա­տո­նին տրա­մադ­րած բա­նա­խո­սութ­յու­նը:
Ե­թե մենք ցան­կա­նում ենք հստա­կեց­նել, թե ո­րոնք են մար­դու (մարդ­կութ­յան) մե­ծա­գույն ու­րա­խութ­յուն­ներն ու ձգտում­նե­րը, ա­պա հարկ է նա­յել մա­նուկ­նե­րի վար­քագ­ծին. հենց նրանք են ա­նա­ղարտ ձևով, նախ­նա­կա­նութ­յան ողջ փայ­լով ամ­փո­փում մար­դու ե­րա­զանք­նե­րը: Իսկ ի՞նչ են ա­մե­նից շատ սի­րում ե­րե­խա­նե­րը, ին­չի՞ն են տրվում ի­րենց ողջ ան­կեղ­ծութ­յամբ ու ավ­յու­նով. նրանք սի­րում են խա­ղալ, եր­գել ու պա­րել, նկա­րել ու բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­ներ ար­տա­սա­նել, ընդ ո­րում՝ այդ ըն­թաց­քում նրանք դրսևո­րում են ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ջիղ, այ­սինքն՝ չեն բա­վա­րար­վում մե­ծե­րի մա­տու­ցած ձևե­րով, թե­մա­նե­րով ու տեքս­տե­րով, ի­րենք նույն­պես հո­րի­նում են սե­փա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րը: Այլ խոս­քով՝ մարդն ա­րա­րող ու ստեղ­ծա­գոր­ծող է ի ծնե, նա լիո­վին հակ­ված է դե­պի հոգ­ևորն ու գե­ղար­վես­տա­կա­նը, և­ այդ­տեղ իր ա­ռաջ­նա­կարգ տեղն ու­նի չա­փա­ծո խոս­քը, որ հե­տա­գա­յում վե­րած­վե­լու է պոե­զիա­յի՝ իր հո­գե­փայլ ողջ ու­ժով, կեն­սա­կա­նութ­յամբ ու հմայ­քով:
Պոե­զիան իր նախ­նա­կան ձևե­րի մեջ մար­դու հետ է նրա ծննդյան օ­րից, և կա­րե­լի է ա­սել՝ ինչ­պի­սի կեն­սագ­րութ­յուն ու­նի մար­դը, նույն­պի­սի կեն­սագ­րութ­յուն ու­նի նաև նրա հետ աշ­խարհ ե­կած պոե­զիան: Մար­դը պոե­տա­կան է առն­վազն իր են­թա­գի­տակ­ցութ­յան մա­կար­դա­կում, բա­նաս­տեղ­ծա­կան խոս­քը նրա նե­րաշ­խար­հը, հա­ճախ նաև նրա մար­մի­նը պաշտ­պա­նող կար­ևո­րա­գույն վա­հան­նե­րից է: Քա­նի որ բա­նաս­տեղ­ծութ­յու­նը խոս­քի (լեզ­վի) բարձ­րա­գույն ար­տա­հայ­տութ­յունն է, այն մշտա­պես բաղ­ձա­լի ու նպա­տա­կա­յին է մնա­լու մար­դու ողջ կյան­քի ըն­թաց­քում, ան­կախ նրա­նից՝ նա գի­տակ­ցո՞ւմ է դա, թե՞ ոչ:
Ք­րիս­տո­նեա­կան մեր հա­վատ­քը հաս­տա­տում է, որ ի սկզբա­նե ե­ղել է Բա­նը (խոս­քը), այ­սինքն՝ մենք բո­լորս բա­նա­վոր ենք՝ Խոս­քով ենք ու Խոս­քից: Երբ բա­նը պսակ­վում է պոե­զիա­յով, նրա հա­մար ներ­կա ու գա­լիք ժա­մա­նակ­նե­րը դառ­նում են բնա­կան, հաղ­թա­հա­րե­լի ու կեն­սա­լից, այլ կերպ՝ դառ­նում են մարդ­կա­յին: Խիստ պայ­մա­նա­կան, իսկ ա­վե­լի ստույգ՝ ինքն հա­կա­սա­կան է, երբ ա­սում ենք, որ պոե­զիա­յի հա­մար կան լավ ու վատ ժա­մա­նակ­ներ. պոե­զիան աստ­վա­ծա­տուր է, ուս­տի և ն­րա վար­քա­գիծն ան­փո­փոխ է մնում բո­լոր ժա­մա­նակ­նե­րում, նա պատ­րաստ է ա­մեն­քիս ծա­ռա­յել և վե­հաց­նել մշտա­պես, միայն թե մար­դը չփոր­ձի իր հոգ­ևոր անկ­մամբ, ձա­խոր­դութ­յուն­նե­րով ու դժբախ­տութ­յուն­նե­րով փա­կել կամ պղտո­րել պոե­զիա­յի աղբ­յուր­նե­րը՝ մո­ռա­նա­լով հու­սալ, ոգ­ևոր­վել ու պայ­քա­րել նաև նրա ըն­ձե­ռած մի­ջոց­նե­րով:
Մեզ՝ հա­յե­րիս հա­մար պոե­զիան ու­նի ազ­գա­յին ար­ժե­քի դեր դեռ վաղն­ջա­կան ժա­մա­նակ­նե­րից, 5-րդ դա­րի սկզբում ստեղծ­ված հայ­կա­կան՝ մես­րոպ­յան գրե­րից ա­ռաջ, երբ մեր նախ­նի­ներն ա­ռաս­պե­լա­հենք ու հե­րո­սա­պա­տում տեքս­տեր՝ ա­զատ բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­ներ էին վի­պում մեր պատ­մա­կան Գողթն գա­վա­ռում և ն­րա սահ­ման­նե­րից ան­դին: Հայ բա­նաս­տեղ­ծութ­յու­նը հայ մար­դու հետ քայ­լում է ար­դեն ա­վե­լի քան ե­րեք հա­զար տա­րի. նրա հա­մար չա­փա­ծո գե­ղե­ցիկ ու ի­մաս­տա­լից խոս­քը ե­ղել է հոգ­ևոր հու­սա­լի ա­տաղձ, ա­պա­վեն ու բա­լա­սան է ե­ղել շա­րու­նակ, նրան ներշն­չել և­ ապ­րե­լու մեծ կո­րով է պարգ­ևել: Հա­կա­ռակն է թվում, իսկ ի­րա­կա­նում բա­նաս­տեղ­ծա­կան խո­րա­շունչ խոս­քի, ի­մա՝ հո­գե­պա­րար պոե­զիա­յի կա­րիք ու­նենք կյան­քի հենց դժվա­րա­գույն պա­հե­րին, երբ մատն­վում ենք տա­րա­տե­սակ փոր­ձութ­յուն­նե­րի՝ լի կո­րուստ­նե­րով ու ող­բեր­գութ­յամբ: 2020 թվա­կա­նը, ինչ­պես աշ­խար­հի շատ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի, հա­յե­րիս հա­մար նույն­պես ե­ղավ ծանր փոր­ձութ­յան տա­րի կո­րո­նա­վի­րու­սա­յին հա­մա­վա­րա­կի պատ­ճա­ռով. մեր փոքր եր­կիրն ամ­բող­ջո­վին հայտն­վել էր այդ չա­րի­քի մա­հա­բեր շնչի տակ: Եվ դրան զու­գա­հեռ՝ մենք դա­ժա­նո­րեն բախ­վե­ցինք մի այլ ա­ղե­տի՝ ծան­րա­գույն, կոր­ծա­նա­րար պա­տե­րազ­մի ձևով՝ մեր դա­րա­վոր թշնա­մի­նե­րի դեմ, ո­րը հա­զա­րա­վոր մա­հե­րի ու գե­րե­վա­րում­նե­րի, հայ­րե­նա­կան տա­րածք­նե­րի, նյու­թա­կան ահ­ռե­լի կո­րուստ­նե­րի պատ­ճառ դար­ձավ: Չա­փա­զանց դժվար է ուշ­քի գալ նման ուժ­գին հար­ված­նե­րից հե­տո, բայց ապ­րե­լու կամ­քը, մեր եր­կի­րը կրկին միաս­նա­կան ու ծաղ­կուն տես­նե­լու չխամ­րող իղ­ձը հայ ազ­գա­յին ո­գին կրող մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րին մղում են՝ վե­րա­կեր­տել Հա­յաս­տա­նը իր բնեղ պատ­կե­րով: Ջա­նալ դի­մա­կա­յել ար­հա­վիրք­նե­րին՝ ել­նե­լով ազ­գա­յին-պատ­մա­կան հա­րուստ փոր­ձա­ռութ­յու­նից, որ­տեղ իր կար­ևոր դե­րա­կա­տա­րութ­յու­նը դարձ­յալ պետք է ու­նե­նա պոե­զիան – ա­հա սա է մեր ու­ղին ար­դա­րութ­յամբ ու ճշմար­տութ­յամբ հա­գեց­նող ա­րա­հետ­նե­րից մե­կը: Թ­վում է՝ այ­դօ­րի­նակ ա­ղետ­նե­րից հե­տո ուղ­ղա­կի անհ­նար է էա­կան տեղ հատ­կաց­նել պոե­զիա­յին, ա­վե­լին՝ բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն գրե­լը և մա­տու­ցե­լը մի տե­սակ ժա­մա­նա­կավ­րեպ են եր­ևում շա­տե­րի աչ­քին: Սա­կայն նման տրտմա­լի մտայ­նութ­յա­նը մար­դիկ, որ­պես կա­նոն, մի կարճ ժա­մա­նա­կով են տրվում միայն. երբ սկսում են սթափ­վել վե­րա­հաս շո­կից, մե­կեն տես­նում են, որ բա­նաս­տեղ­ծութ­յան կա­րո­տը նո­րից արթ­նա­ցել է ի­րենց մեջ, և ն­րանք սկսում են ոտ­քի կանգ­նել նաև բա­նաս­տեղ­ծա­կան մրմունջ­նե­րով: Այս­պես է հա­յե­րիս, մյուս­նե­րի հա­մար: Փոր­ձութ­յան ժա­մա­նակ­նե­րում օգ­նութ­յան է գա­լիս Փոր­ձութ­յան պոե­զիան՝ դա­սա­կան­նե­րի ու նո­րե­րի կեն­սա­հույզ գոր­ծե­րով:
Պոե­զիան իր ան­ծայր ճա­նա­պար­հին միայն բա­րե­փոխ­վում է՝ դառ­նում ա­վե­լի գե­ղար­վես­տա­կան ու ի­րա­պաշտ, ա­վե­լի մար­դա­սի­րա­կան ու բնա­պաշտ, ա­վե­լի հե­ռա­տես ու խորզ­գա: Եվ շատ կար­ևոր է, որ բա­նաս­տեղ­ծա­կան տեքս­տե­րից զատ, ըն­թեր­ցողն աչ­քի ա­ռաջ ու­նե­նա այն եր­ևե­լի կեր­պար­նե­րին՝ անմ­ռունչ պոետ­նե­րին, ով­քեր ՊՈԵԶԻԱ են երկ­նում ու պաշտ­պա­նում ի հե­ճուկս կյան­քի բո­լոր ցնցում­նե­րի՝ մարդ­կանց մեկ ան­գամ ևս պարգ­ևե­լով ի­րենց ման­կութ­յան չթոր­շո­մող, չքնաղ ե­րա­զանք­նե­րը: Այս պա­հին կու­զե­նա­յի բազ­մա­թիվ նման պոետ­նե­րի ա­նուն­ներ հի­շա­տա­կել հա­յե­րից, չի­նա­ցի­նե­րից, ռուս­նե­րից, ֆրան­սիա­ցի­նե­րից, անգ­լիա­ցի­նե­րից, իս­պա­նա­ցի­նե­րից, տասն­յակ այլ ազ­գե­րից, բայց դա թող­նեմ մի այլ ա­ռի­թի ու եզ­րա­փա­կեմ խոսքս, շեշ­տե­լով՝ մենք հե­տայ­սու ա­ռա­վել շատ ենք ա­պա­վի­նե­լու պոե­զիա­յին, չկան ու չեն կա­րող լի­նել փակ դռներ պոե­զիա­յի ա­ռաջ, փակ ժա­մա­նակ­ներ չկան նրա հա­մար: Բա­նաս­տեղ­ծութ­յու­նը, քույր ու եղ­բայր ար­վեստ­նե­րի հետ, կփրկի աշ­խար­հը ինք­նա­մե­կու­սա­ցու­մից, ա­պա­մարդ­կայ­նա­ցու­մից, ար­նա­հե­ղութ­յու­նից, թշնա­ման­քից, բռնութ­յու­նից, խտրա­կա­նութ­յու­նից, ե­թե կա­րո­ղա­նանք մեր նե­րաշ­խար­հում ա­զատ ճախ­րան­քի ի­րա­վունք տալ նրան:
Ցան­կա­ցած ա­ղե­տից վեր հառ­նե­լու զո­րա­վոր ազ­դակ է պոե­զիան:
Հու­նիս, 2021

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.