«­Հո­պա՛ր, յա՛ն տուր»… / Գ­ևորգ ԳԻԼԱՆՑ

 

Մե­քե­նան լու­սա­վո­րում է օ­ձի պես ո­լոր­վող վե­րըն­թաց ճա­նա­պար­հը։ Լար­վա­ծութ­յունն ա­մե­նուր է, սկսած տագ­նա­պա­ծին, նյար­դա­յին ռա­դիո­լ­րա­հո­սից, մինչև մթնում առ­կայ­ծող է­լեկտ­րա­կան լույ­սերն ու աստ­ղե­րը։ Լեռ­նա­յին ո­լո­րան­նե­րում դրանք շատ հեշտ է շփո­թել։ Միակ բա­նը, որ ա­ներկ­բա էր՝ մտքնե­րիս մեջ հնչող ա­ղոթքն էր, որ բեռն ան­փոր­ձանք տեղ հասց­նենք։
– Դու քա­նի՞ հատ հաշ­վե­ցիր,- հարց­րի Ար­թու­րին։
– Չորս, ոնց որ թե չորս։
– Ես ե­րեքն եմ հի­շում։
– Դու քո ճամ­փին ես նա­յում, կա­րող է՝ մե­կը բաց ես թո­ղել կամ էլ հա­շի­վը խառ­նել ես։
– Չ­գի­տեմ, կա­րող է, բայց հու­սա­դրող է, ու­րեմն մե­րոնք ուշ­քի են գա­լիս…
– Կամ էլ վի­րա­վոր­ներն էն­քան շատ են, որ… Ս­րանք սո­վո­րա­կան «շտա­պօգ­նութ­յուն» չեն, «ռեա­նի­մո­բիլ» են… Ինչ ա­սեմ, տա Աստ­ված՝ քո ա­սա­ծը լի­նի։
– Տես,- ա­սա­ցի,- ա­ռա­ջին «ռեյ­սին» չորս-հինգ ժամ­վա մեջ տաս­նի­նը մե­քե­նա հաշ­վե­ցինք, հա­ջոր­դին՝ տաս­նե­րեք… Եր­ևի կազ­մա­կեր­պած կլի­նեն, որ տե­ղում էլ օգ­նեն… Չ­գի­տեմ…
Ար­թու­րը խեթ է նա­յում, չի հա­վա­տում, բայց գի­տեի, որ շատ է ու­զում, որ հենց ին­քը սխալ դուրս գա։ Իսկ ես հա­մա­ռո­րեն ու­զում էի հա­վա­տալ, որ ներ­քին ձայնս սխալ­վում է, որ ո­լո­րան­նե­րին հեր­թա­պա­հող սառ­ցա­րան-«ֆու­ռե­րը» զոհ­ված­նե­րի դիակ­նե­րի հա­մար չեն, որ էն կողմ գնա­ցող զին­տեխ­նի­կա չկա, քա­նի որ ե­ղածն ար­դեն բա­վա­րար է, որ զին­կո­մի­սա­րիատ չեն կան­չում, քա­նի որ մար­դու­ժի կա­րիք դեռ չկա, որ… Շատ էի ու­զում, բայց որ մե­կը սկսեր դա բարձ­րա­ձայն ա­սել՝ ես էլ կկա­տա­ղեի ու չէի հա­վա­տա…
– Ա­ռա­ջին «ռեյ­սի» հա­մե­մատ, էն կողմ գնա­ցող տեխ­նի­կան քիչ է։
– Վե­րա­նո­րոգ­ման հա­մար ետ բեր­վողն էլ, եր­ևի…
Ինչ էլ են­թադ­րեինք՝ հա­կա­ռակ կողմն ու­ներ։ Միակ բա­նը, որ ա­ներկ­բա էր՝ մտքնե­րիս մեջ հնչող ի սրտե ա­ղոթքն էր, որ մեր մարմ­նա­կան ներ­քին դո­ղի թևե­րով թռչում էր յու­րա­քանչ­յուր կապ­տա­լույս «ռեա­նի­մո­բի­լի» հետ­ևից։
– Կ­յան­քիս մեջ էդ­քան ա­ղո­թած չկա­յի,- ա­սաց՝ հեր­թա­կան շտա­պօգ­նութ­յան մե­քե­նան տես­նե­լով և նա­խորդ «ռեյ­սը» հի­շե­լով։
– Մտ­քերս կար­դա­ցիր,- ա­սա­ցի ես՝ հի­շե­լով նրա աչ­քե­րի ար­ցուն­քը, որն ա­պարդ­յուն փոր­ձում էր կուլ տալ ա­ռա­ջին «ռեյ­սի» ժա­մա­նակ, երբ ա­ռա­ջին շտա­պօգ­նութ­յան մե­քե­նա­յին հան­դի­պե­ցինք։ Ի­րա­կան պա­տե­րազ­մի զգա­ցո­ղութ­յու­նը միայն այդ ժա­մա­նակ միա­ցավ, դրա­նից ա­ռաջ ոնց որ կի­նո­յում նկար­վե­լիս լի­նեինք։
– Սա չոր­րո՞րդն էր։
– Հին­գե­րոր­դը…
– «­Պոստ»-ին ենք հաս­նում, անձ­նա­գիրդ հա­նի։
– Ար­դեն հա­նած է։ Բայց գնա­լիս ձևա­կան են ստու­գում, ետ գա­լիս են քրքրում։
– Վա­խե­նում են, որ զեն­քը ետ կգնա…

Ամ­բողջ ճա­նա­պար­հի ըն­թաց­քում մի հարց է ա­նընդ­հատ տան­ջում. «­Մի՞­թե ար­դեն միայն սրան ես ըն­դու­նակ»… Ներ­քուստ հաս­տատ գի­տես, որ ո՛չ, բայց ա­ռողջ տրա­մա­բա­նութ­յու­նը թե­լադ­րում է, որ պա­տե­րազ­մող երկ­րում ա­ռա­ջին բա­նը պի­տի կար­գա­պա­հութ­յու­նը լի­նի. հա­մա­պա­տաս­խան կա­ռույց­ներ կան, որ պի­տի որ պատ­րաստ լի­նեն, կազ­մա­կեր­պեն, տաս­նամ­յակ­նե­րով պլան­ներ են մշա­կել, աշ­խա­տա­վարձ են ստա­ցել։ Մեզ մնում է են­թարկ­վել հրա­հանգ­նե­րին, հի­մա ինն­սու­նա­կան­նե­րը չեն, կա­մա­վո­րա­կան ջո­կատ­նե­րի ու ավ­տո­մա­տի կռիվ չի… Ա­սել են՝ կկան­չենք, ու­րեմն կկան­չեն՝ հա­մա­ձայն ի­րենց մշա­կած գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի պլա­նի և հեր­թա­կա­նութ­յան… Բայց դա սկզբում էր, հե­տո՝ ա­ռաջ­նագ­ծից ե­կող լու­րե­րի ու բամ­բա­սանք­նե­րի շա­տա­նա­լու հետ, ա­ռողջ բա­նա­կա­նութ­յու­նը օր օ­րի նա­հան­ջում էր՝ տե­ղը զի­ջե­լով ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան բնազ­դին, իսկ բնազ­դը հու­շում էր, որ ինչ-որ բան ա­նել է պետք, ոչ թե լու­րե­րը թեր­թել ու «ֆեյ­սի» բամ­բա­սա­խառն հիս­տե­րիան կեն­ցա­ղա­յին մա­կար­դա­կում բու­ծել։
Շո­կա­յին ա­ռա­ջին օ­րե­րից հե­տո, գրե­թե մի շա­բաթ Ար­թու­րի հետ ա­մե­նօր­յա ռե­ժի­մով քննար­կում էինք ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կը՝ ել­նե­լով հե­ռուս­տա­տե­սա­յին վեր­լու­ծա­գան­գե­րի կան­խա­տե­սում­նե­րից, ինք­ներս էլ էինք կան­խա­տե­սում­ներ ա­նում՝ ծակ-փոր­ձա­գետ­ներ դա­ռած, մինչև որ մի ի­րի­կուն կան­չեց, թե՝ «լուրջ խո­սե­լու բան կա»։ Սե­ղա­նին օ­ղի էր, կար­տո­ֆիլ ու սոխ։ Եր­կու-ե­րեք բա­ժա­կից հե­տո սկսե­ցինք վի­ճել, և­ այն­պի­սի լրջութ­յամբ և­ ուժգ­նութ­յամբ, որ մեր հի­սուն տար­վա ըն­կե­րութ­յան ըն­թաց­քում դեռ չէինք վի­ճել։ Ես կա­տա­ղած գո­ռա­ցի.
– Կա­րող է՞ հանգստ­յան տուն էր գնա­ցել կամ տու­րիստ։ Փա­խե՛լ է… Տվյալ դեպ­քում քո ծա­նո­թի խոսքն ինձ հա­մար հիմք չի։ Վա­խը շատ մարդ­կա­յին ու բնա­կան եր­ևույթ է, բայց դա չի՛ նշա­նա­կում, որ այդ վախն ար­դա­րաց­նե­լու հա­մար պի­տի ա­մեն ինչ սևաց­վի։
– Էս­տեղ նստած՝ հեշտ ա մար­դուն վար­կա­բե­կե­լը, ո՛չ տե­ղանք են ի­մա­ցել, ո՛չ սնունդ են տվել, ո՛չ էլ կոնկ­րետ բան ա­սել, «կա­ման­դիր» կոչ­վածն էլ ա­ռա­ջինն է ան­հե­տա­ցել… Մե­կը հենց դո՛ւ, «գրա­դի» վրա ես ծա­ռա­յել, չէ՞, ին­չի՞ էն­տեղ չես…
– Իբր չգի­տես, որ գնա­ցել եմ, գրանց­վել եմ։ Հո ինք­նագ­լուխ վեր չե՞մ կե­նա­լու գնամ, հի­մա ինն­սու­նա­կան­նե­րը չեն, դրա հա­մար հա­տուկ կա­ռույց­ներ կան։ Ա­սել են՝ սպա­սի, հերթդ կգա՝ կկան­չենք։
Եր­կար գոռ­գո­ռա­ցինք։ Վեր­ջա­կե­տը իր ա­ռա­ջարկն էր ու իմ պա­տաս­խա­նը։
– Ես վա­ղը զան­գում եմ ծա­նո­թիս, կկազ­մա­կեր­պեմ, որ գնանք բու­ժանձ­նա­կազ­մին օգ­նե­լու, ե­թե այլ բա­նի հա­մար այլևս պի­տա­նի չենք։ Գ­նա­լու ենք որ­պես «ֆելդ­շեր»…- էս­տեղ մի պահ դա­դար տվեց՝ հաս­կա­նա­լով, որ ո՛չ ես, ո՛չ ին­քը ֆել­շեր լի­նե­լու հա­մար ան­գամ տար­րա­կան գի­տե­լիք­ներ չու­նենք, ա­պա շա­րու­նա­կեց.- որ­պես քաք թա­փող, ա­մե­նա­կեղ­տոտ ու անշ­նոր­հա­կալ գոր­ծին։ Կ­գա՞ս։
– Միշտ պատ­րաստ եմ։
Վաղն էլ ան­ցավ, մյուս օրն էլ։ Ոչ մի ձայն… Հե­տո զան­գեց, թե՝ «ա­սում են ձեր կա­րի­քը չկա»։ Իսկ ես այդ ըն­թաց­քում սե­փա­կան կա­պերն էի գոր­ծի դրել։ Նա­մա­կով դի­մե­ցի ճա­կա­տի հա­մար օգ­նութ­յուն հա­վա­քող, այդ ժա­մա­նակ դեռևս միայն ֆեյս­բուք­յան ըն­կե­րո­ջը (ի­րա­կան կյան­քում շատ ընդ­հա­նուր ըն­կեր­ներ ու­նեինք, այն­պես որ կաս­կած­նե­րի տեղ չէր մնա)։ Ա­սա­ցի. «Ե­թե մե­քե­նա պետք լի­նի՝ ինձ ա­սա»։ Կարճ ժա­մա­նակ անց զան­գեց, ա­սաց. «Ա­րի բարձ­վե­լու, գի­շե­րը շարժ­վում ես»։ Ա­սա­ցի, որ մե­նակ չեմ, ըն­կե­րոջս հետ եմ լի­նե­լու։ Ա­սաց. «Ոնց կու­զես»…
Հե­տո կար­ևոր բե­ռով բարձ­ված մե­քե­նան սլա­նում էր օ­ձի նման ո­լոր­վող խա­վար ճա­նա­պար­հով։ Ա­ռա­ջին ան­գամ­վա բե­ռը թեև շատ կար­ևոր էր, բայց ոչ ծա­վա­լուն։ Բե­ռի հաս­ցեա­տի­րոջ հետ ճա­նա­պար­հի վրա հան­դի­պե­ցինք։ Գո­րի­սից ար­դեն բա­վա­կան դենն էինք գնա­ցել, բայց մթան մեջ չէինք հաս­կա­նում, թե ուր ենք հա­սել։ Ար­թուրն ի­ջավ, որ մի եր­կու բառ փո­խա­նա­կի տղեր­քի հետ, ի­րա­վի­ճա­կը հաս­կա­նա։ Ես դեռ մե­քե­նա­յի բեռ­նախ­ցիկն էի կար­գի բե­րում, երբ հեռ­վից ա­կան­ջիս հա­սավ նրանց զրույ­ցի կցկտուր պա­տա­ռի­կը.
– Իսկ ընդ­հա­նուր առ­մամբ ո՞նց է վի­ճա­կը։
– Դե, ինչ ա­սեմ,- կի­սա­խու­սա­փո­ղա­կան, կի­սամ­տա­հոգ ա­սաց Գոռն ու նկա­տե­լով, որ ես մե­քե­նա­յից ի­ջել ու ի­րենց եմ մո­տե­նում, ա­սաց.- ախ­պե՛րս, լույ­սերդ ան­ջա­տի, կխփեն։
Ես մի տե­սակ չհա­վա­տա­ցո­ղի դժկա­մութ­յամբ գնա­ցի դե­պի մե­քե­նան, լույ­սերն ան­ջա­տե­ցի ու ետ ե­կա տղեր­քի մոտ, բայց Գո­ռենք շտա­պում էին, շատ հոգ­նած տեսք ու­նեին։ Ար­թուրն էլ էր ու­զում հյու­րա­նոց գնալ, թեև տղերքն ա­ռա­ջար­կե­ցին ի­րենց մոտ գի­շե­րել, բայց մենք ա­ռա­ջին ան­գա­մի հա­մար բա­վա­րար հա­մա­րե­ցինք բե­ռը հանձ­նելն ու ան­մի­ջա­պես ետ դառ­նա­լը։ Գի­շե­րե­ցինք Գո­րի­սի փոք­րիկ հյու­րա­նոց­նե­րից մե­կում ու ա­ռա­վոտ կա­նուխ ետ դար­ձանք՝ ի­րար ետ­ևից շար­ված «պոս­տե­րում» ման­րակր­կիտ զննվե­լով. հսկում էին, որ ան­բա­րե­խիղճ ձեռ­քե­րում զենք չհայտն­վի…

Տանն ըն­դա­մե­նը եր­կու օր դի­մա­ցա։ Հի­շում էի «ռեալ» կյան­քի կապ­տա­լույս «ռեո­նի­մո­բիլ­նե­րի» դան­դաղ ըն­թաց­քը լեռ­նա­յին ո­լո­րան­նե­րում, հի­շում էի ավ­տո­մատ­ներն ու­սե­րին տղեր­քի մի տե­սակ սպա­սո­ղա­կան, բայց նաև թևա­թափ կեց­ված­քը, ա­պա նա­յում էի շուրջս գար­շա­հո­տութ­յամբ բու­րող ֆեյս­բուք­յան «պատ­րիո­տիզ­մին», որ հա­սել էր աբ­սուր­դի այն աս­տի­ճան, որ ֆեյս­բու­քում թուր­քե­րի հան­դեպ ա­տե­լութ­յան քա­րո­զին զու­գըն­թաց՝ ֆեյս­բուք­յան ա­նեծք­նե­րով ու բան­դա­գու­շա­կութ­յամբ էր փոր­ձում պա­տե­րազ­մում հաղ­թել։ Հան­կարծ ինձ հա­մար բա­ցա­հայ­տե­ցի, որ այս գոր­ծում ա­ռա­ջա­մար­տիկ­ներ են ոչ թե «հա­յու գե­նի» կրող­նե­րը, այլ «պռադ­վի­նու­տի­նե­րը», նրանք, որ պա­տե­րազ­մից դեռ մի քա­նի օր ա­ռաջ հայ­րե­նա­սի­րա­կան հա­յացք­ներ ու­նե­ցող­նե­րին դի­տար­կում էին իբրև «քյար­թու­նե­րի», կա­ղա­պար­ված հե­տամ­նաց­նե­րի, պնդե­լով, որ աշ­խարհն ու եր­ջան­կա­հի­շա­տակ Հ­րաչ­յա Սա­րու­խա­նի դի­պուկ ձևա­կերպ­մամբ՝ «մեր ո­խե­րիմ բա­րե­կամ­նե­րը» փոխ­վել են։ Կար­ևո­րը բազ­մո­ցից նրանց չկտրվելն էր։ Իսկ որ ա­մե­նաէա­կանն էր՝ նրանք լրջո­րեն հիմ­նա­վո­րում էին, որ բազ­մո­ցաին­ֆոր­մա­ցիոն պա­տե­րազմն ա­վե­լի կար­ևոր է, որ սկզբում այս­տեղ պի­տի հաղ­թենք, ա­պա նոր միայն մար­տի դաշ­տում։ Իսկ այդ ըն­թաց­քում զո­րա­կոչ­ված իմ ըն­կեր Գ­ևորգն ու իր ըն­կեր­նե­րը չոր գետ­նին գցած բրե­զեն­տի վրա էին քնում, ֆեյս­բուք­յան փա­փուկ բար­ձերն ու տաք թե­յի տես­քով «սմայ­լիկ­նե­րը» նրանց ո՛չ տա­քաց­նում էին, ո՛չ էլ տեղ­ներն էր փափ­կա­նում…
Գաղ­ջից խեղդ­վում էի։ Նո­րից զան­գե­ցի Զա­րու­հուն։ Ն­րանց մոտ գի­շեր-ցե­րեկ օգ­նութ­յուն էին հա­վա­քում, որ ու­ղար­կեն ա­ռաջ­նա­գիծ։ Ա­սա­ցի, որ գի­շեր­վա կե­սին էլ պետք լի­նի՝ կգնամ։ Ա­սաց. «Ա­րի, բայց Գո­ռի հետ խո­սի, նոր»…
Գի­շեր­վա 3-ին ար­դեն Գո­րի­սում էի, պայ­մա­նա­վոր­ված տե­ղում սպա­սում էի։ Գո­ռի ա­սած հյու­րա­նո­ցի սպա­սաս­րա­հում մի ժամ ննջե­ցի։ Հե­տո մե­քե­նա­յիս կող­քին ևս 4-5 մե­քե­նա հայտն­վե­ցին, շար­վե­ցինք ու շարժ­վե­ցինք։ Ո­րոշ ժա­մա­նակ անց, երբ ար­դեն բա­վա­կան ճա­նա­պարհ էինք ան­ցել, շա­րաս­յու­նը կանգ­նեց։ Գո­ռը մո­տե­ցավ, ա­սաց. ««­Ֆա­ռերն» ան­ջա­տած ենք քշե­լու, մաք­սի­մում՝ «պադ­ֆառ­նիկ», ան­պայ­ման տա­րա­ծութ­յուն ենք պա­հում, առն­վազն 30 մետր, թե չէ կխփեն, պարզ տես­նում են»։ Աս­ֆալ­տից դուրս ե­կանք ու ինչ-որ ո­լոր-մո­լոր ճամ­փա մտանք, ան­ցանք եր­կաթ­յա ռազ­մա­կան ա­րա­գա­շեն կա­մուր­ջով։ Մ­տա­ծե­ցի՝ շա­րաս­յան չեր­ևա­լու հա­մար են այդ­պես տա­նում, բայց երբ ետ էի դառ­նում, ար­դեն լույ­սը բաց­ված էր, տե­սա, որ կա­մուր­ջը, ո­րի վրա­յով նա­խորդ ան­գամ ան­ցել էի, ռնբա­կո­ծութ­յու­նից քանդ­վել է, հապշ­տապ նոր ճա­նա­պարհ էին բա­ցել։ Իսկ մինչ այդ, երբ շա­րաս­յու­նը տեղ հա­սավ ու բա­րե­հա­ջող բեռ­նա­թափ­վեց, Գոռն ա­սաց. «­Թո­ղեք լույ­սը բաց­վի, նոր միայն կշարժ­վեք։ Ետ գնա­լիս ա­ռան­ձին կգնաք, ի­րար հետ­ևից չշար­վեք, ա­ռան­ձին մե­քե­նա­նե­րին չեն խփում»։
Գո­ռը զվար­ճա­լի պատ­մութ­յուն­ներ է պատ­մում՝ փոր­ձե­լով մեր դեմքի լար­վա­ծութ­յու­նը թո­թա­փել ու պա­տե­րազ­մի մա­սին հար­ցե­րը ցրել… Ծի­ծա­ղում ենք լիա­թոք… Տ­ղեր­քի հա­յացք­նե­րում տա­րօ­րի­նակ կեր­պով կորս­տի ցավ կար, թեև պար­տութ­յան մա­սին ոչ ոք չէր էլ մտա­ծում, ախր ֆեյ­սում գրում էին, որ «­Հաղ­թե­լու ենք»… Հի­մա հան­կարծ մտքովս ան­ցավ, որ զին­վո­րի դեմ­քին եր­ևի միշտ ար­տա­ցոլ­վում է տվյալ պա­տե­րազ­մի կամ պա­տե­րազ­մա­կան փու­լի վեր­ջարդ­յուն­քը, ան­կախ այդ պա­հին հաղ­թե­լուց կամ պարտ­վե­լուց։ Իսկ նրանց դեմ­քե­րին զգու­շութ­յու­նից զատ կար նաև ան­հանգս­տութ­յուն, հո­գա­տա­րութ­յուն, բայց ո՛չ խու­ճապ կար, ո՛չ վախ։ Դա էլ ա­րա­գո­րեն մեզ փո­խանց­վեց։
Ա­ռա­ջին պայթ­յու­նից ու թռչող ար­կի սու­լո­ցից հե­տո Գոռն ա­սես չա­փում էր մեր վախ­կո­տութ­յու­նը… Պայթ­յու­նից հե­տո դա­դար պա­հեց, ա­պա փոր­ձող հա­յաց­քով նա­յե­լով դեմք­նե­րիս՝ հան­գիստ ձայ­նով ար­տա­բե­րեց.
– Էս մե­րոնք էին, մեր ՀՈՊ-ն­ էր։ Կու­բաթ­լո­ւի կող­մը խփեց։
Մ­յուս ան­գամ ար­դեն ե­րեք օրն էլ չձգե­ցի, ուշ­քու­միտքս էն­տեղ էր։ Երկ­րորդ «ռեյ­սից» հե­տո մեր կող­քի ար­հես­տա­վոր­ներն ար­դեն գի­տեին, թե ուր եմ գնում-գա­լիս, ի­րենց լսածն էին ու­զում ստու­գել, մի կող­մից հար­ցա­խեղդ էին ա­նում, մյուս կող­մից ի­րենց «հաս­տատ» ի­մա­ցա­ծի հա­վաս­տումն էին ու­զում լսել. «­Ռու­դո՛ ջան, ախ­պորս տղեն հաս­տատ ա­սում էր, որ ռու­սա­կան բա­զա­յի հա­մար­յա ամ­բողջ «НЗ» զի­նա­պա­շա­րը հա­սել է ճա­կատ։ Ճամ­փին ռաստ է­կե՞լ ես», «­Ռու­դո՛ ջան, քրոջս փե­սեն սնայ­պեր ա, ա­սեց՝ մենք Պարս­կաս­տա­նից «չե­րեզ» Մեղ­րի-­Գո­րիս տան­կա­յին ե­րեք բրի­գադ ենք ստա­ցել, եր­ևի Գո­րիս տե­սած կլի­նես»… Ու ոչ մե­կը չհարց­րեց, թե ա­մեն «ռեյսդ» 500-600 կի­լո­մետր է, բա մե­քե­նադ ո՞վ է բեն­զին լցնում։ Դա ի­րենց գոր­ծը չէր, դա կարևոր չէր, կար­ևո­րը «յու­թու­բի» վի­դեո­ներն էին հաղ­թա­կան մար­տե­րի և դա­վա­ճա­նութ­յուն­նե­րի մա­սին։ Ան­կախ ինձ­նից, սկսե­ցի հար­ցե­րը ցրել, պատ­մութ­յուն­ներ հո­րի­նել, կա­տա­կի տալ, որ տե­սա­ծիս մա­սին չհարց­նեն։ Ծի­ծա­ղում էինք լիա­թոք…
Զան­գե­ցի Զա­րու­հուն։ Ա­սաց. «Ա­րի, դու հաս­տատ գնում ես, բայց ան­պայ­ման զան­գի Գո­ռին»։ Զան­գե­ցի։ Ա­սաց. «Ախ­պե՛րս, ը­նենց ա­րի, որ ա­ռա­վոտ 7-ին հաս­նես Գո­րիս, գի­շե­րով փոր­ձե­ցիր անց­նել՝ կա­րող է մե­րոնք էլ խփեն, դի­վեր­սանտ­ներ են եր­ևա­ցել»։ Զան­գե­ցի Ար­թու­րին, ա­սա­ցի. «­Դու մնա, ես կբարձ­վեմ, կգամ, հե­տո կես­գի­շե­րին կշարժ­վենք, որ ա­ռա­վոտ­վա կողմ հա­սած լի­նենք»։
Բար­ձե­լու ըն­թաց­քում հի­շե­ցի, որ այս ան­գամ պի­տի քար­տից փող հա­նեմ. հար­կա­վոր էր լից­քա­վո­րել մե­քե­նան։ Զա­րու­հու՝ հա­վա­քա­կա­յան դար­ձած պատ­կե­րաս­րա­հից ըն­դա­մե­նը ե­րե­սուն մետր այն կողմ սրճա­րան­նե­րի շա­րանն էր, դրան­ցից այն կողմ՝ բան­կո­մա­տը։ Ջերմ աշ­նա­նա­յին ե­րե­կո էր, սրճա­րան­նե­րում ա­զատ ա­թոռ չկար։ Մ­տա­ծե­ցի, որ եր­ևի բազ­մո­ցին ու բազ­կա­թո­ռին նաև սրճա­րա­նա­յին ա­թո­ռը կա­րող է փո­խա­րի­նել, որ ին­ֆոր­մա­ցիոն պա­տե­րազ­մի մաս­նա­գետ­նե­րը գո­նե մի բա­ժակ սուր­ճի շուրջ խելք խել­քի տան, ու հաղ­թենք։ Կմ­նա չնչին բան. հաղ­թել ռեալ մար­տա­դաշ­տում։ Բայց ի զար­մանս ինձ, պա­տե­րազ­մի մա­սին ոչ մի կեն­դա­նի զրույց չլսե­ցի։ Միայն մի տեղ ա­կանջս ըն­կավ, «կա­մուֆյ­լաժ» բա­ռը։ Ա­կանջս սրե­ցի, բայց եր­կու ըն­կե­րու­հի­նե­րը ի­րեն­ցից մե­կի շնի­կի սանր­ված­քը քննար­կե­լիս սխալ բառ էին գոր­ծա­ծել… Ն­րանց կող­քի սե­ղա­նին գա­րե­ջուր էր խմում մի­ջին տա­րի­քի, հոգ­նած ու ան­տար­բեր հա­յաց­քով հաս­տա­փոր մի տղա­մարդ։

Հե­տո մե­քե­նան լու­սա­վո­րում էր օ­ձի պես ո­լոր­վող վե­րըն­թաց ճա­նա­պար­հը։ Մթ­նում առ­կայ­ծում էին է­լեկտ­րա­կան լույ­սերն ու աստ­ղե­րը։ Լեռ­նա­յին ո­լո­րան­նե­րում դրանք շատ հեշտ է շփո­թել։ Միակ բա­նը, որ ա­ներկ­բա էր՝ մտքնե­րիս մեջ հնչող ա­ղոթքն էր։

– Գո­նե հի­շո՞ւմ ես, թե մի «սնար­յա­դը» քա­նի կի­լո է,- մի­ջին տա­րի­քի, հոգ­նած ու ան­տար­բեր հա­յաց­քով հաս­տա­փոր մի սպա էր հարց­նո­ղը։
Ես նրան ինչ-որ մե­կին նմա­նեց­րի, բայց չէի հի­շում, թե ում։ «­Հաս­տատ գա­րե­ջուր սի­րե­լիս կլի­նի, միայն դրա­նից են սպոր­տա­յին կազմ­ված­քով զին­վո­րա­կան­նե­րը փո­րերն ա­ճեց­նում»։ Ա­սա­ցի.
– Յո­թա­նա­սուն, արկ­ղով՝ հար­յուր։ Գ­րե­թե ա­մեն ինչ ան­գիր հի­շում եմ։
– Կ­րա­կե­լուց քա­նի՞ րո­պե հե­տո մե­քե­նան պի­տի լքած լի­նի կրա­կա­յին դիր­քը։
– Եր­կու րո­պե քա­ռա­սուն վայրկ­յան։
– Ճիշտ է, բայց դա ե­րե­սուն տա­րի ա­ռաջ էր, տե­ղո­րոշ­ման՝ այ­սօր­վա գերճշգ­րիտ մի­ջոց­նե­րի ու ԱԹՍ-նե­րի առ­կա­յութ­յան պա­րա­գա­յում այդ թիվն ա­վե­լի է նվա­զել։
– Հե­տո՞ ինչ…
– Հի­մի որ քեզ կցենք քսան տա­րե­կան­նե­րի հետ՝ կլի­նի՞… Դու նրանց հա­վա­սար ո՛չ «սնար­յադ» կա­րող ես տե­ղա­փո­խել, ո՛չ՝ տե­ղադ­րել, ո՛չ էլ ա­ռաջ­վա պես ծտի նման «գրա­դի» վրա կթռչես… Շուտ ես հոգ­նե­լու, ու­շաց­նե­լու ես ու… Կամ ա­ռանց ակ­նո­ցի ո՞նց ես ավ­տո­մատ կրա­կե­լու, բա որ ակ­նոցդ ջարդ­վի՞ (հաս­տատ ջարդ­վե­լու է)… Էդ քսան տա­րե­կան­ներն ա­ռանց քո ներ­կա­յութ­յան ողջ մնա­լու ա­վե­լի շատ «շան­սեր» ու­նեն, քան քեզ հետ… Ժա­մա­նա­կը գա՝ կկան­չենք։
Փոր­ձե­ցի է­լի փաս­տարկ­ներ բե­րել, բայց հաս­տա­փոր սպան ա­վե­լի կտրուկ ար­ձա­գան­քեց.
– Հո­պա՛ր, յա՛ն տուր, չի՛ լի­նի…

Հե­տո նո­րից օ­ձի նման ո­լոր­վող ճա­նա­պարհն էր, բայց ար­դեն ցե­րեկ­վա ճա­նա­պարհ էր, գնում էինք հրա­ժեշտ տանք Ծի­ծեռ­նա­վան­քին։ Գոռն այս ան­գամ մեզ դի­մա­վո­րեց Եր­ևա­նում։ Ա­սաց. «Ախ­պե՛րս, մարդ­կանց տա­նում ենք, որ հրա­ժեշտ տան մեր սուրբ վայ­րե­րին»։ Ձո­րում խո­շոր տեխ­նի­կա­յի տա­րօ­րի­նակ, սկզբում ան­հաս­կա­նա­լի ակ­տի­վութ­յուն կար, տեղ-տեղ ուղ­ղա­կի անհ­նար էր մեծ բեռ­նա­տար­նե­րի կող­քով անց­նել, նեղ­լիկ հո­ղա­շեն ճամ­փա­ներ էին։ Դի­մա­ցից մեծ մե­քե­նա էր գա­լիս։ Ճա­նա­պար­հի՝ հա­մե­մա­տա­բար լայն մա­սում կանգ­նե­ցինք։ Մե­քե­նա­յից դուրս էի ե­կել, ծխում էի՝ սպա­սե­լով կրիա­յի ա­րա­գութ­յամբ շարժ­վող եր­կար, հսկա­յա­կան տրա­մագ­ծով խո­ղո­վակ­ներ տե­ղա­փո­խող բեռ­նա­տա­րի անց­նե­լուն։ Մ­յուս մե­քե­նա­յի տե­ղա­ցի վա­րոր­դը չտվածս հար­ցին ա­կա­մա պա­տաս­խա­նեց. «­Մի­լիոն­ներ ա, է՜, ո՜նց են քան­դում ու կրած տա­նում, ո՜նց են վռա­զում, որ թուր­քին չմնա, ԳԷՍ-ի տրու­բեքն են հա­վա­քում… Մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ որ գետն էդ ժեշ­տի մեջ փա­կած չլի­նեին՝ ստեղ ա­հա­գին բնակ­չութ­յուն կլի­ներ, գի­տե՞ս քա­նի հո­գի փոր­ձեց հաս­տատ­վի… Ո՛չ ճամ­փա սար­քե­ցին, ո՛չ նոր­մալ կապ… Մե­նակ ի­րանց ջե­բի ԳԷՍ-ե­րի մա­սին էին մտա­ծում…»։
Ե­րե­կո­յան Ծի­ծեռ­նա­վան­քում վեր­ջին ծա­ռա­յութ­յու­նը մա­տու­ցող հոգ­ևո­րա­կանն ա­սաց.
– Ես գի­տեմ, որ մենք եր­կար ժա­մա­նա­կով չենք հե­ռա­նում, մենք ա­կա­նա­տես ենք լի­նե­լու մե՛ր վե­րա­դար­ձին, հենց մե՛ր, ոչ թե մեր զա­վակ­նե­րի կամ թոռ­նե­րի։ Ցա­վոք, հի­մա պարտ­վե­ցինք, քա­նի որ կրկնե­ցինք Աստ­ծո դեմ ապս­տամ­բած հրեշ­տակ­նե­րի սխա­լը, ու­րա­ցանք Աստ­ծուն, հպար­տա­ցանք… Իսկ գի­տե՞ք, որ ՀՊԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ բա­ռի ար­մա­տը ՊԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ-ն է, նշա­նա­կում է՝ Հ­րեշ­տակ­նե­րի ՊԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ։ Մենք ետ կգանք, երբ հպար­տու­թու­նը փո­խա­րի­նենք ար­ժա­նա­պատ­վութ­յամբ ու ա­ռա­քի­նութ­յամբ… Ա­մեն ինչ մեզ­նից է կախ­ված, կա­րող է շուտ ետ գանք, կա­րող է՝ ուշ…
Ուշ, շուտ, մի­գու­ցե, հաղ­թա­նակ, պար­տութ­յուն… Ա­մեն բան եր­կա­կի էր…
Միակ բա­նը, որ ա­ներկ­բա էր՝ մտքնե­րիս մեջ հնչող ի սրտե ա­ղոթքն էր…

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.