ՀՈՐՍ ՑԱՎԸ / Հ­րաչ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

 

Հի­մա ներսս սրբած-ավ­լա­ծի պես եմ: Իսկ հա­յաց­քիս ա­ռաջ բաց­վում է աշ­նա­նա­յին օ­րը: Սեպ­տեմ­բե­րի ա­ռա­ջին օ­րը, որ տոն է լի­նում կար­ծես թե, բայց…
Քա­մին ա­ռանց շտա­պե­լու շո­յում էր ե­գիպ­տա­ցո­րե­նի ար­բունք ապ­րող ար­տը: Արևն զգու­շո­րեն գրկում էր ե­գիպ­տա­ցո­րե­նի նոր ծիլ տված խարտ­յաշ վար­սե­րը, հո­գա­տա­րութ­յամբ փայ­փա­յում յու­րա­քանչ­յուր ցո­ղուն, իսկ աշ­նան օ­րը, բա­րի­քով լի ու ծան­րա­բեռն` ծա­վալ­վել, հե­տո ե­կել կու­չու­րել էր գա­վա­ռա­կան քա­ղա­քի հի­վան­դա­նո­ցի պա­տի տակ:
Մահ­ճա­կա­լին պառ­կա­ծը հայրս էր. նի­հար ու ոսկ­րա­ցած մար­մինն այլևս չէր ցան­կա­նում պատ­յան լի­նել հո­գու հա­մար ու ցա­վում էր: Հո­գին մզզում էր բա­րակ ցա­վից, իսկ մար­մի­նը հոգ­նել, թե՞ ձանձ­րա­ցել էր այս աշ­խար­հից ու տա­ռա­պում էր: Դի­մադ­րել էր ցա­վին, դի­մա­ցել էր ա­միս­ներ, գնա­ցել էր բժիշկ­նե­րի դռնե­րը և հաս­կա­ցել, որ բու­ժում դժվար թե լի­նի, բայց մի հույս, թեթև մի շող մլմլում էր աչ­քե­րի մեջ: Նա­խորդ օ­րը շատ էր վա­տա­ցել, ու նո­րից հի­վան­դա­նոց էինք բե­րել, չնա­յած գի­տեինք, որ շրջա­նա­յին հի­վան­դա­նո­ցը նման ցա­վեր բու­ժե­լու հա­մար շատ է ան­ճար: Դա նաև ին­քը գի­տեր և հաս­կա­նում էր, որ իր ցավն ան­բու­ժե­լի է, բայց հույ­սը մլմլում էր աչ­քե­րի մեջ, ցա­վը մե՛կ թաքն­վում էր մարմ­նի խոր­քե­րում, մե՛կ ար­ևե­րես էր ել­նում, և­ արևոտ, աշ­նան գույ­նե­րով լի, լվաց­ված օ­րը աչ­քին չէր գա­լիս: Ես նա­յում էի լու­սա­մու­տից դուրս և ն­րա կտրվող ու կապ­վող հույ­սին ու­զում էի հույս ա­վե­լաց­նել: Պատ­մում էի ինչ-որ բա­ներ, ո­րոնք հաս­տատ ո՛չ ի­րեն էին հե­տաքր­քիր, ո՛չ ինձ, բայց պատ­մում էի: Պատ­մում էի նրա հա­մար, որ կա­րո­ղա­նամ ինչ-որ չա­փով շե­ղել իր ցա­վից, իր հի­վանդ լի­նե­լը մի քիչ մո­ռաց­նել տա­լու հա­մար էի պատ­մում, իսկ նա չէր ցան­կա­նում ինձ ա­սել.
– Պատ­մածդ տա­փակ բան է ու հե­տաքր­քիր չէ ինձ հա­մար:
Սիրտս կոտ­րել չէր ցան­կա­նում, պատ­մածս ար­հա­մար­հել չէր ցան­կա­նում և ցավն ա­տա­մի տակ ա­ռած` տնքում էր կա­մա­ցուկ: Տն­քում էր ա­մա­չե­լով, տնքում էր չու­զե­նա­լով, ու ես սրտիս մղկի­տը պա­հած` խո­սում էի: Ի՞նչ էի խո­սում, չեմ հի­շում հի­մա: Ի՞նչ կար­ևոր էր. խո­սում էի, որ հայրս թե­կուզ չու­զե­նա­լով լսեր ձայնս, շեղ­վեր: Թե­կուզ նեղ­վեր իմ ան­համ շա­տա­խո­սութ­յու­նից, բայց ամ­բող­ջո­վին գե­րի չդառ­նար ցա­վին, ու ցա­վը մի քիչ ա­մա­չեր, իր ճան­կե­րը հե­ռու քա­շեր նրա ար­դեն կա­շի ու ոս­կոր մարմ­նից: Իսկ ցա­վը… Ցա­վը գնա­լով ա­վե­լի էր սաստ­կա­նում, ու այլևս չէին օգ­նում հանգս­տաց­նող դե­ղա­մի­ջոց­նե­րը: Ու­զում էի, որ բուժ­քույ­րե­րը նե­րար­կում ա­նեին, մի քիչ մեղմ­վեր ցա­վը, և նա հանգս­տա­նար, քներ` թե­կուզ դե­ղե­րի ազ­դե­ցութ­յան տակ, և մար­մի­նը չտանջ­վեր գա­լար-գա­լար, մահ­ճա­կա­լի մեջ շու­ռու­մուռ չգար մի հար­մար դիրք գտնե­լու հա­մար:
Վայրկ­յան­նե­րը ձյու­թի մեջ ըն­կած թռչուն­ներ լի­նեն ա­սես` ու­զում են թռչել, բայց փե­տուր­նե­րը թռիչք պարգ­ևե­լու փո­խա­րեն քա­շում են ներքև ու գա­մում հո­ղին: Ծանր է ա­մեն ինչ. հորս ծանր են թվում ար­ևը, սե­փա­կան էութ­յան մեջ ծալք-ծալք ծա­վալ­վող օ­րը, թեթև ծած­կո­ցը, որ ա­սես տա­րի­նե­րի հա­զար տոն­նա ծան­րութ­յունն է ամ­փո­փում իր մեջ: Իմ խո­սելն է ծանր, և ես, ինձ­նից ան­կախ, բնազ­դո­րեն լռել ու մտել եմ իմ մեջ: Ե՞րբ եմ լռել` չգի­տեմ: Ինձ հա­մար ծանր է տես­նել նրա տա­ռա­պանքն ու ան­զո­րութ­յու­նից ներ­սու­դուրս եմ ա­նում` իբր բժիշկ­նե­րի հետ խո­սե­լու եմ գնում, բայց ի­րա­կա­նում դուրս եմ ել­նում աչ­քերս սրբե­լու հա­մար: Զար­մա­նա­լի բան է` հայրս ութ­սուն տա­րե­կան է, ես` հա­մար­յա վաթ­սուն, բայց լացս զսպել չեմ կա­րո­ղա­նում: Ինքս ինձ խե­լա­ցի, կյանք տե­սած մարդ եմ հա­մա­րում, բայց ա­հա հաշտ­վել չեմ ցան­կա­նում հորս հի­վան­դութ­յան, նրա տան­ջանք­նե­րի ու ան­խու­սա­փե­լի մահ­վան հետ:
– Անձրև չե­կավ,- նո­րից լռութ­յան թանձր պաս­տա­ռը ճեղ­քել եմ ցան­կա­նում ես,- ար­դեն մի ա­միս է եր­կին­քը կապ­ված է…
Մ­տա­ծում եմ, որ այդ թե­ման հե­տաքր­քիր է լի­նե­լու նրա հա­մար: Անձրևը նրա սի­րած տա­րերքն է: Երբ հոր­դա­ռատ անձրև էր լի­նում, դուրս էր գա­լիս տա­նից, գլխին մի թեթև բաճ­կոն էր գցում ու անձր­ևա­ջուրն ուղ­ղում էր դե­պի այ­գին, ծա­ռե­րի բնե­րի շուր­ջը նա­խա­պես սար­քած թա­սերն էր խո­րաց­նում: Սկզ­բում զար­մա­նում էի` անձր­ևա­ջուրն ա­ռանց այն էլ դե­պի այ­գին էր հո­սում, էլ ի՞նչ կա­րիք կա…, բայց հե­տո հաս­կա­ցա, որ հայրս սի­րում է ամ­ռան հոր­դա­ռատ անձր­ևը, սի­րում է նրա թաց համ­բույրն իր մարմ­նին ու թրջվե­լու ա­ռի­թը բաց չի թող­նում:
– Անձրև չե­կավ, ախր դար ու դաշտ չո­րա­ցել է,- նո­րից ա­սում եմ ես, իբր մտա­հոգ­ված եմ ե­րաշ­տով:
– Է՜,- ծոր է տա­լիս եր­կար: Ու­զում է ա­սել անձրևն այլևս ինձ հե­տաքր­քիր չէ, անձրևն այլևս ինձ հա­մար չէ, բայց չի ա­սում, ա­մեն ինչ ամ­փո­փում է այդ մի հա­տիկ բա­ցա­կան­չութ­յան մեջ ու նո­րից տրվում է ցա­վին: Ցա­վը ե­րակ-ե­րակ, մկան-մկան քրքրում է նրան, ու հո­գին վա­խե­ցած կուչ է ե­կել մարմ­նի ան­հայտ մի անկ­յու­նում:
Ես մինչ այդ պա­հը չգի­տեի, որ մարդ կա­րող է այդ­քան ան­զոր լի­նել: Երբ դու ես տա­ռա­պում ցա­վից, լավ չէ: Բայց հա­մե­մա­տա­բար ա­վե­լի լավ է, քան երբ տես­նում ես հա­րա­զա­տիդ, որ գա­լար­վում է տա­ռա­պան­քի ճի­րան­նե­րում, ու դու ոչն­չով օգ­նել չես կա­րո­ղա­նում:
– Պա՛պ, ա՛յ պա­պա,- այս ան­գամ երևի ձայնս ան­հան­գիստ ու տագ­նա­պած է` բա­ցում է աչ­քե­րը և ան­հանգս­տա­ցած նա­յում է իմ կող­մը` հո ինձ մի վատ բան չի՞ պա­տա­հել:
– Հը՞,- մի պահ ինքն ի­րեն մո­ռա­ցած՝ հարց­նում է ան­հան­գիստ: Ու­զում է վեր կե­նալ նստել, բայց ցա­վը նո­րից շամփ­րում է, ու ետ է ընկ­նում բար­ձե­րին,- հը՞,- հա­յաց­քը կենտ­րո­նաց­նում է վրաս:
– Մի քիչ կենտ­րո­նա­ցիր, փորփ­րիր հի­շո­ղութ­յունդ, քո կյան­քի մի լավ, մի տաք պահ գտիր ու վեր­հի­շիր: Ցավդ կթու­լա­նա հաս­տատ, կմո­ռա­նաս մի քիչ:
Ա­սում եմ սե­փա­կան փոր­ձից ել­նե­լով: Երբ կյանքս շատ մութ ու տա­ռա­պած է թվում ինձ, երբ շատ տխուր ու ան­հույս եմ լի­նում, երբ շատ ցա­ված ու վշտա­ցած եմ լի­նում, փոր­ձում եմ փնտրել ու գտնել մի գե­ղե­ցիկ հուշ, մի տրո­փող ե­րակ ու դրան տրվել` ներ­կան մո­ռա­նա­լու հա­մար: Դ­րա հա­մար էլ խոր­հուրդ եմ տա­լիս.
– Փոր­ձիր գտնել մի գե­ղե­ցիկ հուշ, փոր­ձիր գտնել մի տաք ե­րակ, տա­քա­նալ ու…
– Հա՞,- աչ­քե­րը ե­րե­սիս է հա­ռում հույ­սով: Մի քիչ էլ հան­դի­մա­նա­կան է ձայ­նը, իբր` էս գի­տութ­յան, բժշկութ­յան ու դե­ղե­րի դա­րում դու մի դեղ գտնել չես կա­րո­ղա­նում ու ինձ հա­մո­զում ես: Բայց հա­վա­տում է, թե՞ ի­րոք փոր­ձում է ինքն ի­րեն գտնել հու­շե­րի մեջ ու լռում է մի քիչ: Աչ­քե­րը փակ շնչում է հա­վա­սար: Դեմ­քը` նի­հար ու եր­կա­րած, վեր­ևի շրթուն­քի վրա բե­ղե­րը` կարճ խու­զած և քի­թը` մի քիչ արծ­վե­նի: Ես նոր եմ նկա­տում, որ հայրս մի քիչ արծ­վա­քիթ է: Ամ­բողջ մի կյանք ապ­րել եմ հետն ու չեմ ի­մա­ցել, որ արծ­վա­քիթ է հայրս: Ով գի­տե, գու­ցե հի­վան­դութ­յունն է սրել դի­մագ­ծերն, ու հի­մա կյան­քի ըն­թաց­քում չեր­ևա­ցողն ակն­հայտ է դար­ձել:
Ես եր­կար ժա­մա­նակ ա­մա­չում էի նրա­նից: Գ­նում էր ար­տագ­նա աշ­խա­տան­քի, գա­լիս էր շատ կամ քիչ փող աշ­խա­տած, ես ա­մա­չում էի մո­տե­նալ: Հե­տո մնում էր ո­րոշ ժա­մա­նակ ու է­լի էր գնում դուրս: Ես մտա­ծե­լու, եր­ևույթ­ներն ի­մաս­տա­վո­րե­լու ո՛չ խելք ու­նեի, ո՛չ տրա­մադ­րութ­յուն: Հե­տո ես գնա­ցի: Նախ ու­սա­նող դար­ձա, հե­տո սկսե­ցի աշ­խա­տել, տար­վա մեջ մի քա­նի ան­գամ տե­սանք ի­րար, ի­րար հետ սե­ղան նստե­ցինք, ի­րար հետ ու­րախ ժա­մա­նակ անց­կաց­րինք, բայց ո՛չ ես փոր­ձե­ցի մտնել նրա հո­գու խոր­քը, ո՛չ ին­քը ցան­կա­ցավ ա­վե­լի մո­տի­կից ճա­նա­չել ինձ: Չ­գի­տեմ, այդ­պես ա­վե­լի լա՞վ էր, ա­վե­լի հար­մա՞ր եր­կու­սիս հա­մար էլ, թե՞ պար­զա­պես բաց թո­ղած ժա­մա­նակն այլևս վե­րա­դարձ­նել հնա­րա­վոր չէր: Հի­մա պառ­կել է հի­վան­դա­նո­ցի կոշտ ու ան­հար­մար մահ­ճա­կա­լին: Չի տնքում, չի դժգո­հում, պար­զա­պես ցան­կա­նում է իր նի­հա­րած մար­մի­նը հար­մա­րեց­նել կոշտ ու չոր մահ­ճա­կա­լին ու փնտրում է: Ա­սենք լռել է: Ցա­վե­րը գա­լիս, ան­խղճո­րեն չանգ­ռում են մար­մի­նը, իսկ ին­քը նե­րանձ­նա­ցել ու մտա­ծում է:
– Հը՛-ը,- վեր­ջա­պես աչ­քե­րը բա­ցում է,- չկա:
– Ի՞նչ չկա,- հարց­նում եմ զար­մա­ցած, քա­նի որ մո­ռա­ցել եմ, թե ինչ եմ ա­սել մի քիչ ա­ռաջ:
– Ու­րախ ու տաք օր չկա,- ա­սում է,- փնտրում, բայց չեմ գտնում. չկա՜:
Լ­ռում է է­լի, հե­տո շա­րու­նա­կում է խորն ըն­կած ձայ­նով: Ձայնն ա­սես մարմ­նի ան­հայտ ինչ-որ խոր­քից է գա­լիս: Ին­քը գու­ցե գի­տի՞, թե որ խոր­քից, իսկ ես չգի­տեմ: Զ­գում եմ, որ ձայնն ու­րիշ է. հորս ձայնն է, և նրա­նը չէ: Իսկ ին­քը նո­րից է ա­սում.
– Չ­կա… Սու­խու­մի քա­ղա­քում սվաղ էինք ա­նում: Ծե­փում էինք ու ծե­փում: Ես ու Մի­շի­կը… Թե օր­վա վեր­ջում ա­մեն մեկս մի սեն­յակ չծե­փեինք, բան­թող չէինք ա­նում: Էդ տա­րի Սու­խու­մի քա­ղա­քում ա­մեն տար­վա­նից ա­ռա­վել անձր­ևա­յին ե­ղա­նակ էր: Անձր­ևը թափ­վում ու թափ­վում էր: Օ­դի մեջ էն­քան խո­նա­վութ­յուն կար, որ մեր շո­րե­րը ջրոտ ու թաց էին լի­նում օր­վա վեր­ջում: Ու էդ­պես էլ գնում էինք տուն: Ա­սենք ի՞նչ տուն, տուն չկար, կար ծխա­խո­տի կի­սա­բաց, չորս կող­մից քա­մու բե­րանն ըն­կած չո­րա­նոց: Ու պի­տի քնեինք: Կ­րակ էինք վա­ռում, աղ­յուս տա­քաց­նում մի քա­նի հատ ու բո­լոր կող­մե­րից շա­րում էինք կողք­ներս: Ք­նում էինք շո­րե­րով: Ու էդ տա­րին հինգ հա­զար ռուբ­լի փող բե­րե­ցի: Հի­մա դու ա­սա` էդ հի­շո­ղութ­յու­նը լա՞վն է, թե՞ վա­տը: Ես մտա­ծում եմ ու ո­րո­շել չեմ կա­րո­ղա­նում: Ու ինչ­քան ծան­րու­թեթև եմ ա­նում, մտքիս մեջ մե­նակ էդ տե­սակ բա­ներ են գա­լիս: Ա­սում ես` լավ բա­ներ… Գու­ցե թե լավ բա­ներ էլ են ե­ղել, բայց ես չեմ հաս­կա­ցել: Հա՛, չեմ հաս­կա­ցել: Ես բա­նա­կում էի ու նա­մակ ստա­ցա, թե տղա եմ ու­նե­ցել: Դու ծնվել էիր: Ու­րա­խա­ցա՞: Հա՛, բա ի՞նչ, բայց էդ ի՞նչ ու­րա­խութ­յուն էր: Ո՛չ ա­ռա­ջին քայլդ տե­սա, ո՛չ ա­ռա­ջին բա­ռիդ հա­մար հրճվե­ցի, ո՛չ ա­ռա­ջին լա­ցիդ հա­մար տխրե­ցի: Մորդ կա­րո­տե­ցի, քեզ կա­րո­տե­ցի, հե­տո եղ­բայր­նե­րիդ ու քրոջդ կա­րո­տը քա­շե­ցի, բայց աշ­խա­տել էր հար­կա­վոր: Տուն ե­կա, է­լի աշ­խա­տանք, է­լի հոգս, է­լի… Ու չգի­տեմ էդ ա­մե­նը լա՞վ էր, թե՞ վատ: Մ­տա­ծել եմ, ա­ռաջ էլ եմ մտա­ծել: Դ­րա մեջ մի լավ բան կար գու­ցե: Ի՞ն­չը: Էն, որ ես ջա­հել էի: Ինչ նե­ղութ­յուն էլ լի­ներ` դի­մա­նում էի:
Հա­զում է կո­կոր­դը մաք­րե­լու հա­մար: Տասն­յակ տա­րի­ներ ծխո­ղի հա­զով հա­զում է, ու ես օգ­նում եմ, որ կի­սանս­տի:
– Ա՜խ,- տնքում է ցա­վից,- ա՜խ:
Հե­տո ա­սես ա­մա­չում է, որ թու­լա­ցել է, որ իր ե­րե­խա­յի մոտ ցույց է տվել թու­լութ­յու­նը: Օգ­նում եմ, որ պառ­կի, ու սկսում եմ շո­յել ձեռ­քե­րը: Ն­րա բա­նած, լայն ա­փե­րով ձեռ­քե­րը մի տե­սակ բա­րա­կել են ու եր­կա­րել: Զար­մա­նում եմ` չհաս­կա­նա­լով, որ մահն է մո­տե­ցել նրանց, ու հայրս մա­հա­նում է: Չեմ հաս­կա­նում, չեմ հա­վա­տում: Ի՞նչ հա­վա­տամ, ես սո­վոր եմ նրան միշտ ու­ժեղ, միշտ կյան­քով լի տես­նել ու հի­մա չեմ հաս­կա­նում:
– Վ­րադ մի՛ բաց,- կա­տա­կում եմ ան­հա­ջող,- բուժ­քույ­րե­րը կգան, մեր­կութ­յունդ կտես­նեն:
Նա­յում է հան­դի­մա­նե­լով, նա­յում է նա­խա­տե­լով` իբր դա ի՞նչ խոսք է, որ ա­սում ես: Իբր` ես այդ մար­դը չեմ, իբր` ես պատ­վի ու նա­մու­սի գե­րի մարդ եմ ե­ղել, իբր…
Ու ես ա­մա­չում եմ իմ հի­մար կա­տա­կի հա­մար:
Լու­սա­մու­տից ան­դին ար­ևը մայ­րա­մուտ է թեք­վել ու թեք շո­յում է ա­պա­կին: Ըն­կել է հորս ճա­կա­տին ու քրտնեց­րել: Ես գլխի չեմ ընկ­նում, որ դա մահ­վան քրտինք է ու զար­մա­նում եմ, որ այս­քան ժա­մա­նակ չի ծխել:
– Մի ծխա­խոտ վա­ռիր,- ա­սես մտքերս կար­դա­լով դի­մում է ինձ:
Ծ­խե­լը վա­ղուց թո­ղած մար­դու ան­վարժ ձա­խո­ղութ­յամբ մի կերպ կպցնում եմ գլա­նակն ու տա­լիս եմ նրան: Նս­տում է ոտ­քե­րը մահ­ճա­կա­լից կա­խած, քա­շում է մի եր­կու ումպ ու ինձ է տա­լիս.
– Չէ՛,- թա­փա­հա­րում է գլու­խը,- չէ՜, էլ ներս չի գնում: Էլ ծխել չեմ ու­զում:
– Լավ է,- նո­րից փոր­ձում եմ կա­տա­կել,- ծխե­լը թո­ղե­ցիր:
Նո­րից տակ­նի­վեր նա­յում է դեմ­քիս, տես­նի` չե՞մ հաս­կա­ցել ի­րեն, թե՞ է­լի կա­տա­կում եմ: Ես հա­զիվ եմ զսպում լացս: Ես հա­զիվ եմ զսպում ոռ­նա­լու ցան­կութ­յունս: Չ­գի­տեմ, հայրս ու հո­րեղ­բայրս զգո՞ւմ են դա, թե՞ վար­պե­տո­րեն քո­ղար­կել եմ ա­մեն ինչ: (­Հո­րեղ­բայրս ի­րիկ­վա դեմ է ե­կել, որ գի­շերն ինձ օգ­նի): Չ­գի­տեմ, զգո՞ւմ են, որ ես ու­զում եմ փախ­չել: Թող­նել ա­մեն ինչ ու փախ­չել, գտնել մի ա­մա­յի տեղ ու վա­զել, վա­զել, վա­զել… Վա­զել այն­քան, մինչև շնչաս­պառ ե­ղած՝ գետ­նին տա­պալ­վեմ, այն­քան, մինչև հե­ռա­նամ ու չտես­նեմ հի­վան­դա­նո­ցը, մո­ռա­նամ ա­մեն ինչ, մո­ռա­նամ ինձ…
Բայց փախ­չելն անհ­նար է, մո­ռա­ցութ­յան տրվելն է անհ­նար: Ինձ ա­վե­լի շատ զայ­րաց­նում է այն, որ այ­ցե­լութ­յան ե­կող­նե­րը հարց­նում են հորս տա­րի­քը և­ երբ ի­մա­նում են, որ ար­դեն ութ­սու­նին մոտ է, մի տե­սակ խորհր­դա­վոր ձիգ են տա­լիս.
– Հա՜:
Ա­սում են այն­պես, կար­ծես ութ­սուն տա­րե­կա­նում նա դա­դա­րում է իմ հայ­րը լի­նել, կար­ծես ութ­սուն տա­րե­կա­նում միան­գա­մից կտրվում են հայր ու որ­դի կա­պե­րը, կար­ծես այդ տա­րի­քում որ­դին այլևս չի զգում հոր ցա­վը, և հայրն այլևս ի­րե­նը չէ, այլ գե­րեզ­մա­նի­նը:
Ե­րե­կոն իջ­նում է անն­կատ, գա­լիս է, որ իր մեջ առ­նի, ձու­լի, մո­ռա­ցութ­յան մատ­նի մարդ­կա­յին կյան­քի մի օ­րը: Ու­րա՞խ է ե­ղել այն, թե՞ տխուր, ցա­վա՞ծ, թե՞ ան­հոգ, ի՞նչ կար­ևոր է: Երկ­րա­գուն­դը շարժ­վում է իր հա­մար, պտտվում` բա­նի տեղ չդնե­լով մար­դուն: Ո­մանք ա­սում են` երկ­րա­գուն­դը կեն­դա­նի օր­գա­նիզմ է ու ցավ է զգում: Տա­ռա­պում է իր կորց­րած ա­մեն մի էա­կի հա­մար, մի քիչ ա­վե­լի է մթնում իր վրա ե­ղած ու ոչն­չաց­ված թե­կուզ ա­մե­նա­փոքր մժղու­կի հա­մար: Չ­գի­տեմ… Ե­թե այդ­պես է, հա­պա ինչ­պե՞ս է ըն­դու­նում մար­դու տա­ռա­պան­քը, ինչ­պե՞ս չի համ­րա­նում մեռ­նող մար­դու ան­հու­սութ­յու­նից, հու­սա­հատ թա­ռան­չից, հա­յաց­քի` ա­մեն մար­դուց կախ­վող ու հույս ա­ղեր­սող թե­լե­րից: Ինչ­պե՞ս չի դա­դա­րում պտտվել: Կանգ­ներ` մի պահ նա­յեր ի­րեն ու իր զա­վակ­նե­րին, ինչ-որ բան հաս­կաց­ներ…
– Տես­նես ի­րար հան­դի­պել լի­նո՞ւմ է,- հորս ձայնն է, որ գնա­լով ա­վե­լի է մա­րում:
– Ո՞ւմ մա­սին ես ա­սում,- չեմ հաս­կա­նում:
– Դու ու քեզ նման­ներն ա­սում եք, թե մահ­վա­նից հե­տո մահ չկա,- միտ­քը հստա­կեց­նում է նա,- ե­թե մահ­վա­նից հե­տո կյանք կա, տես­նես էն­տեղ ար­դեն գնա­ցած մարդ­կանց հան­դի­պել կա՞:
Հաս­կա­նում եմ: Իր մտա­տան­ջութ­յու­նը, իր հույ­սը, իր սպա­սու­մը մորս հան­դի­պելն է: Մայրս հաս­տատ կմխի­թա­րի ի­րեն: Աշ­խար­հում միակ մար­դը, որ ա­ռանց խո­սե­լու հաս­կա­նում է ի­րեն, կես հա­յաց­քից ի­մա­նում ա­սե­լիքն ու ա­նե­լի­քը: Եվ ու­զում է տես­նել նրան: Ինչ­քան չլի­նի, նա ար­դեն ան­ցել է մահ­վան ճամ­փով ու կի­մա­նա…
Ես հաս­տատ չգի­տեմ, թե ինչ է լի­նում մահ­վա­նից հե­տո, բայց հույս եմ տա­լիս.
– Կա, բա ո՞նց,- ա­սում եմ այն­պես, կար­ծես ես մի քա­նի ան­գամ գնա­ցել ու ետ եմ ե­կել,- կա՛,- ա­սում ու լաց չլի­նե­լու հա­մար կծում եմ պռոշս,- բայց ին­չի՞ ես հարց­նում:
– Ու­զում եմ գնալ:
– Ո՞ւր,- ինձ չհաս­կա­ցո­ղի պես եմ պա­հում,- ո՞ւր:
– Ո՞ւր,- մի քիչ սրտնե­ղում է,- էն աշ­խարհ:
– Քո ձե՞ռքն է գնալ-չգնա­լը,- է­լի կա­տա­կի եմ տա­լիս:
– Իմ ձեռ­քը չէ, բայց ես ութ­սուն տա­րի ապ­րել եմ ու շատ մեռ­նող­նե­րի եմ տե­սել,- հա­յաց­քը պարզ է, խոս­քը` հստակ:
– Հո չե՞ս վա­խե­նում,- հարց­նում եմ ար­դեն լրջո­րեն:
Հո­րեղ­բայրս զար­մա­ցած լսում է մեր խո­սակ­ցութ­յու­նը, ինձ հա­յաց­քով սաս­տում` իբր ի՞նչ ես խո­սում: Հայրս նկա­տում, բայց չնկա­տե­լու է տա­լիս նրա հա­յացքն ու պա­տաս­խա­նում է.
– Չէ՛, չեմ վա­խե­նում:
Հե­տո լռում ենք եր­կար: Նո­րից ու­ժե­ղա­նում են ցա­վե­րը, ես շա­րու­նա­կում եմ շո­յել նրա ձեռ­քե­րը, իսկ նա նա­յում է ինձ, մի պահ զսպում է տնքոցն ու հարց­նում է.
– Սուրճ կա՞:
– Սո՞ւրճ, ի­հար­կե կա,- ու­րա­խա­նում եմ, որ մի բան է ու­զում: Ե­թե խմե­լու ցան­կութ­յուն ու­նի, ու­րեմն… – Կա,- ա­սում եմ ու թեր­մո­սի մի­ջից սուրճ եմ լցնում նրա հա­մար:
– Ծ­խա­խո՞տ,- հարց­նում է հո­րեղ­բայրս, քան­զի լավ գի­տի, որ հայրս ա­ռանց ծխա­խո­տի սուրճ չի խմում:
– Չէ՛, մե­նակ սուրճ:
Ձեռ­քե­րը դո­ղում են: Փոր­ձում եմ խմեց­նել նրան: Առ­նում է մի կում ու գլու­խը շար­ժում է բա­ցա­սա­բար.
– Չէ՛,- ա­սում է,- էլ ներս չի գնում, վերջ:
– Շուտ չե՞ս հու­սա­հատ­վում,- հարց­նում է հո­րեղ­բայրս:
Չի պա­տաս­խա­նում, պառ­կում է, վեր­մա­կը լուռ քա­շում է գլխին, ա­սես հին սո­վո­րութ­յամբ ցան­կա­նում է քնել:
– Դուք զրու­ցեք, ես մի քիչ քնեմ,- ա­սում է, բայց մի վայրկ­յան անց տնքում ու նո­րից շու­ռու­մուռ է գա­լիս, չի կա­րո­ղա­նում հար­մա­րեց­նել դիր­քը:
Ես կան­չում եմ բուժք­րո­ջը` թող նե­րար­կի, մի քիչ հանգս­տա­նա: Բայց այլևս ոչ մի նե­րար­կում չի օգ­նում, շա­տա­նում է տա­ռա­պան­քը:
– Չորս ե­րե­խա­նե­րիցս մե­նակ դու ես մոտս,- տնքում է:
– Ի՞նչ պի­տի ա­սես, ինձ ա­սա, հաշ­վիր` բո­լորն էլ կող­քիդ են, ինձ ա­սա:
– Չէ՛, ա­սե­լու բան չկա, ա­մեն ինչ աս­ված է: Ես հո մի­լիո­նա­տեր չե՞մ, որ գան­ձե­րիս տեղն ա­սեմ, հո մեծ գիտ­նա­կան չե՞մ, որ ան­հայտ գյու­տիս մա­սին ա­սեմ, հո զո­րա­վար չե՞մ, որ… Ես մի հա­սա­րակ մարդ եմ ու կա­րո­տել եմ բո­լո­րին:
– Ի՞նչ ա­սեմ նրանց,- նո­րից եմ հարց­նում:
– Ա­սա` որ ոչ մե­կից էլ նե­ղա­ցած չեմ, ա­սա, որ կյան­քը հի­մար, բայց սի­րե­լի բան է, ու թող սի­րեն կյան­քի ա­մեն մի վայրկ­յա­նը: Ու­րի՞շ… Հի­մա էն կողմ գնա, թող հո­գիս տամ:
Ես չեմ հաս­կա­նում, հո­րեղ­բայրս չի հաս­կա­նում: Նե­րար­կում ա­նող բուժ­քույ­րը հաս­կա­նում է, թե՞ չէ, չգի­տեմ: Տես­նում եմ, թե ինչ­պես է կա­մաց-կա­մաց ան­շար­ժա­նում նախ դեմ­քի մի մա­սը, հե­տո մյու­սը, հե­տո վեր­ջին շուն­չը անն­կատ ել­նում է հյուծ­ված մարմ­նից:
Ես լա­լիս եմ ա­ռանց ա­մա­չե­լու, լա­լիս եմ, բայց մի մխի­թա­րանք է իջ­նում հո­գուս: Գո­նե սրա­նից հե­տո այլևս չի տանջ­վի: Դեմ­քը խա­ղաղ է, հան­գիստ: Միան­գա­մից լռութ­յուն է իջ­նում հի­վան­դա­սեն­յա­կում: Չ­գի­տեմ` ու­րի­շի հա­մար այն ճնշող է, թե ոչ, բայց ինձ հա­մար հան­դարտ ու խա­ղաղ է ա­մեն ինչ: Ա­ղո­թում եմ մտքումս, ա­ղո­թում եմ սկզբում ա­րագ ու ան­կա­նոն, հե­տո հան­դարտ…
…­Հե­տո ե­րեք օր` գի­շեր թե ցե­րեկ, լսում էի հորս ձայ­նը: Ի՞նչ էր ա­սում` չգի­տեմ, բայց լսում էի և հաս­կա­նում էի, որ նրա ցա­վը միայն ի­րենն էր: Ի­րե­նը և­ ու­րիշ ոչ մե­կի­նը, քան­զի ա­մեն մարդ աշ­խար­հում իր ցավն է ու­նե­նում:

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.