ՄԱՅԻՍՄԵԿՅԱՆ ՇՔԱՀԱՆԴԵՍ / ­Ռու­բեն ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

Ապ­րի­լի վեր­ջին սա­տա­նան շշնջա­ցել էր կնոջս ա­կան­ջին մա­յիս­մեկ­յան տո­նե­րին ու հա­ջոր­դող ծննդյանս օ­րը չթող­նել ինձ ­Մոսկ­վա­յում ան­տեր ու միայ­նակ, ու­սա­նո­ղի կար­գա­վի­ճա­կով, մա­նա­վանդ, զար­մա­նա­լիո­րեն ա­րագ մե­ծա­ցող դստրիկ­նե­րիս հա­գին նեղ էին գա­լիս ա­միս­ներ ա­ռաջ գնված շո­րե­րը: Ն­րանց լույս աշ­խարհ բե­րե­լիս հաշ­վի չէինք ա­ռել այն հան­գա­ման­քը, որ յոթ տար­վա տար­բե­րութ­յամբ ծնված փոքրն ան­մի­ջա­պես չէր կա­րող հագ­նել ա­վա­գի շո­րե­րը, պի­տի սպա­սեր յոթ տա­րի, իսկ յոթ տար­վա ըն­թաց­քում կա­նա­ցի աշ­խար­հը յո­թա­նա­սուն ան­գամ փո­խում է թե՛ իր տեսքն ու ձևը և ­թե՛ գույնն ու գույ­նե­րի հա­մադ­րութ­յու­նը: Եվ անթև ու թևա­վոր, կար­ճա­փեշ ու եր­կա­րա­փեշ, գույնզ­գույն ու խայ­տաբղետ այդ օ­ձա­շա­պիկ­նե­րը մնում էին ան­մաշ ու դարս-դարս կու­տակ­վում զգես­տա­պա­հա­րա­նի ա­մե­նա­կուլ դա­րակ­նե­րում: ­Մի խոս­քով, տո­նը՝ տոն, ծննդյան օ­րը՝ ծննդյան օր, բայց պետք էր «­Ման­կա­կան աշ­խարհ» հան­րա­խա­նու­թին մերձ որ­ևէ հյու­րա­նո­ցում սեն­յակ պատ­վի­րել, որ­պես­զի յոթ տար­վա տար­բե­րութ­յամբ ծնված աղջ­նակ­նե­րի մայ­րը շատ չհոգ­ներ մեծ քա­ղա­քի ե­ռու­զե­ռում: ­Հո չէի՞ կա­րող նրան մութ ու գար­շա­հոտ մի­ջանցք­նե­րով, ընդ­հա­նուր խո­հա­նո­ցով ու զու­գա­րա­նով հան­րա­կա­ցա­րան տա­նել, ուր բնակ­վող լայ­նար­ձակ երկ­րի դեռևս ան­հայտ ու բազ­մա­լե­զու բա­նաս­տեղծ­նե­րի, ար­ձա­կա­գիր­նե­րի, կի­նո­բե­մադ­րիչ­նե­րի տո­նա­կան կեն­ցա­ղը տես­նե­լով, կինս, ա­մե­նայն ի­րա­վուն­քով, ոտք ու ձեռքս կա­պած, ինձ տուն պի­տի տա­ներ:
– Ես հո չե՞մ կա­րող նրան հան­րա­կա­ցա­րան տա­նել,- ա­սա­ցի Գ­րող­նե­րի տան՝ հյու­րա­նոց­նե­րի հար­ցով զբաղ­վող շի­կա­հեր, վիթ­խա­րա­մար­մին ­Պաշկ­ևի­չին, իբր ի մի­ջի այ­լոց, նրա սե­ղա­նին դնե­լով շո­կո­լա­դի տու­փը:
– Ի­հար­կե չես կա­րող,- հա­մա­ձայ­նեց տի­կին ­Պաշկ­ևի­չը,- սի­րու­հի­նե­րի ա­նակն­կալ այ­ցե­լութ­յու­նից օ­րի­նա­վոր և ոչ մի կին հրճվանք չի ապ­րում:
– Ես սի­րու­հի չու­նեմ,- բո­ղո­քե­ցի ես, մտքումս վճռե­լով, որ ե­թե մեր­ժի, շո­կո­լա­դը ետ եմ վերց­նե­լու և­ ա­սե­լու եմ՝ որ­քան էլ փոր­ձես «ս» տա­ռի փո­խա­րեն «շ» օգ­տա­գոր­ծել, միև­նույն է, չես կա­րող թաքց­նել, որ հա­յի հա­մար ա­տե­լի ­Պասկ­ևի­չի զար­մից ես: Այ­լոց վաս­տա­կը, հաղ­թա­նա­կը սե­փա­կա­նած այդ տա­կան­քը աս­պա­րե­զից հե­ռաց­րեց ոչ միայն իր ազ­գակ­ցին՝ Եր­մո­լո­վին, ու մեր ազ­գակ­ցին՝ ­Լա­զար­յան­ցին, այլև սրբա­զան ­Ներ­սես Աշ­տա­րա­կե­ցուն, չերկն­չե­լով նույ­նիսկ ­Տեր Աստ­ծուց, ո­րին, կար­ծես թե, ինքն էլ էր երկր­պա­գում:
Մտ­քերս ա­սես կար­դա­լով՝ տի­կին ­Պաշկ­ևի­չը շո­կո­լա­դի տու­փը հմտո­րեն դա­րա­կը գցեց և թղ­թա­պա­նա­կից հա­նեց «­Մոսկ­վա» հյու­րա­նո­ցի հաս­ցեով ու­ղե­գի­րը, իսկ ես, հույ­սի շո­ղից ոգ­ևոր­ված, կրկնե­ցի.
– Ես սի­րու­հի չու­նեմ:
– Ի­հար­կե, չու­նես,- քթի տակ խնդաց տի­կին ­Պաշկ­ևի­չը,- ո՞ր հայն է ­Մոսկ­վա­յում սի­րու­հի պա­հում… և ­կամ վրա­ցին, չե­չե­նը, ուզ­բե­կը… ­Մոսկ­վան ձեզ հա­մար մե­նաս­տան է… դուք ա­վե­լի շուտ ձեր մատ­նե­րը կկաց­նա­հա­րեք, քան կտրվեք գայ­թակ­ղութ­յա­նը… ­Քեզ տա­լիս ենք ­Թուրք­մե­նիա­յի նա­խա­րա­րաց խորհր­դի նա­խա­գա­հի հա­մա­րը… դաշ­նա­մու­րով, սպաս­քով… լյուքս… ­Վա­յե­լիր…
­Հա­մարն, ի­րոք, շքեղ էր, ըն­դար­ձակ, ուր ա­զա­տո­րեն կա­րող էին վար­գել ա­քալ­թին­յան նժույգ­նե­րը, և­ որ­պես­զի վար­գը լի­ներ ա­նաղ­մուկ ու չխան­գա­րեր հար­ևան բնա­կիչ­նե­րի հան­գիս­տը, հա­տա­կին փռված էին թուրք­մե­նա­կան սքան­չե­լի գոր­գեր… ­Վաղ գար­նա­նը մի քա­նի օ­րով ծաղ­կում է ա­նա­պա­տը: ­Ման­րապ­սակ ծա­ղիկ են պայ­թեց­նում բո­լոր ա­վա­զա­հա­տիկ­նե­րը, սաք­սաուլ­նե­րը ծաղ­կեփն­ջեր են կազ­մում, բար­խան­նե­րը վե­րած­վում են ծաղ­կե սա­րե­րի… Եվ, ա­հա, այս գոր­գե­րը ճիշտ այդ կար­ճատև ու հրաշք պահն էին ցու­ցադ­րում:
Ա­մեն ին­չի խո­շո­րը, մե­ծը, բարձ­րը, վե­հը սի­րող Ս­տա­լի­նի ճա­շա­կով կա­ռուց­ված հյու­րա­նո­ցի լու­սա­մուտ­նե­րից մեզ բա­ժին հա­սած­նե­րը նա­յում էին ու­ղիղ ­Կար­միր հրա­պա­րա­կին, դամ­բա­րա­նին, դամ­բա­րա­նի ամ­բիո­նին:
– Ը­հը,- հպար­տա­նա­լով ա­սա­ցի ես կնոջս,- ա­ռա­վոտ­յան կնստես լու­սա­մու­տի մոտ և կ­նա­յես, թե ինչ­պես են երկ­րի ա­ռաջ­նորդ­նե­րը ող­ջու­նում խան­դա­վառ աշ­խա­տա­վոր­նե­րին:- Ակն­հայտ էր, որ կնոջս դուր էր ե­կել հա­մա­րը, միայն թե դաշ­նա­մու­րը կար­ծես իր տե­ղում չէր, և­ ոչ էլ սուր­ճի գա­ճաճ սե­ղա­նը: ­Բայց երբ սուր­ճի գա­ճաճ սե­ղա­նը ա­թոռ­նե­րով լու­սա­մու­տի տակ տե­ղա­փոխ­վե­ցին, իսկ ան­վա­վոր դաշ­նա­մու­րը սա­հեց դե­պի ճա­պո­նա­կան սպաս­քով պա­հա­րա­նը, պարզ­վեց, որ պա­հա­րա­նը հա­վակ­նում է սնկագ­լուխ լու­սամ­փո­փով գրա­սե­ղա­նի տե­ղը գրա­վել, գրա­սե­ղանն էլ՝ ար­մա­վե­նու կեր­պա­րի մեջ մտած ֆի­կու­սի:
– ­Բա որ նա հան­կարծ գա՞,- հարց­րեց կինս, բա­նա­լով ճամպ­րու­կը, որ­տեղ, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նութ­յամբ, լվաց­քի պա­րան էլ պի­տի լի­ներ:
– Ո՞վ,- հարց­րե­ցի ես՝ պա­տե­րին մեխ փնտրե­լով:
– ­Տան­տե­րը՝ ­Կիր­գի­զիա­յի նա­խա­րա­րաց խորհր­դի նա­խա­գա­հը…
– ­Մա­յիս­մե­կը ա­մե­նուր է,- հանգս­տաց­րե­ցի ես,- Ուզ­բեկս­տա­նում էլ են ա­ռաջ­նորդ­նե­րը ող­ջու­նում խան­դա­վառ աշ­խա­տա­վոր­նե­րին: ­Հա­վա­նո­րեն նա կգա աշ­նա­նը, բամ­բա­կի մթեր­ման պլա­նը կա­տա­րե­լու կա­պակ­ցութ­յամբ… Ի դեպ,- ա­սա­ցի,- կա­րո՞ղ ես բա­ցատ­րել, թե ինչ­պես է Ադր­բե­ջա­նը ­Թուրք­մե­նիա­յից ա­վե­լի շուտ կա­տա­րում բամ­բա­կի մթեր­ման պլա­նը, ե­թե մեր տան­տի­րոջ հայ­րե­նի­քում ան­հա­մե­մատ վաղ է բաց­վում գա­րու­նը, իսկ ամ­ռա­նը՝ ա­վե­լի շոգ լի­նում:
– Երբ չորս ըն­կեր ես տուն բե­րում ու մի շիշ օ­ղի, չե՞ս զար­մա­նում, որ սե­ղա­նին է­լի ե­րեք շիշ է հայտն­վում:
– Ու­րա­խա­նում եմ… Ի՞նչ կապ ու­նի օ­ղին բամ­բա­կի հետ:
– Ուղ­ղա­կի: Ինչ­պես ես եմ օ­ղի պա­հում քեզ ու­րա­խաց­նե­լու հա­մար, այն­պես էլ ­Հեյ­դար Ա­լիևն է բամ­բակ թաքց­նում նա­խորդ տար­վա բեր­քից: Ա­րագ-ա­րագ հանձ­նում է, շքան­շան ստա­նում… Այս հա­մա­րում միկ­րո­ֆոն չկա՞:
Ես ձեռքս խո­թե­ցի օ­դանց­քի փո­սը և­ այն­տե­ղից դուրս բե­րե­ցի պար­սա­տիկ հի­շեց­նող պա­տա­ռո­տած, ահ­ռե­լի չափ­սե­րի մի կրծկալ ու մի­ջին մե­ծութ­յան, օգ­տա­գործ­ված պահ­պա­նակ­ներ: Օ­դանց­քի մրոտ մթութ­յու­նից ինձ չա­րաճ­ճի աչ­քով ա­րեց շի­կա­հեր ու վիթ­խա­րա­մար­մին ­Պաշկ­ևի­չը և­ ա­քալ­թին­յան նժույ­գը հե­ծած՝ քա­ռատ­րոփ սու­րաց թուրք­մե­նա­կան սքան­չե­լի գոր­գե­րի վրա­յով, ա­նէա­ցավ ա­նա­պա­տի հե­ռու­նե­րում, ուր ծաղ­կած բար­խան­նե­րը ձուլ­վել էին երկն­քին:
­Տաք ջրով ցնցու­ղի տակ ես լվա­նում էի զզվանքս ու մտա­ծում, որ, ի տար­բե­րութ­յուն կա­նանց, տղա­մարդ­կա­յին մեր ցե­ղը հեշ­տութ­յամբ է մաքր­վում մեղ­քից…
Կ­նոջս տնա­բույր ճամպ­րու­կում լվաց­քի պա­րան, ան­շուշտ, չկար, բայց կար բար­ձի ե­րես, և ­դա իմ բար­ձի ե­րեսն էր, որ ­Մոսկ­վա էր հա­սել հա­տուկ ա­ռա­քե­լութ­յամբ. մի քա­նի օ­րում ա­սեղ­նա­գործ այդ պար­կը, սպուն­գի նման պի­տի հա­վա­քեր իր մեջ իմ կորս­ված հո­տը և ­տե­ղա­փո­խեր Եր­ևան՝ դստրե­րիցս փոք­րի գլխա­տակ, քան­զի աշ­խար­հը դեռևս և գլ­խա­վո­րա­պես հո­տե­րով ճա­նա­չող այդ մար­դու­կը, պար­պե­լով ողջ պա­րու­նա­կութ­յու­նը, փուք­սը թո­ղած փու­չիկ էր դարձ­րել բարձս… Եվ մոր սրտում կաս­կած էր բուն դրել, թե մեր փոք­րը կա­րող է և մո­ռա­նալ հա­րա­զատ հո­րը…
Ես փոր­ձում էի մտքումս նկա­րել մեր փոք­րի դեմ­քը ու չէի կա­րո­ղա­նում, ա­վագս էր խան­գա­րում: Ա­վա­գիս վառվ­ռուն, խո­շոր աչ­քերն էի մտա­բե­րում (փոք­րի­նը պի­տի որ թախ­ծոտ լի­նեին), սպի­տակ, կաթ­նա­հունց մաշ­կը (փոքրս թխա­մաշկ էր ծնվել), շա­գա­նա­կա­գույն, փափ­լիկ մա­զե­րը (փոք­րիս գան­գուր­նե­րը սև­ էին ու պսպղուն), պա­հանջ­կոտ, ա­ռար­կութ­յուն չհան­դուր­ժող ձայ­նը (փոքրս սու­սիկ-փու­սիկ էր), և, ի վեր­ջո, հոգ­նե­ցի ան­հա­վա­սար ու ան­հե­թեթ այս գո­յա­մար­տից և կտ­րա­կա­նա­պես մեր­ժե­ցի այն դի­ման­կա­րը, որ գծագր­վում էր եր­կու­սի խառ­նուր­դից: Իմ ան­ճա­րա­կութ­յու­նից, ան­զո­րութ­յու­նից աշ­խարհն ա­սես փոք­րա­նում էր…
Ար­դեն քնի մեջ, ե­րա­զում ես տա­ռա­պում էի, ա­պարդ­յուն փնտրում իմ փոք­րին տան բա­կում, քա­ղա­քի փո­ղոց­նե­րում, ման­կա­կան այ­գու ծա­ռու­ղի­նե­րում, խե­լա­հեղ ա­րա­գութ­յամբ պտտվող կա­րու­սե­լի շրջա­նա­կում… Ես վազվ­զում էի հան­դի­պածս բո­լոր աղջ­նակ­նե­րի ետ­ևից, և­ երբ նրանք շրջվում, ապ­շած ա­չուկ­նե­րով ինձ էին նա­յում, պարզ­վում էր, որ բո­լորն էլ ա­վա­գիս դի­մագ­ծերն ու­նեն: Ես քրտնել էի, ես շնչա­հեղձ էի լի­նում, գլուխս բար­ձին չէր… ­Սուզ­վել էի ա­ղե մի խո­րը լիճ, ո­րի հա­տա­կից զան­գի թույլ ղո­ղանջ էր ար­ձակ­վում… ­Հար­կի հեր­թա­պահն էր ժամ­կո­չը:
– ­Դու­ռը բա­ցեք… Հ­յուր ու­նեք…
Ար­ևել­քի երկր­նե­րում, թերևս, կե­սօր էր կամ գո­նե ա­ռա­վոտ, բայց ոչ եր­բեք ­Մոսկ­վա­յում, որ­տեղ այլևս չէին հաս­նում հյու­սի­սա­փայ­լի հե­ռա­վոր շոր­շոփ­նե­րը, և ­լու­սա­մու­տի ա­պա­կուն կճատ քի­թը դեմ ա­րած ­Կար­միր հրա­պա­րա­կը դեռևս մրա­փում էր կաթ­նա­վուն մշու­շի մեջ: Կ­նոջս կաս­կա­ծող աչ­քե­րում ես կրկին տե­սա ա­քալ­թին­յան նժույգն հե­ծած շի­կա­հեր ու վիթ­խա­րա­մար­մին ­Պաշկ­ևի­չի տե­սիլ­քը և բղա­վե­ցի խո­սա­փո­ղի մեջ.
– Այս ժա­մին ի՞նչ գրո­ղի տա­րած հյուր:
– ­Դու­ռը բա­ցեք, կտես­նեք,- հո­րան­ջեց ժամ­կո­չը:
– ­Տան­տերն է,- խա­լա­թը վրան գցեց կինս,- ­Ղա­զախս­տա­նի նա­խա­րա­րաց խորհր­դի նա­խա­գա­հը… Ա­սում էի, չէ՞… Ինչ խայ­տա­ռա­կութ­յուն…
Հ­յուրն ար­դեն դռան մյուս կող­մում էր: Ես զգում էի նրա շնչա­ռութ­յու­նը և­ օ­ծա­նե­լի­քի բույ­րը: ­Հասց­րել էր սափր­վել: ­Բայց ձիու փնչոց ու խրխինջ չկար: ­Կի­սա­բաց դռան ա­րան­քից ներս ցցվեց վա­ղորդ­յան հյու­րի ա­ռաջ մեկն­ված ձեռ­քը, որ ծաղ­կեփն­ջի՞, թե դա­նա­կի պես գրքույկ էր բռնել:
– Կ­նե­րեք,- ա­սաց գրքույ­կա­վո­րը,- բայց ես պի­տի հեր­թա­պա­հեմ ձեր հա­մա­րում:
Եվ ժպտաց.- ­Ծա­ռա­յութ­յուն է: Կ­նե­րեք:
­Ներս հրա­վի­րե­լով ար­դեն ներս մտած ՊԱԿ-ի աշ­խա­տակ­ցին և ­հաս­կա­նա­լով, որ այս պա­հից ի վեր նա է դրութ­յան տե­րը, ես դի­մադ­րութ­յան ո­գին դրսևո­րե­ցի կնոջս ուղղ­ված մանր-մունր հրա­հանգ­նե­րում, ո­րոնց մի­ջո­ցով փոր­ձում էի ընդգ­ծել իմ ի­րա­վուն­քը և գր­քույ­կա­վո­րի հյուր լի­նե­լու հան­գա­ման­քը:
– ­Հան­քա­յին ջուր տուր մար­դուն,- ա­սա­ցի ես:
– ­Գու­ցե օ­ղի՞,- խայ­թեց կինս,- մի բա­րի լույս չա­սե՞ք մեկ­մե­կու:
– Ո՛չ,- ա­սա­ցի ես,- նա ծա­ռա­յութ­յան մեջ է: ­Սուրճ հյու­րա­սի­րիր, բաս­տուր­մա, կա­նա­չի, լա­վաշ…
– Իսկ ո՞րն է նրա ծա­ռա­յութ­յան ի­մաս­տը,- հե­տաքրքր­վեց կինս:
– ­Ռու­սե­րեն խո­սիր,- ա­սա­ցի,- ան­հար­մար է:
– Ի­րեն հաս­կա­նա­լի ռու­սե­րե­նով ծա­ռա­յութ­յան ի­մաս­տի մա­սին հար­ցումն ա­վե­լի ան­հար­մար չէ՞,- պոկ չէր գա­լիս կինս:
– ­Նա­յիր լու­սա­մու­տից դուրս,- գրե­թե բղա­վե­ցի ես:- Ի՞նչ ես տես­նում:
– ­Կար­միր հրա­պա­րա­կը, դամ­բա­րա­նը, դամ­բա­րա­նի ամ­բիո­նը, որ­տե­ղից երկ­րի ա­ռաջ­նորդ­նե­րը շու­տով կող­ջու­նեն խան­դա­վառ աշ­խա­տա­վոր­նե­րին:
– ­Թի­րախ է, չէ՞:
– Ի՞նչն է թի­րախ:
– ­Դամ­բա­րա­նը, ամ­բիո­նը, ա­ռաջ­նոր­դը… ­Հե­ռա­հար հրա­ցա­նով մեր լու­սա­մու­տից նշա­նա­կե­տին խփե­լը մի բա­ժակ հան­քա­յին ջուր խմե­լու պես բան է…
– ­Բայց մեզ որ­տե­ղի՞ց հե­ռա­հար հրա­ցան:
– Իսկ նա գի­տի՞, ու­նես հրա­ցան, թե ոչ:
– ­Թող խու­զար­կի բո­լոր քուն­ջու­պու­ճախ­նե­րը, ճամպ­րու­կը ու մեզ հան­գիստ թող­նի… Էս ի՜նչ կրակն ըն­կանք… Ա­վե­լի լավ չէ՞ր, տե­րը՝ ­Տա­ջիկս­տա­նի նա­խա­րա­րաց խորհր­դի նա­խա­գա­հը ե­կած լի­ներ…
– ­Ռու­սե­րեն խո­սիր, ան­հար­մար է, Մա­տե­­նա­դա­­րա­նից պատ­միր, ­Մար­տի­րոս ­Սար­յա­նից… Էս մար­դը վա­խե­նում է հան­քա­յին ջու­րը թու­նա­վո­րած լի­նենք… ­Տես, չի խմում… Չ­բաց­ված շիշ դիր սե­ղա­նին ու բա­ցիչ: ­Թող իր ձեռ­քով բա­ցի ու խմի:
­Լույ­սը բաց­վում էր: ­Կար­միր հրա­պա­րա­կի մա­տույց­նե­րում հա­մազ­գես­տա­վոր ու ծպտյալ ոս­տի­կան­ներ էին եր­ևում, հետզ­հե­տե ուժգ­նա­ցող լու­սա­վո­րութ­յան ոսպն­յա­կը ըն­թեռ­նե­լի էր դարձ­նում պաս­տառ­նե­րին գրված տա­ռե­րը, բա­ռե­րը… ­Կինս փոր­ձեց բա­ցել լու­սա­մու­տի փեղ­կը և, չգի­տես ին­չու, բա­ցե­լուց ա­ռաջ նա­յեց ՊԱԿ-ի աշ­խա­տակ­ցին: ­Մեր հյու­րը գլու­խը բա­ցա­սա­բար շար­ժեց՝ չի կա­րե­լի:
– Էս ի՜նչ կրակն ըն­կանք,- փնթփնթաց կինս,- ես էլ ու­զում էի բարձդ ար­ևի տակ դնեմ… ­Ջուրդ ցնդեր, հոտդ մնար…
Հ­րա­պա­րակ էին մտնում փո­ղա­յին նվա­գախմ­բի ե­րա­ժիշտ­նե­րը: Հս­կա­յա­կան թմբու­կը եր­կու­սով էին տա­նում՝ հա­մա­չափ, միա­ժա­մա­նակ գցե­լով քայ­լե­րը, որ ա­ռաջ ու ետ չընկ­նեն, չթե­քեն գոր­ծի­քը և ս­րա­ծայր կոշ­կա­ծայ­րե­րով չխո­ցո­տեն գերպր­կու­մից զրնգա­ցող կա­շին: ­Գործն ա­վար­տե­լով՝ հրա­պա­րա­կից հե­ռա­նում էին ջրցան մե­քե­նա­նե­րը, և ­ձախ ար­մունկ­նե­րը խցիկ­նե­րից հպար­տո­րեն դուրս հա­նած վա­րորդ­նե­րը, հենց նոր մի­զած ու շալ­վար­նե­րը կոճ­կած տղա­մարդ­կանց հա­տուկ խա­ղա­ղութ­յամբ, բա­րի երթ էին մաղ­թում ե­րա­ժիշտ­նե­րին:
ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը հրա­ժար­վեց նաև սուր­ճից, բաս­տուր­մա­յի տես­քից ու հո­տից թու­քը կուլ տվեց, բայց և­ իս­կույն ստեց, թե նա­խա­ճա­շել է ար­դեն: ­Թերևս նա­խորդ օր­վա ընթ­րիքն էր նա­խա­ճա­շիկ հա­մա­րում:
– ­Բա ի՞նչ ենք ա­նե­լու,- շվա­րեց կինս,- հո չե՞նք կա­րող ձևաց­նել, թե տա­նը հյուր չկա, ու հան­գիստ խղճով մեր սուր­ճը խմել: Էս ի՜նչ կրակն ըն­կանք:
– Սկզ­բից դու հե­տը զրու­ցիր, ես խմեմ, հե­տո ես կզրու­ցեմ՝ դու կխմես,- հնա­րը գտա ես, ու որ­պես­զի հեր­թա­կա­նութ­յան խնդի­րը չվի­ճարկ­վի, վրա պրծա սուր­ճին:
– Ե­ղե՞լ եք ­Հա­յաս­տա­նում,- սի­րա­լիր հարց­րեց կինս:
– Օ՜, ա­յո՛,- լայն ժպտաց ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը,- ծա­ռա­յութ­յան բե­րու­մով ո՛ւր ա­սես չեմ ե­ղել…
– Ո՞րն է այս մար­դու ծա­ռա­յութ­յան ի­մաս­տը ­Հա­յաս­տա­նում,- հա­յե­րեն ինձ դի­մեց կինս,- ­Հա­յաս­տա­նում հե­ռա­հար հրա­ցա­նով թի­րա­խի վրա կրա­կող­նե­րին հսկող չկա՞:
– Ան­շուշտ կա: ­Բայց կենտ­րո­նի հսկող­ներն ա­վե­լի հմուտ են:
– Ին­չո՞ւ:
– Ո­րով­հետև կենտ­րո­նից են: ­Կենտ­րո­նը հո միայն տա­րա­ծա­կան, աշ­խար­հագ­րա­կան հաս­կա­ցութ­յո՞ւն չէ… ­Կենտ­րո­նը էութ­յուն է, ո­րակ…
– ­Նաև ա­ռա­վե­լութ­յո՛ւն… Ե­թե, ա­սենք, ­Հա­մո ­Սահ­յա­նը կենտ­րո­նում ապ­րե­լիս լի­ներ՝ ­Նո­բել­յան մրցա­նակ կստա­նա՞ր:
– Ա­յո՛, թերևս: ­Հա­մե­նայն դեպս շատ փող կու­նե­նար… ­Հի­մա դու խմիր սուրճդ, ես եմ զրու­ցե­լու…
­Լու­սա­մու­տից ար­դեն եր­ևում էին ցու­ցա­րար­նե­րի գլխա­մա­սա­յին շար­քե­րը: ­Հար­յու­րա­վոր, հա­զա­րա­վոր դրոշ­ներ էին փող­փո­ղում, և ­դեռ մի­լիոն­նե­րը ­Գոր­կու ու հա­րա­կից փո­ղոց­նե­րում էին… ­Տեր իմ Աստ­ված, մտա­ծում էի ես, ա­հա թե ին­չի վրա է վատն­վում Ադր­բե­ջա­նի, ­Թուրք­մե­նիա­յի, Ուզ­բեկս­տա­նի բամ­բա­կը… Ա­հա թե ին­չու են այդ­քան քիչ ման­կա­կան շո­րե­րը, ո­րոնց հա­մար է, ի վեր­ջո, ­Մոսկ­վա ժա­մա­նել կինս, ինքն ի­րեն, թերևս նաև աշ­խար­հին ու ինձ խա­բե­լով, թե տո­նա­կան օ­րե­րին ա­մուս­նուն ան­տեր ու միայ­նակ թող­նե­լը վեր է իր ու­ժե­րից:
– ­Քա­նի՞ զա­վակ ու­նեք,- հարց­րե­ցի ես ՊԱԿ-ի աշ­խա­տակ­ցին:
– Եր­կու դուստր,- լայն ժպտաց ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը:
– Ես էլ,- չգի­տես ին­չու ու­րա­խա­ցա ես:
– ­Գի­տեմ,- խո­րի­մաստ ժպտաց ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը:
– Ինչ­պե՞ս թե գի­տի,- զար­մա­ցավ, վա­խե­ցավ, ըմ­բոս­տա­ցավ կինս:- Ն­րանք, ինչ է, քրքրե՞լ են մեզ ո­տից գլուխ:
– Հ­յու­րա­նո­ցա­յին այս հա­մա­րը իր դիր­քով, հա­վա­նա­բար, ա­մե­նավ­տան­գա­վոր­նե­րից է,- եզ­րա­կաց­րե­ցի ես,- և­ այս օ­րե­րին որ­ևէ մե­կին հատ­կաց­նե­լուց ա­ռաջ պար­զում են նրա ինք­նութ­յու­նը:
– Ն­շա­նա­կում է դու լա՞վ հա­մա­րում ու­նես նրանց ծա­ռա­յութ­յու­նում,- չգի­տես ու­րա­խա­ցա՞վ, թե՞ տխրեց կինս:
– Իսկ ին­չո՞ւ պի­տի վատ հա­մա­րում ու­նե­նամ… Ե­րե­սուն­յո­թին ձեր­բա­կալ­ված, գնդա­կա­հար­ված, աք­սո­րում մե­ռած բո­լոր ազ­գա­կան­ներս ար­դա­րաց­ված են… ­Հայրս գլու­խը կախ ողջ կյանքն աշ­խա­տել է այս երկ­րի հա­մար, իմ պատմ­վածք­ներն էլ հրա­պա­րակ­վե­լուց ա­ռաջ մաք­րաջր­վում են գրաքն­նութ­յան ա­վա­զա­նում… Ին­չո՞ւ պի­տի վատ հա­մա­րում ու­նե­նամ…
– Էս ի՜նչ կրակն ըն­կանք,- սուր­ճի վեր­ջին կու­մը խմե­լով ա­սաց կինս ու բե­րանք­սի­վայր շրջեց բա­ժա­կը, ինչ­պես միշտ դժվար պա­հե­րին, երբ, սուր­ճի մրու­րին ա­պա­վի­նե­լով, փոր­ձում էր պայ­ծառ ա­պա­գա­յի հե­ռան­կա­րով տա­նե­լի դարձ­նել տհաճ ներ­կան: ­Պայ­ծառ ա­պա­գան, բնա­կան է, մոտ չէր գա­լիս, բայց, ի­րոք, տա­նե­լի էր դառ­նում ներ­կան:
­Դամ­բա­րա­նի ամ­բիո­նը կեն­դա­նա­նում էր: ­Մե­կը մյու­սի ետ­ևից հայտն­վում էին երկ­րի ա­ռաջ­նորդ­ներն ու ըստ աս­տի­ճա­նա­կար­գի շար­վում կողք կող­քի: ­Զին­վո­րա­կան­ներն ա­վե­լի պար­զո­րոշ էին եր­ևում, նրանց ու­սա­դիր­նե­րից, մե­տաղ­յա ճար­մանդ­նե­րից, շքան­շան­նե­րից ճա­ռա­գող հա­վել­յալ լու­սա­վո­րութ­յունն ընդ­հատ­վում էր շար­քի կենտ­րո­նում, ուր թի­րախն էր, ե­թե տե­սա­րա­նը դի­տեիր հե­ռա­հար հրա­ցա­նով զին­ված նշա­նա­ձի­գի աչ­քով: ­Թի­րա­խից աջ լայ­նեզր գլխարկ­նե­րի թա­վուտն էր:
ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կիցն ամ­բող­ջո­վին աչք էր դար­ձել ու ա­կանջ, թի­կուն­քով էլ էր որ­սում մեր անն­շան ու ա­նաղ­մուկ շար­ժում­նե­րը: ­Դեմ­քի լայն ժպի­տը վե­րած­վել էր մի ար­տա­հայ­տութ­յան, որ ու­նե­նում է որ­սա­շու­նը՝ գա­զա­նի կամ թռչնի հայտն­վե­լուց ակն­թարթ ա­ռաջ. դեռ անվ­րեպ ցու­ցա­մա­տը չի սեղ­մել ձգա­նը, փամ­փուշտն իր քա­մա­կին դեռ չի ստա­ցել անհ­րա­ժեշտ ա­քա­ցին, բայց որ­սա­շան գերզ­գա­յուն հո­տո­տե­լիքն ար­դեն թրթռում է վա­ռո­դի հո­տի գրգի­ռից: ­Դեռ չի ճայ­թել կրա­կո­ցը, բայց նրա սևեռ­ման, սպաս­ման, ան­դի­մադ­րե­լի ձգո­ղա­կա­նութ­յամբ օժտ­ված դաշ­տում, ար­դեն թփի ա­րան­քից գա­զա­նի դնչիկն է նկատ­վում ու թռչնի թպրտո­ցը ծա­ռի կա­տա­րին:
Եվ երբ լսվեց մեր դռան թա­կո­ցը, թվաց, թե հե­ռա­հար հրա­ցա­նի փա­կա­ղակն է չխկչխկում: ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը թաքն­վեց պա­հա­րա­նի ետ­ևում և գլ­խով ա­րեց՝ բա­ցեք: ­Կինս բա­ցեց դու­ռը և ­մատ­նե­րով փա­կեց բե­րա­նը, որ չճչա ապ­շան­քից. ա­մեն ին­չի մե­ծը, խո­շո­րը, բարձ­րը սի­րող Ս­տա­լի­նի ճա­շա­կով կա­ռուց­ված հյու­րա­նո­ցի մեզ բա­ժին հա­սած դռան վիթ­խա­րի բաց­ված­քում հայտն­ված լող­լո­ղի միայն ի­րանն էր եր­ևում: Գ­լու­խը նկատ­վեց ա­վե­լի ուշ, երբ գլխա­տե­րը կռա­նա­լով ներս մտավ ու կոտ­րատ­ված ռու­սե­րե­նով հարց­րեց՝ կա­րե­լի՞ է մեր լու­սա­մու­տից դի­տել մա­յիս­մեկ­յան շքեր­թը: Իր հա­մա­րի լու­սա­մուտ­նե­րը չէին նա­յում ­Կար­միր հրա­պա­րա­կին: ­Բախ­տը չէր բե­րել: Եվ կամ ինք­նութ­յունն էր կաս­կա­ծե­լի: Եվ կամ այս լող­լո­ղի մտքով չէր ան­ցել շո­կո­լա­դի տուփ հրամց­նել մի այլ ­Պաշկ­ևի­չի:
Ն­րա ձեռ­քին գնդաց­րի մե­ծութ­յան լու­սան­կար­չա­կան սարք կար, աչ­քե­րին՝ հաստ ա­պա­կի­նե­րով ակ­նոց,- այն­քան բարձ­րից էր նա­յում երկ­րին, որ աչ­քե­րը խեղ­ճա­ցել էին: Ես հան­կարծ զգա­ցի, որ ՊԱԿ-ի աշ­խա­տակ­ցի կաս­կա­ծով եմ նա­յում օ­տա­րերկ­րա­ցուն և ­չեմ կա­րո­ղա­նում վճռել՝ թույլ տա՞լ, թե՞ ոչ: ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը գլխով ա­րեց՝ կա­րե­լի է: ­Դու­ռը կրկին թա­կե­ցին, կարճ տա­բա­տով ջա­հել­ներ էին, մի քա­նի­սը կա­նա­ցի տե­սա­կից, թեև նրանց հար­կա­վոր տե­ղե­րում չէր նշմար­վում կուրծք ա­սած հրա­շա­լի­քը: Ն­րանք էլ էին զին­ված լու­սան­կար­չա­կան սար­քե­րով՝ ա­վե­լի փոքր չափ­սե­րի, և ճռ­վո­ղում էին լու­սա­բա­ցի հետ արթ­նա­ցած ճնճղուկ­նե­րի նման: ­Հե­տո չա­փա­զանց աշ­խույժ մի տա­տիկ բուս­նեց, որ ՊԱԿ-ի աշ­խա­տակ­ցին տան­տեր կար­ծե­լով, նկա­տե­լի շո­ղո­քոր­թում էր, հյու­րա­սի­րում ծա­մոն, սի­գար ու բո­ված նուշ: Ինք­նա­կա­ռա­վար­վող սայ­լա­կով մի ծե­րուկ հայտն­վեց՝ ձեռ­քին կա­նա­դա­կան դրո­շակ, ո­րի մե­տաք­սը խու­տու­տում էր տի­րոջ ան­կեն­դան ծնկնե­րին մրա­փած հսկա­յա­կան կատ­վին: Եվ է­լի եր­կու զույգ ջա­հել­ներ ե­կան, ո­րոն­ցից եր­կու­սի հար­կա­վոր տե­ղե­րում ա­մեն ինչ կար­գին էր:
Եվ այս մրջնա­նո­ցում ես կորց­րե­ցի կնոջս… ­Նա, ի­հար­կե, կար, գո­յութ­յուն ու­ներ, ա­մե­նուր նրա շարժ­ման հետ­քերն էին, սա­կայն շարժ­ման ա­րա­գութ­յան մեջ ինքն այլևս չէր նկատ­վում: ­Բո­լո­րի ձեռ­քե­րին սուր­ճի բա­ժակ­ներ հայտն­վե­ցին, պան­րով, կա­նա­չիով, բաս­տուր­մա­յով լցոն­ված լա­վա­շի բրդուճ­ներ, զրնգա­ցին հան­քա­յին ջրի պղպջակ­ներ պայ­թեց­նող բա­ժակ­նե­րը, ո­րոնց պա­րու­նա­կութ­յան գույ­նը շու­տով վե­րած­վեց կարմ­րի… ­Դա­տարկ շշերն իս­կույն չքվում էին, հայտն­վում՝ նո­րե­րը, բրդուճ­նե­րը խժռվում էին ու կրկին կո­լոլ­վում, նույ­նիսկ թխկե­նու տեր­ևի պատ­կե­րով դրո­շա­կի տակ արթ­նա­ցած կա­տուն էր բաս­տուր­մա խժռում, լցո­նի մնաց­յալ բա­ղադ­րիչ­նե­րը թքե­լով հա­տա­կին: ­Պան­րի գլու­խը տաշտշ­վե­լով կորց­նում էր իր տես­քը, ինչ­պես հան­քան­յութ պա­րու­նա­կող լեռն է մաշ­վում աչ­քիդ ա­ռաջ, և ­խա­ռը կա­նա­չի­նե­րի բու­րում­նա­վետ ցո­ղուն­նե­րը ծամծ­մող օ­տա­րերկ­րա­ցի­նե­րը, կոն­յա­կի գո­լոր­շի­նե­րի մեջ լո­ղա­լով, շարժ­վում էին դե­պի դաշ­նա­մու­րը: ­Մի քա­նի զույգ ձեռ­քեր և­ ան­հա­մար մատ­ներ զարկ­վե­ցին ստեղ­նե­րին, ու վայ­րե­նի պա­րե­ղա­նա­կի ել­ևէջ­նե­րի տակ դոփ­դո­փեց ա­քալ­թին­յան ձիե­րի ան­սանձ ե­րա­մա­կը… Աշ­խույժ տա­տի­կը, հա­ճույ­քից մեռ­նե­լով, ուղ­ղա­կի ծե­ծում էր ՊԱԿ-ի աշ­խա­տակ­ցին… Այլևս ոչ մե­կին չէր հե­տաքրք­րում մա­յիս­մեկ­յան շքեր­թը, որ ձանձ­րա­լի կի­նոն­կա­րի նման պատ­կեր­վում էր մեր լու­սա­մու­տից: ­Խե­լա­հեղ նեգ­րա­կան պա­րի հոր­ձա­նու­տում ան­շարժ էր միայն ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը՝ ա­ջը պի­ջա­կի տակ թաքն­ված ատր­ճա­նա­կին սեղմ­ված:
­Կե­սօ­րին, երբ ա­վարտ­վել էր ցույ­ցը և ­հար­ևան­ներս դուրս էին ե­կել ետ­ճա­կա­տա­մարտ­յան ռազ­մա­դաշտ հի­շեց­նող հյու­րա­նո­ցա­յին մեր հա­մա­րից, Ի­վան Ի­վա­նի­չը մի բա­ժակ կոն­յակ խմեց, ա­խոր­ժա­կով կծեց բրդու­ճի ծայ­րը և ա­սաց.
– Ի՜նչ ծանր օր էր…
– ­Խեղճ մարդ,- լսվեց կնոջս հա­ռա­չան­քը բազ­մո­ցի կող­մից, և­ ես վեր­ջա­պես գտա նրան, փափ­լիկ բար­ձե­րի ա­րան­քում կուչ ե­կած. նա խղճա­հա­րութ­յու­նից ու­զում էր լաց լի­նել կոն­յա­կի երկ­րորդ բա­ժա­կը դա­տար­կող ՊԱԿ-ի աշ­խա­տակ­ցի հա­մար և ­թար­թիչ­նե­րը դարձ­րած հե­նակ՝ դեռևս դի­մադ­րում էր ծան­րութ­յու­նից ի­րար մո­տե­ցող կո­պե­րին: Եվ մինչ ՊԱԿ-ի աշ­խա­տա­կի­ցը եր­րորդ բա­ժակն էր դա­տար­կում ու մաք­րում շուր­թե­րը, որ մո­տե­նա, համ­բու­րի մա­յիս­մեկ­յան խրախ­ճան­քի տի­րու­հու ձեռ­քը, կինս ար­դեն քնած էր, ինչ­պես քնում են քաղ­հա­նից, լա­վաշ թխե­լուց հոգ­նած կա­նայք…
– ­Ծանր օր էր,- լայն ժպտաց Ի­վան Ի­վա­նի­չը և ­հան­կարծ քրքջաց: Գ­լու­խը տմբտմբաց­նում էր ու քրքջում: Ա­սես հենց նոր էր դուրս ե­կել վթար­ված ավ­տո­մե­քե­նա­նե­րի մի­ջից ու հաս­կա­ցել՝ ողջ ու անվնաս է: Ա­սես ան­ցել էր բժշկա­կան զննութ­յան բո­լոր փոր­ձա­սեն­յակ­նե­րով և­ ի­մա­ցել, որ կաս­կած­ներն ա­վե­լորդ են՝ պող­պա­տի ա­ռող­ջութ­յուն ու­նի, ապ­րե­լու է հար­յուր տա­րի և յոթ կո­տոշ է հա­նե­լու…
Քր­քի­ջը գե­ղեց­կաց­րել էր Ի­վան Ի­վա­նի­չին: Ն­րա մի­ջից չքվել էր որ­սա­շու­նը: ­Նա, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, համ­բու­րեց քնած կնոջս հոգ­նած ձեռ­քը և ա­կան­ջիս շշնջաց.
– Ան­հե­թե­թութ­յուն չէ՞, սի­րե­լի՛ս, որ ես էի ձեզ հսկում և­ ոչ թե դուք ինձ… ­Չէ՞ որ ես էի զին­վա­ծը:
Ի­րոք, ինքն էր զին­վա­ծը, իսկ մենք նեգ­րա­կան պար էինք պա­րում…

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.