ԲԱՍՅՈՅԻ ԲԱԼԵՆԻՆ / Շանթ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

­Դու չես չո­րա­նա, ա­սա­ցի պա­տու­հա­նիս տակ ա­նօգ­նա­կան երկն­քին նա­յող բա­լե­նուն։ ­Դու ապ­րե­լու ես, քա­նի որ չգի­տես ինչ է խորհր­դան­շում քո ա­նու­նը, որ­քան կյանք կա քո խորհր­դի մեջ և­ ինչ­պես ես դա­րե­դար շա­րու­նակ­վում՝ հաս­տա­տե­լով գո­յը քո գե­ղեց­կութ­յան, ինչ­պես մյուս ծա­ռե­րը, թփե­րը, ծա­ղիկ­ներն ու հո­սող ջրե­րը, քա­մի­նե­րը, մշա­կույթ­ներն ու ժո­ղո­վուրդ­նե­րը, սա­կայն ո՛չ մար­դը, ում ան­մա­հութ­յու­նը սահ­մա­նա­փակ­վում է նրա մարմ­նով և, սա­կայն, ան­մա­հա­նում է իր նման մարդ­կանց հի­շո­ղութ­յան մեջ, քա­նի դեռ հի­շո­ղութ­յան լույ­սի վրա չի նստել ձմե­ռը, ինչ­պես ագ­ռա­վը մե­նա­վոր ճյու­ղին աշ­նան կամ ա­մա­յի մի հի­վան­դա­նո­ցում, ուր միայն հի­վանդ­ներ են սպի­տակ լույ­սի տակ ու ո՛չ մի բժիշկ, ուր տեն­դը հաս­նում է ար­ևի մե­ծութ­յան։
Այս­պի­սի ներ­խո­սութ­յամբ էի դի­մում պա­տու­հա­նիս տակ տոթ գի­շեր­վա մեջ տո­չոր­վող բա­լե­նուն, որ ես չէի տնկել, տնկել էր ինձ­նից մի հարկ ներքևում ապ­րող սեթ­ևե­թող կի­նը, ով տի­րու­հին էր ծա­ռի, բայցև մո­ռա­ցել էր նրա ծաղ­կե­լու մա­սին։ ­Մի քա­նի տա­րի,-­ եր­ևի անձ­նա­կան դրա­մա ու­ներ և ­դա թաքց­նում էր հար­ևան­նե­րից՝ ման­րա­մասն ու հյու­թեղ իր շպա­րի տակ։
­Հենց նույն րո­պեին, դույ­լի մեջ լի­քը ջուր լցնե­լով, այն կոր­ծե­ցի ծա­ռի գլխին, կար­ծես վառ­վող մար­դու էի փրկում կամ կրա­կը հանգց­նում հրկիզ­վող տան։ (Ինչ­պե՞ս են վա­ռա­րա­նի օ­ջա­խի վրա ջուր տա­քաց­նում. սկզբից թշթշում է դույ­լի թաց տա­կը)։
Այդ­պես էլ ծա­ռը թշշաց։ Եվ թշշոցն հա­սավ ա­կան­ջիս, երբ հո­վը դի­պավ նրա ճյու­ղե­րին։ ­Քիչ անց զգա­ցի մու­թի մեջ մի թար­թի­չի չա­փով շտկվող բնի շար­ժումն ի վեր։ Ա­հա, և՛ս մեկ թար­թիչ դե­պի վեր, և ­հո­վի ու ծա­ռի հպու­մից թաց համ­բույ­րի համ ա­ռա։ Եվ բա­լի շուր­թե­րով ինչ գե­ղե­ցիկ աղ­ջիկ­ներ ան­ցան աչ­քե­րիս առջ­ևով, դե­ռա­տի, անշ­պար… ­Մու­թի մեջ նրանց շրթունք­նե­րը շրթունք էին փնտրում, բաց­վում մայ­րա­մուտ­նե­րի ա­նուրջ­նե­րի առջև՝ ջեր­մաց­նե­լով սառ­չող մո­լո­րա­կը։ Ու երբ ջու­րը գնաց-գնաց ու հա­սավ ար­մատ­նե­րին, ման­կան բե­րա­նի չպպոց լսե­ցի. ով էր ծծում կա­թը մոր ստին­քից։
­Գի­շեր­վա պա­տին հեն­ված, մինչև գոտ­կա­տեղս մերկ, պեծ­պե­ծող ծխա­խո­տը բե­րա­նիս, ա­կանջ­ներս սրած շշուկ ու շրշյու­նի հան­դեպ, ես լսում էի մաք­րա­գույն ձայ­ներ, ո­րոնք ել­նում էին գո­յութ­յան ա­կուն­քից, ինչ­պես ար­տա­սու­քի ձայ­նե­րը մա­հուկ­յան­քի կո­կոր­դից, լսում էի ձայ­նա­լա­րե­րի տրե­մո­լոն ջրե­րի, քա­մի­նե­րի, ան­տառ­նե­րի ու տնե­րի ո­գի­նե­րի…
­Հա­ջորդ օ­րե­րին նույն­պես շա­րու­նա­կում էի ջուր լցնել ծա­ռի գլխին։ Ա­ռա­տութ­յան եղջ­յուրն իմ ձեռ­քին էր, և­ ես ինձ կի­սաստ­ված էի զգում, ով անձրև­նե­րի եր­կա­րատև ու­շա­ցու­մից թա­միլ­յան մրմունջ­ներ աստ­ված­նե­րին չէր ա­ռա­քում, ով կա­րող էր բա­քո­սա­յին խնջույք սար­քել ծա­ռե­րի հա­մար՝ հար­բեց­նե­լով նրանց, ա­սես ­Ռու­բեն­սի կտավ­նե­րում, ով ա­սես հա­սուն ար­տե­րից ժո­ղո­ված ցո­րե­նի շիթն է պա­հում ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ամ­բար­նե­րի մեջ։ Իմ բաց լու­սա­մու­տից ջրվե­ժում էր ա­ռա­տութ­յու­նը, և­ ինձ ի­րենց լու­սա­մուտ­նե­րից տես­նում էին քնհա­րամ ծե­րե­րը, ջա­հել­նե­րը, մա­նուկ­նե­րը – ­հայ, ռուս, ա­սո­րի, եզ­դի, քուրդ, հրեա… և­ ո՛չ մի ճա­պո­նա­ցի։
­Ծա­ռի տի­րու­հին, օ­րեր անց, բող­բոջ­ներ տես­նե­լով, ափ­սո­սեց իր օ­տար­մուն­քը, չզղջաց, ի­հար­կե,–­ իր կաս-կար­միր բե­րա­նը չէր մրցում բա­լա­գույ­նի հետ. նա կյան­քից պա­տառ­ներ էր պո­կում՝ այլևս ոչ մի վայրկ­յան չվատ­նե­լով։
Ա­սա­ցի՝ պտուղ­նե­րը քոնն են լի­նե­լու։
Իսկ բա­լե­նու ան­մա­հա­կա՜ն հա­տիկ­նե­րը ես ըմ­բոշխ­նել էի դեռևս տա­րի­ներ ա­ռաջ՝ հո­քու­ներ՝ ե­ռա­տո­ղեր ըն­թեր­ցե­լով ուխ­տա­վոր ­Բաս­յո­յից, ո­րին իբրև ե­րախ­տի­քի նշան, նվի­րել էի թան­կա­նե­րի այս պսա­կը՝ ար­ցախ­յան ա­ռա­ջին պա­տե­րազ­մի օ­րե­րին։

ԹԱՆԿԱՆԵՐԻ ՊՍԱԿ` ԲԱՍՅՈՅԻՆ
1.
­Մե­լա­նի մութն է գի­շե­րը կա­խել,
Իսկ աղբ­յուր­նե­րը գի­շե­րա­լույս են։
­Բա՛ս­յո ուխ­տագ­նաց,
­Քո ձայ­նը ­Ձե­նի մեջ այն­քան օր մնաց,
­Մինչև որ Ո­չին­չը բաց­վեց դեմ դի­մաց։

2.
Ե՛վ ըն­կեր, և՛ տա­ճար՝
Ա­ռա­քի­նի, տի­պար,-
Ան­քեն ժպտում են մշու­շա­ցոլ­քից,
Ուր­կից եր­ևում ես իբրև ուր­վան­կար…
­Լույ­սը դռնե­րի դեմ բա­լե­նիի՜ն դի­պավ։

3.
­Քայ­լերդ հնչում ան­հու­նում
Ու դառ­նում են… Ո­չինչ։
Ագ­ռավն է գլխիդ կանգ ա­ռել
­Հե­րա­կա­լի նման.
­Մա՞րդ, թե՞ տա­ճար, տա­ճա՞ր, թե՞ տիե­զերք։

4.
­Մի հնչյուն էլ ես եմ
Ու­ղար­կում քեզ,-
Գ­րիչս է խզզում թղթի կտո­րին,–
Ա­նէութ­յան մեջ ինչ­պես լսե­ցիր
Ջ­րե­րի վրա մաղ­վող իմ հրին։

5.
Ազդ­րե­րի մկրա­տով
Կտր­վել է ժա­պա­վե­նը ժա­մա­նա­կի.
Սմ­բակ ու բա­ռեր ցե­խի մեջ են նույն,
Շ­նա­բե­րան­նե­րը հենց մի շող­շո­ղուն են տես­նում,
­Կար­ծում են՝ լու­սի՜նն է։

6.
­Գի­շե­րը քա­շում է վա­րա­գույ­րը թավ­շե,–
Ա­րար աշ­խար­հը ցո­ղա­թա­թախ է…
­Սա­կայն ո՞ւր ես դու, ո՞ւր է սար­կո­ֆագդ.
Ա­սես ծղրիդ մի՝
­Տիե­զերքն է հակ­վել ուն­կիս։

7.
­Շո՜ւտ լու­սա­նար օ­րը,
Ինչ­պես ե­ռա­տող քո հո­քու­նե­րը…
Եվ ծեր լճա­կից
­Ճողփ­յու­նը ջրի
­Դիպ­չեր ա­կան­ջիս։

Այս­պես։ ­Մութ, բաց լու­սա­մուտ, ջրվե­ժող կի­սա­մերկ մարմ­նի այլևս ա­ղեղ­նա­յին շար­ժում՝ նման ծիա­ծա­նի, կայ­ծա­կի, ման­կա­նը լո­ղաց­նող մոր թևե­րի… ­Բա­լե­նին վեր է պար­զում իր ճյու­ղե­րը, ծաղ­կած ճյու­ղե­րը հա­սել են իմ լու­սա­մու­տա­գո­գին և ­ձեռ­քի նման մեկն­վում են ինձ, բար­ևում… Ես ­Ճա­պո­նիա էի հա­սել՝ ­Բաս­յո­յի ծննդա­վայ­րը, իմ բնա­կա­րա­նը տե­ղա­շարժ­վել էր ­Հե­ռա­վոր Ար­ևել­յան կղզի­ներ, ­Ճա­պո­նա­կան վե­րածնն­դից բա­լե­նու խոր­հուր­դը հա­մե­ցել էր իմ տուն։ Թ­վում էր, հոտ եմ քա­շում ծաղ­կեփն­ջից։ ­Քիթս ի­ջեց­նում էի ծաղ­կած ճյու­ղե­րի վրա… Ո՛չ մի աղ­մուկ, երբ բող­բո­ջում է բա­լե­նին։ Ո՛չ մի վայ­րե­նութ­յուն, երբ բող­բոջ­ներն է բա­ցում բա­լե­նին։
­Տիե­զեր­քը հակ­վում է ուն­կիս ար­դեն ա­սե­լով ա­մե­նասր­բա­զա­նը. շար­ժու­մը մեր­ձեց­նում է ա­նի­մա­նա­լի տա­րա­ծութ­յուն­ներ, ջեր­մութ­յան բարձ­րա­ցում է գրան­ցում ազգ ու ցե­ղե­րի միջև, փչում ցրում է պա­տե­րազ­մա­կան ար­նա­հո­տը, բուր­մունք է տա­րա­ծում, ինչ­պես թրաշ­ված դեմ­քը՝ լվաց­ված սա­ռը հեղ­հեղ­նե­րով, սո­սա­փում է գո­յութ­յան մեջ, ա­սես բար­դի­նե­րը մայ­թեզ­րի, կյանք է մղում մի­լիո­նա­վոր արև­ներ, աստ­ղեր, լու­սին­ներ, և բռնկ­վում են մա­րող աչ­քե­րը, հո­գե­դարձ­վում են լավ մար­դիկ ու վատ մար­դիկ, թռչուն­ներն ու գա­զան­նե­րը ըն­տե­լա­նում են ի­րար ու մար­դուն, մու­րա­ցիկ­նե­րի բռե­րի մեջ մո­մեր են վառ­վում, չա­րախ­տա­վոր­նե­րը թռչում են մար­զա­ձո­ղե­րով, ա­մուլ ար­գանդ­նե­րի մեջ է հո­սում սերմ­նա­հե­ղու­կը տիե­զեր­քի, կա­թում ա­սուպ­նե­րի պես…
­Խոս­տումս կա­տա­րե­ցի։ Պ­տուղ­ներդ թո՛ղ ծա­ռի տի­րու­հուն, իսկ ան­մա­հա­կա՜ն պտուղ­ներն ինձ են հա­սել, իսկ ­Բաս­յո­յի բա­լե­նին բռնկվո՛ւմ է, հենց աշ­խար­հի հետ մի վատ բան է կա­տար­վում, երբ մի պահ ան­ջատ­վում են երկն­քի լույ­սե­րը, սրվում կաթ­նա­տամ­ներն ան­գամ, չո­րա­նում են ար­գանդ­ներն, ու ա­կանջ­ներդ է խու­ժում ո­րոտ­մուն­քը պայթ­յուն­նե­րի։

Գրեք մեկնաբանություն

Ձեր էլ․փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են * -ով։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.