ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՐԵՐՈՒՆ Է, ՀԱՑԸ… / Հրաչ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

Մանկությանս տարիներին ինձ հաճախ թվում էր, թե մեր գյուղի երկնքի փետուր ամպերն առաջանում են մեր թոնրի ծխից: Վառում էր մայրս թոնիրը, ծուխը բարձրանում, հասնում էր երկինք, հետո ձուլվում նրան ու դառնում թեթև փետրավոր ամպերի քարավան… Չվում էր քամու բերանն ընկած, սեր էր տանում աշխարհին, հեռո՜ւ-հեռավոր երկրներ աշխատանքի գնացած մեր հայրերից լուր էր բերում և մորս […]

Հարված գիտության զարգացմա՞նը / Հովիկ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ

Վերջին օրերին ականատես եմ լինում բուհերի ուսանողների ընդվզմանը՝ իշխանությունների հերթական օրենսդրական փոփոխությունների դեմ: Այս անգամ խոսքը պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից տարկետման օրենքի մեջ փոփոխությունների մասին է: Նոր օրենքով, տասնութ տարին լրացած բոլոր տղաները պարտավոր են բանակ զորակոչվել: Իսկ ինչպե՞ս էր հին օրենքով. պետական պատվերով (այսինքն՝ անվճար) սովորող բոլոր ուսանողներն օգտվում էին տարկետման իրավունքից, այնուհետև՝ մինչև […]

ՊՐՈՄԵԹԵՎՍՆ Է ԱՌԱՋԻՆ ԿԱՄԱՎՈՐԸ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

1918 թվականի Արարայի ճակատամարտի փառահեղ հաղթանակի 10-ամյակի առթիվ, կամավորական հայ լեգեոնականներին ձոնված «Կամավորը» խոհագրությունում Ավետիս Ահարոնյանը գրում է. «Պրոմեթևսն է առաջին կամավորը. նա, ով խավարի ու ցրտի մեջ խարխափող թշվառ մարդկային ցեղին կարեկցելով` դաժան Աստվածների ցասումը խիզախեց և երկնային հուրը շորթեց աշխարհի հոգին լույսով ու հրով սնելու համար»: Համարյա հարյուր տարի անց նրա պես ես […]

Զինաիդա ԲԱԼԱՅԱՆ / Ցայգ ու այգերի խաղաղ դիմագիծը Արցախամուր աշխարհում

Ամուր պետության հիմքը ազգային միասնականության գաղափարախոսությունն է` բոլոր կարգի թշնամական դրսևորումների դեմ, ազգային միասնական ճակատ ստեղծելը` զերծ ներկուսակցական, ներքաղաքական առճակատումներից, օտարամուտ քաղաքական դավանանքներից, քաղաքական եսասիրական շահարկումներից: Հատկանշական և ուսանելի մի երևույթ է նկատվում 18-րդ դարավերջի հնդկահայ համայնքի գաղափարախոսների` Հակոբ Շահամիրյանի և Մովսես Բաղրամյանի («Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ») ու Շահամիր Շահամիրյանի («Որոգայթ փառաց») որդեգրած ազգային […]

ՈՃԻ՞Ր, Թե՞ ՊԱՏԻԺ / ՆԱՆԵ

Արդարության պակասի ցավն ու նորմալ գոյատևության անհնարինությունն այդ ցավով մեզանից լավ ո՞վ գիտե: Հարյուր տարի անց էլ թուրքի, ոչ պակաս՝ նաև քրդի և նրանց թիկունքում կանգնածների վայրագության վերքերը դեռ տանջում են իրենց թարմությամբ: Ու սպեղանին մեկն է միայն՝ եղածի համար թշնամու, թշնամիների հայցած ներումը և նրանց շորթածի գոնե հնարավոր մասի վերադարձը: Չկա հայ, որ չապրի […]

Ազգային-պետական մտածողության կորուստը որպես ազգային անվտանգության սպառնալիք / Հովիկ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ

20-րդ դարասկզբին Ղազարոս Աղայանն իր հոդվածներից մեկում գրել է, թե Եվրոպայից մի ահավոր հրեշ է գալիս, որի անունը «ես» է: Երևի ստեղծված իրավիճակն էր գրողին այդպիսի մտքեր ներարկում: Իհարկե, դա իր մեջ ճշմարտություն էր պարունակում. Եվրոպան արդեն դարձել էր մարդկային հարաբերությունների ու հոգևոր արժեքների սրբագրման կենտրոն: Եվրոպան էր աշխարհին թելադրում կեցության ու բարոյականության օրենքները: Եվ […]

Հրապարակախոսական մտորումներ. / Արևշատ ԱՎԱԳՅԱՆ / Գնալ հոգեղենացման ճանապարհով

Տիեզերական նյութի բարելավման ու հոգեղենացման լավագույն օրինակը մարդկության գոյությունն է: Այն փաստը, որ հողագնդի բնակչությունը օրեցօր աճում է, որ մարդկային մտքի ու գործունեության շրջանակները նորանոր ոլորտներ են բացում գիտակցության համար, կասկածից վեր է: Բարեկրթվող ու քաղաքակրթվող մարդկությունը Ադամի և Եվայի կերած առաջին պտուղների և վայելած առաջին հաճույքների հետ առնչվել են մեղքին: Մեղքը արարչական, ասել է […]

ԲԱՆ ԱՍԱ, ԲԱՆ ՀԱՍԿԱՆԱՄ / Վահան ՍԱՂԱԹԵԼՅԱՆ

Եվ հնչում է, որպես աղոթք, Արքայական քո լեզուն: Վահան Տերյան Ես հեռուստացույցը միացրի ճիշտ այն պահին, երբ հաղորդավարը դեռ նոր էր սկսում զրույցը մեր հայտնի քաղաքական գործիչներից մեկի հետ: Դեռ մուտքի ներածականում մի տեսակ տոնական հանդիսություն կար. հաղորդավարը մի այնպիսի ոգևորությամբ ու մեծարանքով ներկայացրեց հյուրին, և հյուրը մի այնպիսի խանդավառ արժանապատվությամբ վարժապետի դիմակ հագավ, որ […]

Անգործ տղամարդը հասարակությանը դժբախտներ է պարգևում / Լուսյա ՄԵՀՐԱԲՅԱՆ

Ընդունված է ասել, որ հասարակության հայելին նրա կին ազգաբնակչության վիճակն է: Այլ կերպ ասած` ինչպես իրեն զգում է կինը իր ապրած երկրում, այդպիսին էլ հասարակությունն է: Բայց կնոջ բոլոր տեսակի զգացողությունները մի՞թե անմիջականորեն տղամարդուց չեն բխում: Տղամարդը պիտի նախ և առաջ հասարակության մեջ իր տեղն ու դերը գտնի, և որքան լավ ու արժանավոր գտնի, այնքան […]

Ինչո՞ւ են լռում բառերը / Հերմինե ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆ

Կոմիտասի կենսագրության մեջ ցավալի փաստեր կան, որ վերընթերցելիս վերապրում ես հայոց ողբերգությունը… Նրա կենդանության օրոք տպագրվել է երեք փոքրիկ ժողովածու՝ Ալեքսանդրիայում, Կոստանդնուպոլսում և Բաքվում, ընդամենը 97 էջ նրա հսկայածավալ ժառանգությունից, որ դարեր պիտի ապրեցնի հայոց սերունդները: Հայաստանում ոչինչ չի տպագրվել: Գերմանիայում ուսանելու ընթացքում նա հանրահռչակեց հայկական երաժշտությունը և նրա մի քանի ձայնագրություններ կատարվել են Փարիզում, […]

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԻՆ ԵՐԳԸ. ԿԱՄ ՈՐՏԵՂ ԲԱՐԱԿ Է, ԱՅՆՏԵՂ ԷԼ ԿՏՐՎԻ՞ / Անահիտ ԱՐՓԵՆ

Թվում է, թե նախընտրական ցայտնոտների թեմայով ամեն ինչ ասվել է, ամեն ինչ պարզ է ու հասկանալի: Թվում է՝ ամեն ինչ ոնց կար, այնպես էլ շարունակվելու է, ոչինչ չի փոխվելու, էս ծուռ աշխարհը ոնց եկել, այնպես էլ գնում է, էլ ի՞նչ խոսենք: Խոսենք-չխոսենք, ամեն մեկն իր էշն է քշելու: Եվ այսպես, բոլորը դժգոհ են, բոլորն ըմբոստ […]

ՀԱՐՄԱՐՎՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԳՈՅՈՒԹՅԱՆ ԿԵՐՊ / Վահան ՍԱՂԱԹԵԼՅԱՆ

Օ, ո՞ւր եք, աստղեր, արևներ, Իջնում է ազգիս երեկոն… Եղիշե ՉԱՐԵՆՑ Աշխարհի մութուլույսի վերծանման տքնանքում կյանքը մաշած մեծ իմաստասերը՝ Էմանուել Կանտը, մտասևեռման ինչ-որ մի պահի, իր խոհն ամփոփել, արձանագրել է. «Աշխարհն անճանաչելի է»: Կանտի ասածն ընդունենք ի գիտություն ու մեր հերթին հավելենք. «Իսկ մա՞րդը»: Հավերժ երազող, թե հաշվենկատ պատեհապաշտ, խաչապաշտը խաչագողի հետ շփոթող տհաս, թե […]

Վանո ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ / Պետությունն ու գրողը պարտք ունեն միմյանց հանդեպ

Վանո ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ Բան, գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Պետությունն ու գրողը պարտք ունեն միմյանց հանդեպ ՀՀ Սահմանադրության համաձայն` պետության հիմնական խնդիրներից է «նպաստել գիտության և մշակույթի զարգացմանը», իսկ «կառավարությունն իրականացնում է այդ քաղաքականությունը տվյալ բնագավառում»: Երբ պետությունը հրաժարվում է գրահրատարակչության ոլորտում պետաջակցություն ցուցաբերելուց, պարզապես հրաժարվում է Սահմանադրությամբ իր վրա դրված գործառույթից` անորոշ թողնելով գրականության այսօրվա և վաղվա […]

Պետական աջակցություն. լինի՞, թե՞ չլինի / Սուսաննա ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Սուսաննա ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ Արձակագիր, ՀՀ նախագահի մրցանակի դափնեկիր Չե՞նք վախենում մենաշնորհ ստեղծելուց Երբ հետադարձ կարդում եմ իմ գրած հոդվածները, սիրտս ճմլվում է. մենք երբեք չենք քննարկում գրական-ստեղծագործական որևէ հարց, այլ ողջ ընթացքում հասարակության առաջ արդարանում ենք, մեղա ենք գալիս, որ կանք, անընդհատ համոզում ենք՝ մենք լավն ենք, պիտանի ենք, օգտակար ենք, մեզ հանդուրժեք: Ամեն անգամ, երբ […]

ՄԻ ԱՆԳԱՄ ՀԵՌԱՑՈՂԸ ՉԻ ՎԵՐԱԴԱՌՆԱ / Արսեն ԳԼՋՅԱՆ

1993 թ. ինձ առաջարկեցին գրել փարիզաբնակ գրող Մ. Պչակճյանի՝ նորերս լույս տեսած «Ծիծեռնակները պիտի չսարսափին խրտվիլակներեն» գրքի մասին: Եվ ես այն ժամանակ առիթ ունեցա հաղորդակցվելու ինձ անծանոթ մի զարմանալի հեղինակի հետ, որի առարկան Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս իր ազգային դիմագիծը պահպանելու խնդիրներով տառապող նորագույն սերնդի հայ մարդն էր: Նրա ստեղծագործությունը հետաքրքրական էր ոչ թե որպես հայ […]

ՎԱԽԵՆՈՒՄ ԵՄ, ԿԱՄ ՏԱՅԳԱՅԻ ՕՐԵՆՔԸ / Հրաչ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

Անքնությունը սպիտակ, անտեսանելի գազան է: Չի երևում, մոտենում է բարեկամի դիմակով ու իր փափուկ ճանկերով սեղմում է աչքերս: Սեղմում է ճակատս, սիրտս է սեղմում: Էլի քունս չի տանում, քանի որ ցերեկը պատահաբար հանդիպած ծանոթիս եմ հիշել: Թվում էր՝ սովորական պատմություն է, մոռացվելու է շուտով, բայց ահա անքնություն դառած իրար է խառնել ներաշխարհս: Իսկ նա պատմում […]

ՎԱՐԴԱԳՈՒՅՆ ԵՐԱԶԱՆՔ / Սամվել ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

Գրչընկերս՝ Նանեն, մայրաքաղաք Երևանի մասին է գրում, նրա ամեն օր, ամեն ժամ, միշտ ու անդադար բզկտվող, արյունլվիկ արվող դեմքի մասին: Այսպիսին չէր, սիրուն ու անուշ քաղաք ունեինք (ավա՜ղ, ունեինք), որ նման չէր աշխարհի ոչ մի քաղաքի, մի ամենածայրամասային փողոցի, մի պուրակի ու շենքի պատկերով անգամ կարող էինք գլխի ընկնել, հասկանալ ու ջոկել, որ մեր վարդագույնն […]

ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ՄԱՍԻՆ ԵՐԲԵՔ ՉԵՆՔ ԼՌԵԼ. Օրագրային գրառումներ հեռավոր, ոչ շատ հեռավոր և այսօրվա Նախիջևանի մասին / Զորի ԲԱԼԱՅԱՆ

«1985 թ. ապրիլի 23-ին Մ. Գորբաչովը ԽՄԿԿ ԿԿ պլենումում հանդես եկավ ծավալուն զեկուցումով, որը շուտով ծնունդ տվեց չարաբաստիկ վերակառուցմանը: Սկզբում մենք այնքան էլ չհասկացանք, թե որն է երկար սպասված այդ վերակառուցման իմաստն ու էությունը՝ իր հրապարակայնությամբ, խոսքի ազատությամբ, ժողովրդավարացմամբ և ԽՍՀՄ-ի տակ դրված դանդաղ գործողության ռումբի այլ ատրիբուտներով: Համենայն դեպս, Ադրբեջանն այդ նույն ազատությունն անմիջապես […]

Մենք և մենք… / Ով է իրական մտավորականը Ռուզան ԱՍԱՏՐՅԱՆ

1990 թ.-ից սկսած, գրեթե բոլոր հանրահավաքներում մտավորականության անունը հնչել է որպես առաջնորդի, ռահվիրայի, հասարակության և ազգի վստահելի հենարանի: Անհրաժեշտ է շեշտել, որ մինչև պատերազմի դադարը՝ 1994 թ., իրոք, բացառիկ ժամանակներ են համարվել նաև հայ մտավորականության զարթոնքի համար, զորօրինակ՝ հակառակ ներկայիս Գիտությունների ազգային ակադեմիայի պրեզիդենտ Ռ. Մարտիրոսյանի խայտառակ հայտարարությանը, թե Հայաստանն ինչպիսի երկիր է… լեզուս չի […]

ՀԵՔԻԱԹԻ ԵՐԵՔ ԽՆՁՈՐ / Վահան ՍԱՂԱԹԵԼՅԱՆ

Դո՛ւք, մեծ հայերի ընկած զավակներ, Դո՛ւք, ո՜վ ստրուկներ մոլի կրքերի, Դո՛ւք, ո՜վ զեխության խղճալի հյուրեր, Որ շվայտ կյանքին դարձել եք գերի… Հովհ. Թումանյան Մեր ապրած անոտուգլուխ օրերին հարիր սովորական պատմություն էր` մարդուն վիրավորել էին: Զրույցի մեջ խոսքի ետ ու առաջը իրար խառնել, իմ գրող ընկերոջը մահու չափ վիրավորել էին, ու նա ընկել էր հիասթափության խոր […]