ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՇԻՐԱԶԻ ՀԱՅՐԱՊԱՏՈՒՄԸ / Սամվել ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

Սամվել ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ պրոֆեսոր, ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Բնական է, որ Հովհաննես Շիրազը՝ որպես հայրենապաշտ ու ծնողապաշտ զավակ, ճշմարիտ ու արդարախոս համաժողովրդական հայ բանաստեղծ, հավասարատես պիտի լիներ մոր և հոր նկատմամբ և գրական ուղու սկզբից պիտի կերպավորեր երկուսին էլ: Հորը կորցրել էր 1920 թ. աշնանը՝ թուրքերի՝ Ալեքսանդրապոլ ներխուժելու ծանր օրերին, երբ ինքը 5-6 տարեկան էր, իսկ […]

ԼՌՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԻՋՆԱԴԱԴԱՐ ՉԷ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

16.06.2017 թվականին «Գրական թերթում» տպագրված «Գծի խորհուրդը Հենրիկ Էդոյանի պոեզիայում» էսսե-գրախոսականում անդրադարձել եմ գծի նշանակությանը Հ. Էդոյանի ստեղծագործություններում, որին, որպես տրամաբանական շարունակություն, կփորձեմ ավելացնել ևս մի խոհադիտարկում: Ամենապարզ պատկերը կետն է (բառը): Կետերի հարահոսությունը վերածվում է գծի: Կետը կետի հետ ագուցողը առաձգական լռությունն է. դրա լինելության խորհրդով էլ կառուցիկ է Հենրիկ Էդոյանի պոեզիան, որի քրոնոտոպը […]

Ճերմակի բովանդակությունը մաքուրն է / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Տեսել ենք բանաստեղծների, ովքեր տառապում են այլոց տառապանքով, որովհետև ստիպված են ապրել այլոց ապրումներով, ստիպված են այրվել, բայց չմոխրանալ, տառապել ու բացել ծաղկի ճանապարհը նույն այդ տառապանքի ճյուղին… Տեսել ենք բանաստեղծների, որոնց խոհերը պտտվել են հովվերգության պարգևած երանության գրկում, ու տեսել ենք նաև նրանց, ովքեր ելքեր են փնտրել անելանելիի հոլովույթում, ովքեր սիրել են ու սիրվել, […]

ՌՈՒԲԵՆ ԱԴԱԼՅԱՆ՝ «ՀՈԳՈՒ ՏՐՈՅԱՅԻ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ…» / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

Լույս է տեսել Նորայր Ադալյանի վերլուծական գրքույկը Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ, պետական մրցանակի դափնեկիր Ռուբեն Ադալյանի կյանքի և ստեղծագործության մասին: Այն ընդգրկում է հեղինակի շուրջ մեկուկես տասնամյակ առաջ մտահղացած էսսեն՝ «Իմ եղբայր Ադալյանը» վերնագրով, հայերեն և ռուսերեն: Գրքույկը փոքրածավալ է, բայց տարողունակ: Եվ ունի ավելի ընդհանրական խորագիր՝ «Ռուբեն Ադալյանի ժամանակը և տարածությունը (անշրջանակ դիմանկարի փորձ)» Եր., […]

ՇԱՐԺՄԱՆ ԱՐԵՎԻ ՀԵՏԱԳԻԾԸ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Անուշ Վարդանյանի նորահրատ «Շարժման արևը» գիրքը բանաստեղծուհու հոգու շարժն է օրվա խճանկարի միջով, մի այնպիսի անսպասելի խոհերի զիգզագընթաց դեգերումներում, երբ նա զգում է` «Արյունս շրշում է հորս ձայնով…», ու հասկանում` «ինչ ուժեղ է ձգողությունը Ճա-նա-պար-հի»: Ահա թե ինչպես է ձև առնում ու զարգանում պոետիկ կենսապատումը, որը, որպես ապրումի երգ, վերածվում է անակնկալ գեղարվեստական վավերագրի, ուր […]

Բանաստեղծություն ծաղկող աղջիկ՝ Նոնա Պողոսյան / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Ինքնագիտակցման արդյունքում բանաստեղծուհի Նոնա Պողոսյանը վաղուց է արել իր բացահայտումները և ոչ թե լքել է լռության տարածքը, այլ նրանք կանգնել են կողք կողքի, դեմ դիմաց ու ճանաչել իրար՝ ինքն ու լռությունը: Ճանաչել ու միահյուսվել են, ինչպես մեկը մյուսի մեջ ապրող պտուղն ու կորիզը: Ժամանակը կորցրել է իր զորությունը, չի խեղդել նրանց իրար մեջ, այլ թույլ […]

ԳԻՐՔ, ՈՐ ԿԱՐԴՈՒՄ ԵՍ ՄԵԿ ՇՆՉՈՎ / Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Բանաստեղծ, թարգմանիչ, Հայաստանում Սերբիայի պատվո հյուպատոս Բաբկեն Սիմոնյանի նոր գիրքը կոչվում է «Ես գիտեմ` ով եմ…»: Այն բացվում է տաղանդավոր բանաստեղծ Լյուդվիգ Դուրյանի 2009 թվականին գրված մեծարժեք առաջաբանով, որի մեջ երկու բառ խիստ բնորոշ է Բաբկեն Սիմոնյան բանաստեղծին, հասարակական գործչին, հայրենասերին: Դրանք են «Նվիրյալը» և «Բազմաճառագ»: Հայաստանի գրողների և Սերբիայի գրողների միության անդամ, բազմաթիվ պատվավոր […]

ԱՆՑՅԱԼԻ ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐՈՒՄ / Սուսաննա ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Հովհաննես Թումանյանի կյանքի ու գործի լուսաբանման համար առանձնահատուկ արժեք ունեն նրա ընտանիքի անդամների հուշերը: Առհասարակ գրականագիտության համար գրողի ընտանիքի անդամների յուրաքանչյուր հոդված, հուշ, առավել ևս մենագրություն սկզբնաղբյուրի նշանակություն ունեն: Այս իմաստով մեծ ու անփոխարինելի է պոետի դստեր` Նվարդի դերը: Նրանից հետո բանաստեղծի ընտանիքի անդամներից թումանյանագիտությանը իր ավանդը բերեց նրա թոռնուհին` բան. գիտ. դոկտոր Իրմա Սաֆրազբեկյանը: […]

ԳՐԵԼՈՒ ՏԱՆՋԱՆՔԸ ԵՎ ԳՐԵԼՈՒ ՀՐՃՎԱՆՔԸ / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Հայ գրականության բազմադարյա անդաստանի մեջ, ինչպես կասեր սփյուռքահայ բանաստեղծության նահապետը` Թեքեյանը, մի «նոր-նոր ծիլ էլ հառնեց»` «Էդվարդ Միլիտոնյանի «Քարկապ» ժողովածու» անունով: Գրողի երկմտանքն ու տագնապը` փո՞ւշ է այն, թե՞ցորեն, փարատվում է ժողովածուի դեռ ամենաառաջին պատմվածքից: Այո՛, թերևս փուշ է կուշտ ու հղփացած ստամոքսների համար, մինչդեռ հոգու քաղցից ուժասպառ «նոթիին» համար հաստատ ցորեն է… Մինչ պատմվածքների […]

Ռոպէր Հատտէճեանի «Մարմարա»-ն / Լիլիթ ԴԱՄԻՐՅԱՆ

Պոլսահայ ժամանակակից գրողներից երեցը՝ Ռոպէր Հատտէճեանը, 2017-ին նշեց «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրապետի գործը ստանձնելու, այդ պաշտոնում միաժամանակ և՛ գրական, և՛ լրագրողական գործունեության 50-ամյակը: Երիտասարդ տարիներից որդեգրած՝ համայնքը պահպանելու, մատաղ սերնդին հայեցի դաստիարակելու և հայկական արժեքներին հաղորդակից դարձնելու նպատակը 1967-ին Հատտէճեանին բերում է «Մարմարա»: Նա ընդունում է «Մարմարա»-ի հիմնադիր Սուրէն Շամլեանի դստեր ու փեսայի՝ Սեդա և Պետրոս […]

Անպատմելիի ասքը / Արքմենիկ ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ

Վարդան Հակոբյանի «Քրիստոսի ծաղիկները» ասքը` հեղինակի ժանրային բնորոշմամբ, առաջին անգամ լույս է տեսել 2001 թվականին, ակադեմիկոս Սերգեյ Սարինյանի առաջաբանով: Արտաքուստ մատենագիտական այս տեղեկությունը շեշտելն այս պարագայում կարևոր է, որովհետև Վարդան Հակոբյանի բանաստեղծական կենսագրության ուշադիր վերլուծությունը բացապարզում է հետաքրքիր մի հանգամանք. քիչ վերլուծված, և ըստ ամենայնի` ինչպես հարկն է չարժևորված այս ինքնատիպ ստեղծագործությունն իրականում նրա ստեղծագործական […]

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ ԱՇԽԵՆ ՋՐԲԱՇՅԱՆԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅԱՄԲ / Վանո ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

Օրերս ԵՊՀ հրատարակչությունը, Աշխեն Ջրբաշյանի թարգմանությամբ, տպագրել է Օլգա Տուրիշևայի «Արտասահմանյան գրականագիտության տեսությունը և մեթոդաբանությունը» ուսումնական ձեռնարկը, որն արդի գրականագիտության կարևորագույն խնդիրներից մեկի` գրականագիտական մեթոդների առավել ամբողջական համակարգման փորձ է: Ուսումնական ձեռնարկը կոչված է լրացնելու այն տեսական ու մասնագիտական բացը, որ առկա է արդի գրականագիտության մեջ` կապված մասնագիտական մեթոդների հետ: Սույն գրախոսության նպատակն է գիտականորեն […]

ՊՈԵԶԻԱՆ` ՀՈԳՈՒ ԾԻՐԵՐՈՒՄ / Վարդգես ԽԱՆՈՅԱՆ

Հրապարակի վրա է Դարիկո Խաչատրյանի 12-րդ ժողովածուն` «Նավարկումի զարկերակ» խորագրով, որի փակագծերը բացելով ու խորանալով նրա ենթաբնագրային շերտերում, ինքնաբերաբար շոշափում ես զարկերակդ` ստուգելու, թե արդյո՞ք ժամանակի կենսածովի ծփանքում նավարկումդ վստահելի է, կայուն, նպատակամետ: Այս հաճելի զգացումով էլ ծանոթանալով ժողովածուի գործերին` աշխարհայեցողության երկու փոթորկված ուղեծիր է փռվում քո առջև, երկու վերաբերմունք` քո ապրած անցյալ և ներկա […]

Հայկական աշխարհը Տուրնեֆորի «Ճանապարհորդություն դեպի Լիվանտ» գրքում / Զավեն ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

Այս ուշագրավ ուսումնասիրության հեղինակը Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի աշխատակից Գոհար Կարագյոզյանն է: Նրան հաջողվել է համակողմանիորեն ներկայացնել Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, հայտնի բուսաբան-ճանապարհորդ Ժոզեֆ Տուրնեֆորի «Ճանապարհորդություն դեպի Լիվանտ» գիրքը: Վերջինս բաղկացած է 22 նամակներից՝ մի էպիստոլյար աշխատություն, որը հասցեագրված է Ֆրանսիայի պետական քարտուղար կանցլեր Լուի Ֆիլիպ դե Պոնշարտրենին: Այս ճանապարհորդությունը տեղի է ունեցել1700-1702 թվականներին: […]

ՎԱՀԱՆ ԹԵՔԵՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔԻ ՎԵՐՋԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐԸ / Արծրուն ԱՎԱԳՅԱՆ

Համեմատական առումով, Վահան Թեքեյանը թեև ապրեց արևմտահայ գրականության մեր գեղապաշտ սերնդի մյուս գրողներից ավելի երկար, սակայն նրան երջանիկ կյանք չվիճակվեց, ավելին, նրա ապրած ամեն մի օրը լեցուն եղավ բազում դառնություններով: Գրեթե ողբերգական եղան նրա կյանքի մանավանդ վերջին տարիները: Միքայել Կյուրճյանին դեռևս 1940 թ. ապրիլին գրած մի նամակում Թեքեյանը ցավով նշում է. «…ուժս պակսած է, բայց […]

ՈՒ Ր Ի Շ Պ Ո Ե Զ Ի Ա / Թովմա քահանա (Վահան) ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

Վերջապես ի՞նչ է բանաստեղծությունը, ի՞նչ է պոեզիան, ո՞վ կարող է սահմանել: Արիստոտելից մինչև Բուալո և նրանից էլ մինչև մեր օրերը շատերն են փորձել տալ անուն գրական-գեղարվեստական ստեղծագործության այս տեսակին, սակայն ժամանակները փոխվում են, և պոեզիայի սահմանումն էլ փոխվում է: Եթե ողջ խորհրդային և հետխորհրդային այս քսան-քսանհինգ տարիների ընթացքում մեզանից շատերի համար պոեզիան խորհրդային շրջանի Չարենց-Սևակ-Շիրազ-Սահյան-Կապուտիկյան […]

ԵՐՋԱՆԻԿ ՊԱՀԸ ՉԻ ԿՐԿՆՎՈՒՄ / Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Գուրգեն Խանջյանը խիստ հայտնի անուն է ժամանակակից հայ արձակում: Տաղանդաշատ գրողը հայ ընթերցողին ներկայացրել է իր հերթական վեպը` «Տուր ձեռքդ, պստլո» խորագրով: Այն ստացել է ՀՀ պետական մրցանակ լիովին արժանի ձևով: Վեպն արդիական գրականություն է ոչ միայն այսօրվա հայ գրականագիտության ընկալումներով: Ռեալիզմի, սյուրռեալիզմի, էկզիստենցիալիզմի յուրօրինակ միահյուսվածությունը խստորեն զգացվում է այդ երկում: Վեպի գործողությունները պտտվում են […]

ԾՆՆԴԱՎԱՅՐ-ՀԱՅՐԵՆԻՔ ՍԱՀՄԱՆԱԳԾՈՒՄ / Ալիս ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Պերճուհի Ավետյանը մեր ժամանակակից գրականության, արձակի յուրօրինակ ներկայացուցիչն է: Ինձ համար մտավորականի նրա ազնիվ կերպարը ձևավորվել է նախ նրա գրականության, ապա անձի հետ առնչությունից: Ինձ հատկապես հարազատ է նրա «Կտակը» պատմվածքների ժողովածուն, որում ընդգրկված պատմվածքներից ոչ մեկը մյուսին նման չլինելով` մի ընդհանուր դաշտ ունեն: Սրա գլխավոր հերոսները բոլորն էլ արդարամիտ են, նրանք երբևէ կարծես թե […]

ԵՐԱԶԱՆՔԻ ԵՎ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ / Ալիսա ՀԱՍԱՆՅԱՆ

Ժամանակն ու բարքերն արժևորելու ինքնատիպ առաքելություն ունի արձակագիր-հրապարակախոս Սամվել Բեգլարյանը: Մարդկային ներաշխարհի տարաձև ապրումների վավերագիրն է նրա ստեղծագործությունը: Վերջերս ընթերցողի սեղանին դրվեց նրա նոր գիրքը՝ «Ցուրտ երկիր, տաք կայարան» պատմվածքների ժողովածուն՝ գեղարվեստական հագեցվածությամբ և ուրույն կոլորիտով: Թերթելով Բեգլարյանի բազմաթիվ պատմվածաշարերը, նաև վերջինը՝ համոզվում ենք, որ արձակագիրն ունի իր ստեղծագործական կայուն տիրույթը, ի՛ր աշխարհը, ի՛ր «օրենքները», […]

Ամբողջատեսական իմաստասիրության պոետական հմայքը / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Նորայր Գրիգորյանը փիլիսոփայական բանաստեղծություն կերտող ստեղծագործողների շարքում է: Միևնույն ժամանակ, նա բանաստեղծական փիլիսոփայության հրաշալի ներկայացուցիչ է՝ հայ գրականության և հայ իրականության մեջ: Նրա գրիչը գեղեցկագույն պատկերներ է գծագրում հոգևոր մտածողության ոլորտում և, եթե բացես այդ պատկերների խորհուրդները, կմտնես հզորագույն զգացողությունների այն տարածքը, որը վայելում է ինքը՝ լայնատարած վայելքների բանաստեղծ Նորայր Գրիգորյանը: Վաղուց արդեն տեսել ու […]