Ով իր ներսում ձի ունի, թագավոր է դառնալու / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Յուրաքանչյուրն այս կյանքում ապրում է իրեն բաժին հասած դժվարությունը: Սակայն դժվարությունը դյուրին ու տանելի է լինում, երբ մարդը կարողանում է նրա վերաբերյալ գեղեցիկ համեմատություններ անել, մտնել իրար հետ համեմատվելիք նյութերի ու երևույթների խորքերը, ներդաշնակության եզրեր փնտրել, որքան էլ դրանք աններդաշնակ են թվում առաջին պահից: Դժվարությունը դյուրին ու տանելի է լինում, երբ հայրենիքը նրա դրոշի գույներն […]

ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՌԱՍՊԵԼԻ ԽԱՉՄԵՐՈՒԿՈՒՄ / Վալերի ՓԻԼՈՅԱՆ

Քննադատի՝ գրախոսի պահվածքն ավելի հաճախ սուբյեկտիվ սկիզբ է նախանշում, որ միտում ունի օբյեկտիվության: Գրական ընթացքից հատընտրելով կոնկրետը՝ ցանկանում ես օրինաչափությունը տեսանելի դարձնել առաջին հերթին քեզ համար: Այդ ընթացքի մեջ կա մյուս կողմի՝ գրողի խնդրառությունը: «…անհամությունը հենց այն էր, որ բացարձակապես չգիտեի, թե ինչի մասին պետք է լինի այս երկրորդ վեպը: Ի՞նչ հայտնել մարդկությանը: Ցավն էլ […]

Եղիշե Չարենցի «Մահվան տեսիլ» պոեմը / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Ցեղասպանության թեման Ե. Չարենցի ստեղծագործության մեջ առանցքային է, որի ամենածավալուն երկը «Գիրք ճանապարհի» ժողովածուի «Մահվան տեսիլ» պոեմն է, որը թելադրված է այդ գրքում միասնություն կազմող ազգային գոյաբանական՝ հեղինակի ապրած ժամանակաշրջանի հրատապ խնդիրներով: Հանճարը կանխազգաց նոր դժվարություններ ազգային մաքառումների ճանապարհին: Ըստ «Գիրք ճանապարհի»-ի «Պատմության քառուղիներով» պոեմի` «Ապագայի դրախտը անարատ» մտնելու համար հայ ժողովրդին մնում է հաստակող […]

Փափագած խոսքի լինելիությունը / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Յուրաքանչյուր գիր, ի վերջո, հեքիաթ է, իսկ գրողը` ասան: Լևոն Ջավախյանի գիրը, որն այս անգամ հրապարակ է իջել «Ծնկան ծերին» խորագրով, «…լինել, թե չլինելը չէ: Ավելին է, քան լինել-չլինելը». այն իրականում «չեն գրում, պարզապես ապրում են»` խոհերը ծնկան ծերին գիր դարձնելով: Գիր, քանի որ տեղեկատվության հարահոս հեղեղի ներկայիս պայմաններում, երբ անցնելիք ճանապարհի տևողությունը ոչ թե […]

Սյուժե՝ միֆի կառուցվածքի չորս տարրերով / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Երիտասարդ արձակագիր Արթուր Միկոյանի «Օտար լույս» վեպի (Երևան, «Անտարես», 2018 թ.) պատումը զուգորդվում է կեցության փիլիսոփայական վերլուծության հետ, ինչը բնորոշ է գոյաբանական խնդիրներ արծարծող ստեղծագործություններին: «Օտար լույս»-ում համատեղվել են իրականն ու գերբնականը, միստիկականն ու իռացիոնալը: Նման համադրման շնորհիվ սյուժեն ուղղորդվել է գաղտնախորհուրդ թիրախների: Դա բնորոշ է ինտելեկտուալ-վերլուծական արձակին: Վեպի ֆանտաստիկ ճյուղավորումները ներքուստ ունեն ռեալությունից բխող […]

Սա է կյանքը… / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Հազարան հավք՝ զարթոնքի, արդարության, ճշմարտության, բարի ցանկությունների կատարման, հրաշագեղ լույսերի ու անմահության թռչուն: Երբ փոքր էինք, այն բացում էր իր փայլահեղ թևերը, բարձրացնում մեզ նրանց վրա ու պտտում, պտտում ծննդավայրի գլխին, մինչև որ պտտվում էին մեր սեփական գլուխները: Սակայն, կյանքի շարունակության հետ, Հավքը քիչ-քիչ լքում էր մեզ: Կամ էլ՝ մենք էինք լքում նրան, որովհետև եթե […]

Հիշողությունը՝ Ռոբերտ Եսայանի ներհայեցողությամբ / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Հրեշտակները մաքրության և ազնվության խորհրդանիշեր են: Ո՞վ կարող է դուրս գալ իր հրեշտակի դեմ, որքան էլ դժվարանցանելի լինի նրա լուսեղեն մաքրության հետ հարաբերվելու ճանապարհը: Անշուշտ, նրանք, ովքեր երբևէ չեն ճաշակել լույսի համը: Ռոբերտ Եսայանի բանաստեղծական խոսքը քաոսի վրա բացվող լույսի մասին է, այլ խոսքով՝ իր իսկ հրեշտակի մասին, որին կարող ես հանդիպել ընթերցանության պահին, եթե […]

Էդուարդաս Մեժելայտիսը և Հայոց ցեղասպանությունը / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Լիտվայի ժողովրդական բանաստեղծ, Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ, Ե. Չարենցի անվան մրցանակի դափնեկիր Էդուարդաս Մեժելայտիսի սիրտն այս անհանգիստ մոլորակի վրա բաբախել է 1919-1997 թվականներին: Այդ բաբախյունի` նրա իրական կենսագրության մեջ զուլալ գետի պես հոսում էր նրա լուսավոր ներաշխարհը, որտեղ հայոց համար պահված գանձեր կային: Այդ գանձերը թարգմանաբար լույս տեսան տարբեր ժողովածուներում ու առանձին գրքերով՝ լիտվացի ճանաչված […]

«ՀԱՃԸ՜ՆԸ ՍԻՐՈՒՆ»՝ ՄԽԱՑՈՂ ԿԱՐՈՏԻՑ, ՄՐՐԿՈՂ ՄՏԱՏԱՆՋՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԾՆՎԱԾ ՎԵՊԸ / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

Անցյալ՝ 2017 թվականին լրացավ սփյուռքահայ վաստակաշատ գրող՝ արձակագիր, թատերագիր, թարգմանիչ և խմբագիր Սարգիս Վահագնի ծննդյան 90-ամյակը: Հոկտեմբերի սկզբի հոբելյանական օրերին նա Հայրենիքում էր և մասնակցում էր Սփյուռքի հայագիր և օտարագիր գրողների ՀԳՄ ծաղկաձորյան 6-րդ համաժողովին: Եվ, ինչպես միշտ, ձեռնունայն չէր եկել, հասցրել էր Լոս Անջելեսում հրատարակել «Ծաղկաքաղ պատմուածքներու» (2016) ընտրանին և իր ստեղծագործական կյանքի, թերևս, […]

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՇԻՐԱԶԻ ՀԱՅՐԱՊԱՏՈՒՄԸ / Սամվել ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

Սամվել ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ պրոֆեսոր, ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Բնական է, որ Հովհաննես Շիրազը՝ որպես հայրենապաշտ ու ծնողապաշտ զավակ, ճշմարիտ ու արդարախոս համաժողովրդական հայ բանաստեղծ, հավասարատես պիտի լիներ մոր և հոր նկատմամբ և գրական ուղու սկզբից պիտի կերպավորեր երկուսին էլ: Հորը կորցրել էր 1920 թ. աշնանը՝ թուրքերի՝ Ալեքսանդրապոլ ներխուժելու ծանր օրերին, երբ ինքը 5-6 տարեկան էր, իսկ […]

ԼՌՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԻՋՆԱԴԱԴԱՐ ՉԷ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

16.06.2017 թվականին «Գրական թերթում» տպագրված «Գծի խորհուրդը Հենրիկ Էդոյանի պոեզիայում» էսսե-գրախոսականում անդրադարձել եմ գծի նշանակությանը Հ. Էդոյանի ստեղծագործություններում, որին, որպես տրամաբանական շարունակություն, կփորձեմ ավելացնել ևս մի խոհադիտարկում: Ամենապարզ պատկերը կետն է (բառը): Կետերի հարահոսությունը վերածվում է գծի: Կետը կետի հետ ագուցողը առաձգական լռությունն է. դրա լինելության խորհրդով էլ կառուցիկ է Հենրիկ Էդոյանի պոեզիան, որի քրոնոտոպը […]

Ճերմակի բովանդակությունը մաքուրն է / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Տեսել ենք բանաստեղծների, ովքեր տառապում են այլոց տառապանքով, որովհետև ստիպված են ապրել այլոց ապրումներով, ստիպված են այրվել, բայց չմոխրանալ, տառապել ու բացել ծաղկի ճանապարհը նույն այդ տառապանքի ճյուղին… Տեսել ենք բանաստեղծների, որոնց խոհերը պտտվել են հովվերգության պարգևած երանության գրկում, ու տեսել ենք նաև նրանց, ովքեր ելքեր են փնտրել անելանելիի հոլովույթում, ովքեր սիրել են ու սիրվել, […]

ՌՈՒԲԵՆ ԱԴԱԼՅԱՆ՝ «ՀՈԳՈՒ ՏՐՈՅԱՅԻ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ…» / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

Լույս է տեսել Նորայր Ադալյանի վերլուծական գրքույկը Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ, պետական մրցանակի դափնեկիր Ռուբեն Ադալյանի կյանքի և ստեղծագործության մասին: Այն ընդգրկում է հեղինակի շուրջ մեկուկես տասնամյակ առաջ մտահղացած էսսեն՝ «Իմ եղբայր Ադալյանը» վերնագրով, հայերեն և ռուսերեն: Գրքույկը փոքրածավալ է, բայց տարողունակ: Եվ ունի ավելի ընդհանրական խորագիր՝ «Ռուբեն Ադալյանի ժամանակը և տարածությունը (անշրջանակ դիմանկարի փորձ)» Եր., […]

ՇԱՐԺՄԱՆ ԱՐԵՎԻ ՀԵՏԱԳԻԾԸ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Անուշ Վարդանյանի նորահրատ «Շարժման արևը» գիրքը բանաստեղծուհու հոգու շարժն է օրվա խճանկարի միջով, մի այնպիսի անսպասելի խոհերի զիգզագընթաց դեգերումներում, երբ նա զգում է` «Արյունս շրշում է հորս ձայնով…», ու հասկանում` «ինչ ուժեղ է ձգողությունը Ճա-նա-պար-հի»: Ահա թե ինչպես է ձև առնում ու զարգանում պոետիկ կենսապատումը, որը, որպես ապրումի երգ, վերածվում է անակնկալ գեղարվեստական վավերագրի, ուր […]

Բանաստեղծություն ծաղկող աղջիկ՝ Նոնա Պողոսյան / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Ինքնագիտակցման արդյունքում բանաստեղծուհի Նոնա Պողոսյանը վաղուց է արել իր բացահայտումները և ոչ թե լքել է լռության տարածքը, այլ նրանք կանգնել են կողք կողքի, դեմ դիմաց ու ճանաչել իրար՝ ինքն ու լռությունը: Ճանաչել ու միահյուսվել են, ինչպես մեկը մյուսի մեջ ապրող պտուղն ու կորիզը: Ժամանակը կորցրել է իր զորությունը, չի խեղդել նրանց իրար մեջ, այլ թույլ […]

ԳԻՐՔ, ՈՐ ԿԱՐԴՈՒՄ ԵՍ ՄԵԿ ՇՆՉՈՎ / Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Բանաստեղծ, թարգմանիչ, Հայաստանում Սերբիայի պատվո հյուպատոս Բաբկեն Սիմոնյանի նոր գիրքը կոչվում է «Ես գիտեմ` ով եմ…»: Այն բացվում է տաղանդավոր բանաստեղծ Լյուդվիգ Դուրյանի 2009 թվականին գրված մեծարժեք առաջաբանով, որի մեջ երկու բառ խիստ բնորոշ է Բաբկեն Սիմոնյան բանաստեղծին, հասարակական գործչին, հայրենասերին: Դրանք են «Նվիրյալը» և «Բազմաճառագ»: Հայաստանի գրողների և Սերբիայի գրողների միության անդամ, բազմաթիվ պատվավոր […]

ԱՆՑՅԱԼԻ ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐՈՒՄ / Սուսաննա ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Հովհաննես Թումանյանի կյանքի ու գործի լուսաբանման համար առանձնահատուկ արժեք ունեն նրա ընտանիքի անդամների հուշերը: Առհասարակ գրականագիտության համար գրողի ընտանիքի անդամների յուրաքանչյուր հոդված, հուշ, առավել ևս մենագրություն սկզբնաղբյուրի նշանակություն ունեն: Այս իմաստով մեծ ու անփոխարինելի է պոետի դստեր` Նվարդի դերը: Նրանից հետո բանաստեղծի ընտանիքի անդամներից թումանյանագիտությանը իր ավանդը բերեց նրա թոռնուհին` բան. գիտ. դոկտոր Իրմա Սաֆրազբեկյանը: […]

ԳՐԵԼՈՒ ՏԱՆՋԱՆՔԸ ԵՎ ԳՐԵԼՈՒ ՀՐՃՎԱՆՔԸ / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Հայ գրականության բազմադարյա անդաստանի մեջ, ինչպես կասեր սփյուռքահայ բանաստեղծության նահապետը` Թեքեյանը, մի «նոր-նոր ծիլ էլ հառնեց»` «Էդվարդ Միլիտոնյանի «Քարկապ» ժողովածու» անունով: Գրողի երկմտանքն ու տագնապը` փո՞ւշ է այն, թե՞ցորեն, փարատվում է ժողովածուի դեռ ամենաառաջին պատմվածքից: Այո՛, թերևս փուշ է կուշտ ու հղփացած ստամոքսների համար, մինչդեռ հոգու քաղցից ուժասպառ «նոթիին» համար հաստատ ցորեն է… Մինչ պատմվածքների […]

Ռոպէր Հատտէճեանի «Մարմարա»-ն / Լիլիթ ԴԱՄԻՐՅԱՆ

Պոլսահայ ժամանակակից գրողներից երեցը՝ Ռոպէր Հատտէճեանը, 2017-ին նշեց «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրապետի գործը ստանձնելու, այդ պաշտոնում միաժամանակ և՛ գրական, և՛ լրագրողական գործունեության 50-ամյակը: Երիտասարդ տարիներից որդեգրած՝ համայնքը պահպանելու, մատաղ սերնդին հայեցի դաստիարակելու և հայկական արժեքներին հաղորդակից դարձնելու նպատակը 1967-ին Հատտէճեանին բերում է «Մարմարա»: Նա ընդունում է «Մարմարա»-ի հիմնադիր Սուրէն Շամլեանի դստեր ու փեսայի՝ Սեդա և Պետրոս […]

Անպատմելիի ասքը / Արքմենիկ ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ

Վարդան Հակոբյանի «Քրիստոսի ծաղիկները» ասքը` հեղինակի ժանրային բնորոշմամբ, առաջին անգամ լույս է տեսել 2001 թվականին, ակադեմիկոս Սերգեյ Սարինյանի առաջաբանով: Արտաքուստ մատենագիտական այս տեղեկությունը շեշտելն այս պարագայում կարևոր է, որովհետև Վարդան Հակոբյանի բանաստեղծական կենսագրության ուշադիր վերլուծությունը բացապարզում է հետաքրքիր մի հանգամանք. քիչ վերլուծված, և ըստ ամենայնի` ինչպես հարկն է չարժևորված այս ինքնատիպ ստեղծագործությունն իրականում նրա ստեղծագործական […]