ԵՐԱԶԱՆՔԻ ԵՎ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ / Ալիսա ՀԱՍԱՆՅԱՆ

Ժամանակն ու բարքերն արժևորելու ինքնատիպ առաքելություն ունի արձակագիր-հրապարակախոս Սամվել Բեգլարյանը: Մարդկային ներաշխարհի տարաձև ապրումների վավերագիրն է նրա ստեղծագործությունը: Վերջերս ընթերցողի սեղանին դրվեց նրա նոր գիրքը՝ «Ցուրտ երկիր, տաք կայարան» պատմվածքների ժողովածուն՝ գեղարվեստական հագեցվածությամբ և ուրույն կոլորիտով: Թերթելով Բեգլարյանի բազմաթիվ պատմվածաշարերը, նաև վերջինը՝ համոզվում ենք, որ արձակագիրն ունի իր ստեղծագործական կայուն տիրույթը, ի՛ր աշխարհը, ի՛ր «օրենքները», […]

Ամբողջատեսական իմաստասիրության պոետական հմայքը / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Նորայր Գրիգորյանը փիլիսոփայական բանաստեղծություն կերտող ստեղծագործողների շարքում է: Միևնույն ժամանակ, նա բանաստեղծական փիլիսոփայության հրաշալի ներկայացուցիչ է՝ հայ գրականության և հայ իրականության մեջ: Նրա գրիչը գեղեցկագույն պատկերներ է գծագրում հոգևոր մտածողության ոլորտում և, եթե բացես այդ պատկերների խորհուրդները, կմտնես հզորագույն զգացողությունների այն տարածքը, որը վայելում է ինքը՝ լայնատարած վայելքների բանաստեղծ Նորայր Գրիգորյանը: Վաղուց արդեն տեսել ու […]

ԿԻՆԸ` ՀԱՅԵԼԻՆԵՐԻ ՄԻՋԵՎ / Յուրի ԲԵԼՅԱՎՍԿԻ («Культура» հանդեսի գլխավոր խմբագիր)

Մանկությանս անկշիռ պատկերները ասես փուչիկներ գազով լցված գոմը մնացել է բաց կրկին ախ կովերը թռչում են ազատ ամպերի մեջ Շագալյան այս խաղաղ, գունեղ պատկերներով է ներկայանում ինձ Սոնա Վանի պոետական աշխարհը, որը սակայն շատ շուտով անակնկալ ընդհատվում է կրակոցով, դեպի գետը փախչող աղջիկներով կամ խեղանդամված հարազատների կենդանի, տրոփող պատկերներով. տատս` կես թռչուն – կես կին//կատարյալ […]

Անդրադարձ (Հրաչյա Միրզոյանի «Աստվածախույզ Նարեկացու «մոդայիկ» դառնալու լույսն ու ստվերը» հարցազրույցին) / Աշոտ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Սույն հարցազրույցում («Գրական թերթ», 2017-ի Հոկտեմբերի 27, համար 35) պրոֆեսոր Հրաչյա Միրզոյանն անդրադարձել է 2015 թ. Աշոտ Պետրոսյանի, այսինքն` իմ հրատարակած «Սբ Գրիգոր Նարեկացի. Նարեկ աղօթամատեան» գրաբար բնագրի հանդիպադրությամբ` արդի հայերենի վերածած գրքին: Նախքան պրոֆեսորի քննադատական դիտումներին պատասխանելը, մեր շնորհակալությունն ենք հայտնում նրան, որ իր ուշադրությունն ուղղել և իր վերաբերմունքն է ցուցաբերել մեր այդ հրատարակությանը: […]

Մարդու որոնման խորացող հետագիծը / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Նորայր Ադալյանի «Աշնանային շրջան» արձակի և բեմախաղերի ժողովածուն (Երևան, 2016 թ.) յուրովի է նշանավորում հեղինակի ձեռքբերումները արդի փիլիսոփայական գրականության ասպարեզում: Գրողը զուգորդում է աբսուրդի և էկզիստենցիալիզմի գրականության շերտերը դասական ոճի պատումի հետ: Նախորդ վեպերի ու թատերգությունների համեմատությամբ աբսուրդի և էկզիստենցիալ գրականության բաղադրիչները, զիջելով ծավալները, անցել են խորք: Հեղինակը որոշակիորեն հրաժարվել է ժամանակի եվրոպական գրականության ուղղագիծ […]

ԱՆՀԱՏԱԿ ԳԱՆՁԵՐԻ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ/ Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Հիրավի, մեծ են նրանք, ում սիրտը ծփում է բոլորի համար: Ռոմեն Ռոլան Սուրեն Մուրադյանի կյանքի շղթան կազմող պահերից յուրաքանչյուրը լի է անհատակ խորություններով, որոնք վերաբերում են մեծին ու փոքրին, ծեր ու մանուկին, սեր ու հարգանքին, կրթության գործին, արվեստագետին, ստեղծագործողին, ժողովուրդների ծոցից դուրս եկած արժանավորին, բնության հրաշք դրսևորումներին, հայրենի երկրին, ծննդավայրին… Այսինքն՝ նրա սիրտը ծփացել ու […]

ԿՇԻՌՆԵՐ ԱՆԴՈՒՆԴԻ ԵԶՐԻՆ… ԵՎ ԾՈՎԱՓԻՆ / Հակոբ ՄՈՎՍԵՍ

Արդի հայ բանաստեղծությունը տարամետ և բազմազան, երբեմն իրարամերժ միտումներ ունի: Դրանով հանդերձ այն, համարձակվում եմ պնդել, իր մայրուղիները, որոնցից էլ միայն հնարավոր ու տրամաբանական է դառնում ամենայն շեղում, լրիվ ծավալով դեռ չի գիտակցել: «Մայրուղի» ասելով ես որևէ ձևական, ոճական կամ լեզվական կողմ, մեթոդ կամ ուղղություն նկատի չունեմ. նման բան բանաստեղծության մեջ պարզապես գոյություն չունի,- այդտեղ […]

ՉԱՐԵՆՑԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԸ / Ազատ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

Հիսունականների կեսերից հայ գրականագիտության կենտրոնական թեմաներից մեկը Չարենցն է եղել: Անկախությունից հետո այս օրինաչափությունը չփոխվեց: Բայց չարենցագիտության բնույթը փոխվեց: Առաջին պլան մղվեցին Չարենցի հետապնդումները, բանտարկությունը, մահը: Մի կողմից, դա հասկանալի էր – շատ բաներ գաղտնի էին, հայտնի չէին, իսկ մեծ մարդու ճակատագիրը միշտ կարևոր է տվյալ ժողովրդի պատմությունը հասկանալու համար և հետաքրքիր է հասարակության համար, […]

Սուրեն Սարումյանի «Ստվերներով լի քաղաքը» գրքի առթիվ / Վահրամ ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ

Սուրեն Սարումյանը գրում է ակվարելի նման` խտացումներ չունի, բայց ամբողջական պատումը, երբ ընթերցում ես վերջին տողը, սարսռեցնում է: Ուզում ես ազատվել` չի ստացվում: Ինչի՞ց է` չես հասկանում, որովհետև մինչև վերջին պահ թվում էր` նյութը քեզ չի տիրում: Բայց գիրքը փակելուց հետո պարզում ես, որ դեռ այնտեղ ես, և պատումը քո մեջ կենդանի թրթռում է, խտղտում […]

Սաքսոֆոնյան համանվագ` Սամվել Կոսյան բանաստեղծի հետ / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

«XXI դար. հայ պոեզիա» մատենաշարը համալրվեց Սամվել Կոսյանի «Բառը հենարան չէ այլևս» բանաստեղծությունների ժողովածուով: «…Ծնվել եմ 1947 թվականի հունվարի 24-ի օրը… ասում են` ձեռքերս միանգամից եմ մեկնել իրականությանը, ու երկար սպասել եմ, որ իրականությունն էլ իր ձեռքերն ինձ մեկնի…»,- գրում է Սամվել Կոսյանն ու իրականության խորդուբորդ ճանապարհներում իր և իրականության գրկախառնման վայրը գտնելու որոնումներում հասնում […]

ՍՏԱԼԻՆՅԱՆ ԲՌՆԱՃՆՇՈՒՄՆԵՐԸ ԵՎ ՀԱՅ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՈՒ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ / Դավիթ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

1933-1953 թթ. հայ գրողների, գրական գործիչների կյանքն ու ստեղծագործությունն անցավ ստալինյան քաղաքական բռնաճնշումների պայմաններում: Ամեն ինչ սկսվեց խիստ գրաքննությամբ, ինչի հետևանքով արգելվեցին գրքեր, նախնական հարցաքննությունների ենթարկվեցին առանձին գրողներ: Մամուլում և ժողովներում միմյանց դեմ ուղղվեցին քաղաքական մեղադրանքներ և սկսվեցին ձերբակալությունները: Այս տեսակետից առանձնահատուկ է 1937 թ. ապրիլի 17-21-ին գումարված հայ գրողների ընդհանուր ժողովը, ուր բոլորը խոսում […]

Եղիշե Չարենցի «Զվարթ գիտություն» բանաստեղծությունը / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Եղիշե Չարենցը «Զվարթ գիտություն» բանաստեղծությունը գրել է 1937 թ. մարտի 28-ին` իր ծննդյան 40-ամյակը լրանալու կապակցությամբ: Չափածոյից առաջ դրված արձակ համառոտ շարադրանքում բանաստեղծը ներկայացրել է իր ծանր վիճակը, նշելով, որ իր ծննդյան տարելիցը և գրական գործունեության քսանհինգ- ամյակը դիմավորում է «Մենակ ու հալածական», «աքսորյալ սեփական հայրենիքում»` «դաժանագույն եռանդով սեփական նախարարների և պետերի` հայրենի երգակիցների դեռ […]

Հակոբ Մովսեսի «Շարական» ժողովածուն / Սուրեն ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

Հակոբ Մովսեսը դեռևս «Լույս զվարթ» (2009) գրքում ասում է. «Շարակնո՜ց իմ, ես ե՞րբ պիտի այնքան լինեմ, որ գամ ու փարվեմ քո պարտեզներին, որտեղ ջրերը կարկաչում են, – իսկ այդ ո՞վ Աստծո առջև հոսի, որ չկարկաչի» և, քանի որ, «հասու չէ անձայն խոսքին», պիտի սարերը ելնի կրկին «յոթներորդ որսորդության» («Վարդապետություն»): Մովսեսի մտահղացումը և խոստումը կախում ունեն […]

Բանաստեղծի երկրպագության վայրն ու ժամանակը / Գարեգին ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

Ժամանակը երբեք չի պարտադրում, պարզապես մեր ցանկություններին ու հարմարավետությանն ընդառաջ տեղի-անտեղի ենթարկվում ենք նրան՝ ընդհանրական հիմնավորումներ գտնելով, թե այսօրվա պահանջն է թելադրում և հարկադրում ողնուծուծով փոխվել և «բավարարել» շուկայի պահանջը: Հարափոփոխ այս ընթացքի մեջ բարոյական նորմերն ու սկզբունքները, իրոք, ենթարկվում են ազդեցությունների, իսկ երբեմն էլ՝ արտաքին հարձակումների, սակայն երկրավորի հազարամյա գիտակցությամբ ապրող-արարող մարդու համար տարվա […]

Հիշողություն, որի արմատները շատ խորքերից են գալիս… / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

Անդրանիկ Հակոբյանը ստեղծագործել սկսել է վաղ հասակից, սակայն նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն` «Քամու դեմ մենակ» խորագրով, լույս տեսավ 2001 թվականին, երբ նա արդեն հատել էր իր կյանքի չորս տասնամյակի շեմը: Բայց այդ «ուշացման» պատճառը ամենևին էլ իր թերացումը կամ «ծուլությունը» չէր, այլ վերջին տասնամյակներին մեր ժողովրդի կյանքում կատարված արմատական հեղաբեկումները, որոնք իրենց շրջապտույտի մեջ էին […]

ՊՈԵԶԻԱՆ ԿԵՆՍԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ՀԱՆԳՈՒՅՑՈՒՄ / Ժենյա ՔԱԼԱՆԹԱՐՅԱՆ

Էդ. Միլիտոնյանի բանաստեղծությունների նոր` «Մի բուռ խոսք» ժողովածուի1 վերնագիրը հեղինակի տեսադաշտը սահմանափակող իմաստային ու թեմատիկ հատուկ ուղղվածություն չունի, որովհետև սովորական առօրյա կյանքը ամեն քայլափոխի դիտողունակ հեղինակին նոր թեմա ու նոր միտք է հուշում: Շենքերի ու բակի մարդիկ, փողոցը, երկիրը, քաղաքները, հասարակությունը, մոլորակը Էդ. Միլիտոնյանին թեմաներ ու խնդիրներ են թելադրում, որոնք բանաստեղծին հուզում են, զայրացնում, տխրություն […]

ՃԱՆԱՊԱՐՀ  ԲԱՑԵԼՈՒ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅԱՄԲ / ՆԱՆԵ

Զուգահեռ կամ անտեսաշխարհներ, չափումների այլ համակարգ, անդին… տարբեր անվանումներ են տրվում մեր զգայարանների կողմից անընկալելի, սակայն մեր կողքին ներկա մեկ այլ իրականությանը: Այն իսկապես կա, ավելին` հենց մեր կյանքի անբաժան և կարևոր մասն է, մեզ միշտ անհանգիստ անող հարցերի, մեր գոյության իմաստի ու մեր շարունակության կա ու չկայի ստույգ պատասխանների տարածքը: Իհարկե, միշտ էլ ավելի […]

Ժամանակակից հայ գրողն ու հայ գրականությունը 21-րդ դարի մարտահրավերների առջև. ԴԻՏԱՆԿՅՈՒՆԸ ՀԱԿՈԲ ԿԱՐԱՊԵՆՑԻ «ՄԻՋՆԱՐԱՐ» ՊԱՏՄՎԱԾՔՈՒՄ / Առլինա ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Նարատոլոգիայի կենտրոնական հասկացություններից մեկը դիտանկյունն է (տեսանկյուն, հայացք, հայեցակետ): Այն հանդիսանում է հեղինակային դիրքորոշում, որից էլ հյուսվում է պատումը: Տեսանկյուն հասկացությամբ սովորաբար նշում են պատմողի վերաբերմունքը իր ներկայացրած դեպքերին: Այսինքն` սրա հիմքում դրված է երկու խնդիր` 1. ո՞վ է տեսնում իրադարձությունները և 2. ո՞վ է պատմում: Ժենետն առանձնացնում է դիտանկյան (կիզակետավորման) երեք աստիճան. 1. Զրոյական […]

Ժամանակակից հայ գրողն ու հայ գրականությունը 21-րդ դարի մարտահրավերների առջև «…ԻՍԿ ԵՍ, ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԾԱՌԵՐԻ ՆՄԱՆ, ՎԻՇՏՍ ԴԱՐՁՆՈՒՄ ԵՄ ՄԵՂՐԱՀԱՄ ԾԻՐԱՆ…» / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Սփյուռքի հեռուներից առ հայրենի հողն իր կարոտն ու պաշտամունքն էր հղում Սուքիաս Քյուրքչյանը, երբ հայեցի դաստիարակության դասերը և արմատների միջով իրեն հասած ավիշը Թեհրանի «Քուշեշ-Դավթյան» դպրոցում արդեն կանոնակարգել էին նրա ազգային պահվածքը: 18-ամյա պատանու բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն էլ հենց թրթռում է հայրենակարոտ Սփյուռքի սրտի ելևէջներով, որ եկել, հասել է պատանու նուրբ սրտին ու զգայարաններին դարերի […]

ՆԱՆԵՆ ԱԶԳԱՅԻՆԻ ԿՈՏՈՐԱԿՎԱԾ ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԻ ԴԵՄ / Լիլիթ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

Արդի հայ հրապարակագրությունը հաստատում է հայրենիքի ներգոյությունը մտավորականի մեջ և մտավորականի հոգեկան ներկայությունը՝ իր հայրենիքում: Ինչ դրության մեջ էլ լինեն հայրենիքն ու ժողովուրդը, նրանց կողքին է միշտ՝ աչքից հեռացած-մտքից մոռացվա՞ծ, պատերազմից վիրավո՞ր, գոյի պահպանման մարտահրավերներում անլեզու տոկացո՞ղ, թե՞… Հարցն այն է, որ ներամփոփ ժողովուրդ ենք, և քաղաքացիական ակտիվությունը, մեղմ ասած, «մերը չէ»: Մեզ դարերով սպառնացել […]