Ո՞Ր ԱՇԽԱՐՀԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿՆԱԽԸՆՏՐԵԻՐ ԴՈ՛Ւ / Սմբատ ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

Ահա ևս մի գիրք, որ գրվել է այսօր, մեր ժամանակի լավագույն արձակագիրներից մեկի՝ Էդվարդ Խաչիկյանի գրչով: Չեմ անդրադառնա սյուժետային մանրամասներին, այլ կխոսեմ գաղափարական և փիլիսոփայական որոշ առանձնահատկությունների մասին: Այլ խոսքով, կփորձեմ բացահայտել այն հենքը, որի վրա հյուսված են գործողություններ, մարդկային ճակատագրեր, անկում-վերելքներ և այլն: Գրքի հենց առաջին նախադասությունները մեզ հուշում են, որ բոլոր ժամանակների բոլոր […]

ԼՈՒՅՍԸ ԲԱՌԻ ՄԵՋ / Իսաբել ՌԵԶՄՈ

Իսաբել ՌԵԶՄՈ Գրականագետ, բանաստեղծ Պոեզիան պետք է լինի ընկալում, ապրում: Պետք է դուրս գա խենթության և խոհեմության սահմաններից: Ի վերջո, բանաստեղծն ինքն իրեն վերածում է ընդհանրական անձնավորության, մեկի, որը օժտյալ է, ունակ է ընթերցողին կրթելու, հաղորդակից դարձնելու և տեղափոխելու իրականություն և դրանով հանդերձ` երևակայություն: Չկան ո՛չ ժամանակային, ո՛չ տարածական սահմաններ: Այստեղն ու հիման միախառնված են […]

ՄՅՈՒՌՈՆԻ ՓՈԽՎԱԾ ԵՐԳԵՐԻ ՀՄԱՅՔԸ / Վարդգես ԽԱՆՈՅԱՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՎԱԾ Է ՀՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՄՐՑԱՆԱԿԻ ՆՈՐԱՅՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ. «Ամեն առավոտ»   Ժամանակակից հայ պոեզիան զարգացման արդյունավետ ճանապարհի վրա է: Նրա հիմնական առարկան, ինչպես միշտ, հայ մարդն է՝ իր ազգային ու համամարդկային հուզաշխարհով, մոլորված աշխարհի ճակատագրի հանդեպ տագնապալից վերաբերմունքով: Նշենք նաև, որ մեր պոեզիան արարվում է ստեղծագործական երկու հիմնական ուղիով՝ դասական քնարերգության ավանդույթների և ազատ բանաստեղծության (վերլիբր) երանգների հյուսվածքով: Երկու դեպքում […]

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆ՝ ԱՂՈԹՔԻ ԱՍԱՑՈՒՄՈՎ / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

ՀԳՄ վարչությունը շնորհավորում է բանաստեղծուհի, արձակագիր ԴԱՐԻԿՈ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻՆ ծննդյան 60ամյակի առթիվ   «Գրական թերթը» միանում է շնորհավորանքին   ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆ՝ ԱՂՈԹՔԻ ԱՍԱՑՈՒՄՈՎ   Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ Բան. գիտ. թեկնածու   Դարիկո Խաչատրյանը ստեղծագործական լուրջ ճանապարհ է անցել: Ճանապարհի ողջ ընթացքում նա կյանքի խառնապատկեր տեսանողն է, որտեղ գեղեցիկի տեսիլը իջնում է անկանոն՝ բանաստեղծուհու  արյան տեսիլում ընդգրկվելու տարասկիզբ  ռիթմերով: Դարիկոն […]

ՁԱԽԱԿՈՂՄՅԱՆ ԼՈՒՅՍՈՎ ՏՈՒՆԴԱՐՁ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

    «Մատյան ողբերգության» Բան ԻԱ, Գ գլխում Նարեկացին ասում է. «Եվ ինչո՞ւ պիտի ունենամ համբավ զգայականի,//Երբ իմացության դռներս են փակված»: Գրական ժանրերը ոչ թե ասելիքի նպատակն են, այլ այն արտահայտելու յուրահատուկ միջոցը, հեղինակի մտա-զգայնությունը բնականորեն դրսևորելու ինքնաբուխ կերպը գեղարվեստականության անպարագիծ տիրույթում: Հասուն տարիքում գրողի բազմաժանրությունը գրական օրինաչափ ընթացք է, քանզի նա վաստակել է իմաստախոսելու […]

ՎԵՐԱԴԱՐՁՈՂ ԱՆՈՒՆՆԵՐ. ԳԵՂԱՄ ԳԱՎԱՖՅԱՆ / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

Այսօր, թերևս, կարող ենք արձանա­գրել, որ Անկախացումից հետո անցած տասնամյակների մեր գրական ընթացքի կարևորագույն երևույթներից մեկը հայ գրականության միասնականության ըմբռնման և գործնական կիրառման ուղղությամբ իրականացվող ջանքերն են: Ձերբազատվելով գաղափարական, կուսակցական և այլ նեղ ու կաշկանդիչ սահմանափակումներից՝ գրականագիտությունն աստիճանաբար նվաճում է նոր տարածքներ, ընդարձակում գրական դաշտը՝ գրական-գիտական մտքին վերադարձնելով հանիրավի մոռացված, լիարժեքորեն չարժևորված անուններ: Ահա վերջերս […]

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅԱՆ ՀՈԼՈՎՈՒՅԹՈՒՄ / Լիլիթ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

Կարինե Աշուղյանի գեղարվեստական հղացքը բյուրեղացնող «Հմայագիր» (2017 թ.) ժողովածուն գեղագիտական-փիլիսոփայական առումներով գրական բացառիկների կարգից է: Նրա՝ սեփականատիրության ժամանակաշրջանի անարդարությանը չադապտացված, ինտելեկտուալ, այսպես կոչենք, պատմաներգործական պոեզիան մեկնաբանում է արդի հայոց պատմության տրամաբանությունը, որի շարժման մեջ է՝ որպես հայուհի, մայր, քաղաքացի և իմաստասեր: Բնականոն է, որ նրա գեղարվեստական համակարգի տիրույթում արձագանք են ստացել երկրի ներքին ու արտաքին […]

ՔՈՒՉԱԿԻ ԻՐԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ / Հենրիկ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

«Նարեկացու, Քուչակի պես լուսապսակ ճակատ չկա». չարենցյան այս հանրահայտ տողում Քուչակ անվան տակ պիտի հասկանալ հայ միջնադարյան բանաստեղծության լուսապսակներից մեկը հանդիսացող հայրենները: Անզուգական այդ ստեղծագործությունները, Մանուկ Աբեղյանի ճշգրիտ բնութագրմամբ, ծագումնաբանորեն ժողովրդա-գուսանական երգեր են: Քնարերգական հարուստ այդ ժառանգությունը դարերի ընթացքում ստեղծել են անվանապես անհայտ բազմաթիվ ժողովրդական երգիչ-գուսաններ: Ընդ որում, 13-րդ դարից սկսած, մեր որոշ բանաստեղծներ (Հովհաննես […]

ՆՈՐ ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՄԱՆԿԱՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԱՐՁԱԿՈՒՄ / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Մանկապատանեկան արձակը, ինչպես ողջ գրականությունը, չի կարող հեռու գտնվել կյանքի և նրա արտացոլման համակարգի նոր իրողություններից: Նոր իրողություններին համաչափ արձագանքելու տեսանկյունից առանձնանում է Էդվարդ Միլիտոնյանի մանկապատանեկան արձակը: Այն և՛ ընդգրկած նյութով, և՛ պատմելաձևով ամբողջովին արդիական է: Իսկ գրական ստեղծագործության մրցունակության առաջին պայմանը արդիականության հատկանիշն է: Հագեցածություն ժամանակի ինֆորմացիայով, խոսքարվեստի ամենալայն տեղաշարժեր, գրականության ճանաչողական դերի նոր […]

ՆՈՆԱ ՊՈՂՈՍՅԱՆԸ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ԵՎ ՍԻՐՈ ՄԱՍԻՆ / Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Հայ գրականությունը իր դարավոր պատմության մեջ հարուստ է բանաստեղծուհիների անուններով: Դեռ որքան անուններ մենք չգիտենք կին բանահյուսներից… Այսօր գրում են շատերը, ինչպես Ավետարանն է ասում. «Բազում են կանչվածները, բայց սակավ են ընտրյալները»:1 Նոնա Պողոսյանը ընտրվել է, որովհետև նրա անցած ուղին բոլորովին նման չէ ուրիշների անցած ճանապարհին: Նա զինվորական կոչում ունի, այն էլ բավականին բարձր, ՀՀ […]

ԱՐԴԻԱԿԱՆ ԽՈՀԵՐ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԻՇՈՂՈՒԹՅԱՆ, ԱՐՔԵՏԻՊԵՐԻ ՈՒ ԽՈՐՀՐԴԱՆԻՇԵՐԻ ՇՈՒՐՋ / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

«Այնքան շատ եմ շրջել աշխարհով մեկ, որ արդեն չեմ կարող ասել՝ աշխարհը փո՞քր է, թե՞ մեծ». այս խոստովանությամբ է սկսում Ֆելիքս Բախչինյանը «Մի գիշեր Աթաթուրքի սենյակում» բավական ինտրիգային վերնագրով իր նոր գիրքը: Աշխարհով այդքան շատ շրջած, բազում (նաև վտանգավոր) արկածների հանդիպած ու… դարձյալ շրջագայության ելնող մարդը, գրողը պետք է որ շատ անհանգիստ մարդ լինի՝ «անգամ […]

Ժամանակի նորարարական որոնումներում Վիկտոր Հովսեփյան – 70 / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Վիկտոր Հովսեփյանի «Ձևաթովում» բանաստեղծությունների ժողովածուն (1993) պարունակում է ժամանակի համար որոնողական-փորձարարական հետաքրքիր շերտեր: Ժողովածուն միտում է կաղապարներից հրաժարմանը՝ հիմք ունենալով գեղագիտական նոր ըմբռնումները: Բանաստեղծը ստեղծագործական գործընթացն առաջ է տանում ներքին բանավեճի և արդեն առկա բանաստեղծական փորձի հաշվառման ուղիով: Ինքն իր հերթին հանդես է գալիս որպես ձևափորձարար, ինչը ժամանակի պոեզիայում մարտնչողական դրսևորում էր: Երևույթ, որը չպետք […]

ԸՆԾԱՅՎԵԼՈՒ ԵՐՋԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆԸ / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

…Շողակն փայլատակումներ կան այստեղ, որտեղ շողերն անցնում են տողերի միջով ու կայծկլտում մեկը մյուսից վառ: «Օրվա պատմություն» է կոչվում իր մեջ ծով ունեցող այդ շողակն կաթիլը: «Օրվա պատմություն», որն ադամանդի պես անդրադարձնում է օրվա բոլոր պահերից կլանած, իր մեջ հավաքած արևի շողերը: Արևաշող ապրումների, շողարձակումների բանաստեղծ է Լևոն Բլբուլյանը: Արշալույսից մինչև կեսօր և կեսօրից մինչև […]

ՄԱՅՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ, ԱՐՑԱԽՆ ՈՒ ՍՓՅՈՒՌՔԸ ՇԱՂԿԱՊՈՂ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒՀԻՆ / Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Կամիլան իր նոր բանաստեղծական ժողովածուն կոչել է «Ծաղկած ցավ» և, որպես բնաբան, դրել է այս ձևակերպումը. «Ես ամեն օր գնում եմ բանաստեղծության մոտ՝ հաղորդություն ստանալու…»: Երիտասարդ բանաստեղծուհին, որը ծնվել ու կրթվել է Երևանում, ով նաև հրաշալի դաշնակահար է, այժմ ապրում է հիմնականում Բեյրութում, սակայն երկար տարիներ ամուսնու՝ դուդուկահար-շվիահար Զաքար Քեշիշյանի հետ ապրել ու մշակութային ազգօգուտ […]

ցի նշանագիտական հմայիլը / ՄԱՆԱՍԵ

Համառությունս որևէ գրի մասին գիր անելուց գրախոսության մակարդակի չիջնելն է, ոչ այնքան հեղինակին վիրավորած չլինելու համար,- քննելիք գրականությունն ինքն է ինձ ընտրում, ոչ ես՝ նրան,- որքան որ ինքս չվերածվեմ գրախոսության: Որովհետև նույն համառությունը գրի մեջ է՝ ինչպիսին ինքն է, քեզ դարձնում է իր նման- այն, որ չես էլ մտածել, թե այդքան կարող են նմանվել թողածդ […]

ՎԻՊԱՍՔ ՏՈՀՄԻԿ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԱՆՑՅԱԼԻ, ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԷԹՆԻԿ ՈԳՈՒ / Լիլիթ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

Գրականության մեջ վաղուց է դրսևորվել հանուն արդարության մղվող քաղաքացիական պայքարի պատկերումը: Դա պատմականության կարևոր չափանիշ է և բացահայտում է, թե գրականությունը որքանո՛վ է արդիական ու ճշմարիտ: Դժվար է հավատալ այն գրականությանը, որն առհասարակ առաքելություն չունի: Նորագույն շրջանը հարուստ է լայնածավալ երկերով, որոնք ներկայացվել են նաև Նոբելյան մրցանակի, ինչպես Բորիս Պաստեռնակի «Դոկտոր Ժիվագոն», Միխայիլ Շոլոխովի «Խաղաղ […]

Ալիս Հովհաննիսյանի գեղարվեստի և տեսության միջակայքում / Կարինե ՌԱՖԱՅԵԼՅԱՆ

«Ամենակարգին մարդիկ և ագռավները» ժողովածուն և «Րաֆֆու ոտնահետքերով» աշխատությունը Ալիս Հովհաննիսյանը հրապարակեց շատ կարճ ընդմիջումով՝ յուրահատուկ նվեր մատուցելով տարատեսակ ճաշակների տեր հայ ընթերցողին: Ինչպես յուրաքանչյուր ազնիվ գրողի և նրա ստեղծած ազնիվ գրականության դեպքում, այս գրքի շնորհիվ նույնպես հաղորդակից ենք դառնում մեզ այնքա՜ն ծանոթ դեպքերի և դեմքերի, որոնք ընդամենը գեղարվեստական հանդերձանք են հագել, դարձել գիր ու […]

ՖՐԱՆՍԻԱԿԱՆ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱԵԼԻՏԱ ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՄԲ / Լիլիթ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, բան. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Աելիտա Դոլուխանյանի՝ շուրջ 20-ամյա ջանադիր աշխատանքի արդյունք «Ֆրանսիացի հայագետներ (XIX-XX դարեր)» մենագրությունն, իր բովանդակությամբ և հարցերի ընդգրկուն շրջանակով, նախադեպը չունեցող աշխատանք է: Մեծածավալ այս ուսումնասիրությունը տպագրվել է ՀՀ ԳԱԱ գիտահրատարակչական խորհրդի և Մ. Աբեղյանի անվ. գրականության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ՝ ՀՀ ԳԱԱ հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամի […]

ԻՍԿԱՊԵՍ, Ո՞Վ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ / Միքայել ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ և ԱՌԿԱԽ ՀԱՐՑԱԴՐՈՒՄՆԵՐԻ ԳԱՂՏՆԱԳՐՈՒԹՅՈւՆԸ ՍՄԲԱՏ ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆԻ «ՈՎ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ» ՎԻՊԱԿՈՒՄ / Հասմիկ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ԻՍԿԱՊԵՍ, Ո՞Վ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ Միքայել ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ Բան. գիտ. թեկ. Սմբատ Բունիաթյանի «Ո՞վ է Աստծո նման» վիպակը ուշագրավ է ոչ միայն իր թեմատիկայով ու նախորդ դարակեսի ամերիկյան միջավայրի պատկերմամբ, այլև այն պատերազմի քննմամբ ու մեկնաբանմամբ, որ կատարվում է ժամանակակից մարդու ներաշխարհում: Մենք պատերազմ չենք ունեցել. ունեցել ենք Եղեռն. պատերազմել են ռուսն ու թուրքը, իսկ մենք […]

ՆՈՃԵՀԱՍԱԿ ՍԻՐՈ ԲԱՐԲԱՌՈՒՄԸ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Սոնա Անտոնյանի գրականությունը կյանքից եկող յուրահատուկ կշռույթով է պայմանավորված, որը նրա աշխարհի ընկալումն է՝ որպես ներսուդուրսի սուզումներ, և… դառն ու զվարթ իրականություն, ինչի վկայություններն են «Սուզումներ», «Եվ» ու 2018-ին հրատարակված «Դառն ու զվարթ» (ՀԳՄ հրատ., խմբագիր՝ Սլավի-Ավիկ Հարությունյան) բանաստեղծությունների ժողովածուները: Սոնա Անտոնյանն այն բանաստեղծուհին է, որը «ճիշտ կրակ տված բացուխուփի լռությունը» դարձնում է կամուրջ ես-ի […]