ՆՈՐ ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՄԱՆԿԱՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԱՐՁԱԿՈՒՄ / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Մանկապատանեկան արձակը, ինչպես ողջ գրականությունը, չի կարող հեռու գտնվել կյանքի և նրա արտացոլման համակարգի նոր իրողություններից: Նոր իրողություններին համաչափ արձագանքելու տեսանկյունից առանձնանում է Էդվարդ Միլիտոնյանի մանկապատանեկան արձակը: Այն և՛ ընդգրկած նյութով, և՛ պատմելաձևով ամբողջովին արդիական է: Իսկ գրական ստեղծագործության մրցունակության առաջին պայմանը արդիականության հատկանիշն է: Հագեցածություն ժամանակի ինֆորմացիայով, խոսքարվեստի ամենալայն տեղաշարժեր, գրականության ճանաչողական դերի նոր […]

ՆՈՆԱ ՊՈՂՈՍՅԱՆԸ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ԵՎ ՍԻՐՈ ՄԱՍԻՆ / Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Հայ գրականությունը իր դարավոր պատմության մեջ հարուստ է բանաստեղծուհիների անուններով: Դեռ որքան անուններ մենք չգիտենք կին բանահյուսներից… Այսօր գրում են շատերը, ինչպես Ավետարանն է ասում. «Բազում են կանչվածները, բայց սակավ են ընտրյալները»:1 Նոնա Պողոսյանը ընտրվել է, որովհետև նրա անցած ուղին բոլորովին նման չէ ուրիշների անցած ճանապարհին: Նա զինվորական կոչում ունի, այն էլ բավականին բարձր, ՀՀ […]

ԱՐԴԻԱԿԱՆ ԽՈՀԵՐ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԻՇՈՂՈՒԹՅԱՆ, ԱՐՔԵՏԻՊԵՐԻ ՈՒ ԽՈՐՀՐԴԱՆԻՇԵՐԻ ՇՈՒՐՋ / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

«Այնքան շատ եմ շրջել աշխարհով մեկ, որ արդեն չեմ կարող ասել՝ աշխարհը փո՞քր է, թե՞ մեծ». այս խոստովանությամբ է սկսում Ֆելիքս Բախչինյանը «Մի գիշեր Աթաթուրքի սենյակում» բավական ինտրիգային վերնագրով իր նոր գիրքը: Աշխարհով այդքան շատ շրջած, բազում (նաև վտանգավոր) արկածների հանդիպած ու… դարձյալ շրջագայության ելնող մարդը, գրողը պետք է որ շատ անհանգիստ մարդ լինի՝ «անգամ […]

Ժամանակի նորարարական որոնումներում Վիկտոր Հովսեփյան – 70 / Նորայր ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Վիկտոր Հովսեփյանի «Ձևաթովում» բանաստեղծությունների ժողովածուն (1993) պարունակում է ժամանակի համար որոնողական-փորձարարական հետաքրքիր շերտեր: Ժողովածուն միտում է կաղապարներից հրաժարմանը՝ հիմք ունենալով գեղագիտական նոր ըմբռնումները: Բանաստեղծը ստեղծագործական գործընթացն առաջ է տանում ներքին բանավեճի և արդեն առկա բանաստեղծական փորձի հաշվառման ուղիով: Ինքն իր հերթին հանդես է գալիս որպես ձևափորձարար, ինչը ժամանակի պոեզիայում մարտնչողական դրսևորում էր: Երևույթ, որը չպետք […]

ԸՆԾԱՅՎԵԼՈՒ ԵՐՋԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆԸ / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

…Շողակն փայլատակումներ կան այստեղ, որտեղ շողերն անցնում են տողերի միջով ու կայծկլտում մեկը մյուսից վառ: «Օրվա պատմություն» է կոչվում իր մեջ ծով ունեցող այդ շողակն կաթիլը: «Օրվա պատմություն», որն ադամանդի պես անդրադարձնում է օրվա բոլոր պահերից կլանած, իր մեջ հավաքած արևի շողերը: Արևաշող ապրումների, շողարձակումների բանաստեղծ է Լևոն Բլբուլյանը: Արշալույսից մինչև կեսօր և կեսօրից մինչև […]

ՄԱՅՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ, ԱՐՑԱԽՆ ՈՒ ՍՓՅՈՒՌՔԸ ՇԱՂԿԱՊՈՂ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒՀԻՆ / Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Կամիլան իր նոր բանաստեղծական ժողովածուն կոչել է «Ծաղկած ցավ» և, որպես բնաբան, դրել է այս ձևակերպումը. «Ես ամեն օր գնում եմ բանաստեղծության մոտ՝ հաղորդություն ստանալու…»: Երիտասարդ բանաստեղծուհին, որը ծնվել ու կրթվել է Երևանում, ով նաև հրաշալի դաշնակահար է, այժմ ապրում է հիմնականում Բեյրութում, սակայն երկար տարիներ ամուսնու՝ դուդուկահար-շվիահար Զաքար Քեշիշյանի հետ ապրել ու մշակութային ազգօգուտ […]

ցի նշանագիտական հմայիլը / ՄԱՆԱՍԵ

Համառությունս որևէ գրի մասին գիր անելուց գրախոսության մակարդակի չիջնելն է, ոչ այնքան հեղինակին վիրավորած չլինելու համար,- քննելիք գրականությունն ինքն է ինձ ընտրում, ոչ ես՝ նրան,- որքան որ ինքս չվերածվեմ գրախոսության: Որովհետև նույն համառությունը գրի մեջ է՝ ինչպիսին ինքն է, քեզ դարձնում է իր նման- այն, որ չես էլ մտածել, թե այդքան կարող են նմանվել թողածդ […]

ՎԻՊԱՍՔ ՏՈՀՄԻԿ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԱՆՑՅԱԼԻ, ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԷԹՆԻԿ ՈԳՈՒ / Լիլիթ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

Գրականության մեջ վաղուց է դրսևորվել հանուն արդարության մղվող քաղաքացիական պայքարի պատկերումը: Դա պատմականության կարևոր չափանիշ է և բացահայտում է, թե գրականությունը որքանո՛վ է արդիական ու ճշմարիտ: Դժվար է հավատալ այն գրականությանը, որն առհասարակ առաքելություն չունի: Նորագույն շրջանը հարուստ է լայնածավալ երկերով, որոնք ներկայացվել են նաև Նոբելյան մրցանակի, ինչպես Բորիս Պաստեռնակի «Դոկտոր Ժիվագոն», Միխայիլ Շոլոխովի «Խաղաղ […]

Ալիս Հովհաննիսյանի գեղարվեստի և տեսության միջակայքում / Կարինե ՌԱՖԱՅԵԼՅԱՆ

«Ամենակարգին մարդիկ և ագռավները» ժողովածուն և «Րաֆֆու ոտնահետքերով» աշխատությունը Ալիս Հովհաննիսյանը հրապարակեց շատ կարճ ընդմիջումով՝ յուրահատուկ նվեր մատուցելով տարատեսակ ճաշակների տեր հայ ընթերցողին: Ինչպես յուրաքանչյուր ազնիվ գրողի և նրա ստեղծած ազնիվ գրականության դեպքում, այս գրքի շնորհիվ նույնպես հաղորդակից ենք դառնում մեզ այնքա՜ն ծանոթ դեպքերի և դեմքերի, որոնք ընդամենը գեղարվեստական հանդերձանք են հագել, դարձել գիր ու […]

ՖՐԱՆՍԻԱԿԱՆ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱԵԼԻՏԱ ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՄԲ / Լիլիթ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, բան. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Աելիտա Դոլուխանյանի՝ շուրջ 20-ամյա ջանադիր աշխատանքի արդյունք «Ֆրանսիացի հայագետներ (XIX-XX դարեր)» մենագրությունն, իր բովանդակությամբ և հարցերի ընդգրկուն շրջանակով, նախադեպը չունեցող աշխատանք է: Մեծածավալ այս ուսումնասիրությունը տպագրվել է ՀՀ ԳԱԱ գիտահրատարակչական խորհրդի և Մ. Աբեղյանի անվ. գրականության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ՝ ՀՀ ԳԱԱ հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամի […]

ԻՍԿԱՊԵՍ, Ո՞Վ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ / Միքայել ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ և ԱՌԿԱԽ ՀԱՐՑԱԴՐՈՒՄՆԵՐԻ ԳԱՂՏՆԱԳՐՈՒԹՅՈւՆԸ ՍՄԲԱՏ ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆԻ «ՈՎ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ» ՎԻՊԱԿՈՒՄ / Հասմիկ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ԻՍԿԱՊԵՍ, Ո՞Վ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ Միքայել ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ Բան. գիտ. թեկ. Սմբատ Բունիաթյանի «Ո՞վ է Աստծո նման» վիպակը ուշագրավ է ոչ միայն իր թեմատիկայով ու նախորդ դարակեսի ամերիկյան միջավայրի պատկերմամբ, այլև այն պատերազմի քննմամբ ու մեկնաբանմամբ, որ կատարվում է ժամանակակից մարդու ներաշխարհում: Մենք պատերազմ չենք ունեցել. ունեցել ենք Եղեռն. պատերազմել են ռուսն ու թուրքը, իսկ մենք […]

ՆՈՃԵՀԱՍԱԿ ՍԻՐՈ ԲԱՐԲԱՌՈՒՄԸ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Սոնա Անտոնյանի գրականությունը կյանքից եկող յուրահատուկ կշռույթով է պայմանավորված, որը նրա աշխարհի ընկալումն է՝ որպես ներսուդուրսի սուզումներ, և… դառն ու զվարթ իրականություն, ինչի վկայություններն են «Սուզումներ», «Եվ» ու 2018-ին հրատարակված «Դառն ու զվարթ» (ՀԳՄ հրատ., խմբագիր՝ Սլավի-Ավիկ Հարությունյան) բանաստեղծությունների ժողովածուները: Սոնա Անտոնյանն այն բանաստեղծուհին է, որը «ճիշտ կրակ տված բացուխուփի լռությունը» դարձնում է կամուրջ ես-ի […]

ՊԵՏՐՈՍ ԴԵՄԻՐՋԵԱՆ ԿԱՏԱՐԱԾ Է ԻՆՏՐԱ/ՏԻՐԱՆ ՉՐԱՔԵԱՆԻ ԳՈՐԾԻ, ԿԵԱՆՔԻ ԵՒ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄԸ / Յակոբ ՊԱԼԵԱՆ

Նախ կարդացի, ապա երկար մտածեցի հայրենի ներհուն մտաւորական Պետրոս Դեմիրջեանի 720 էջերու վրայ փռուած գիրքը գրախօսելու համար: Վէպ չէր այդ հատորը. ՏԻՐԱՆ ՉՐԱՔԵԱՆ/ԻՆՏՐԱ, ԿԵԱՆՔՆ ՈՒ ԳՈՐԾԸ ԿԱՄ «ՀԷՔԻԱԹԻ» ԻՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ (ՀԳՄ հրատարակչութիւն, Երեւան, 2016): Այս ծաւալուն հատորը գրախօսելու լաւագոյն ձեւը պիտի ըլլար ընդօրինակել զայն, կամ հազուագիւտ դարձող գրասէրին թելադրել գիրքը գտնել եւ կարդալ: Գիրքը գտնել ալ […]

ԿՅԱՆՔԻՑ` ՊՈԵԶԻԱ, ՊՈԵԶԻԱՅԻՑ` ԿՅԱՆՔ / Սոկրատ ԽԱՆՅԱՆ

Աշխարհի բոլոր ականավոր բանաստեղծները ծնվում են նվիրյալ Քերթողի ճակատագրով£ Նրանք այն երջանիկներից են, ում գլխավերև մշտապես առկա է Աստծո հայրական աջի զորությունը, իսկ հոգում` արարման խնկաբույր հրավառությունը£ Երկու դեպքում էլ ճակատագիրն աշխատում է նրանց օգտին, քանզի Քերթողն ի ծնե Աստծո քարտուղարն է, որի պարտականությունը ոչ թե ժողովրդի շուքի տակ քնելն է, այլ հոգսերին լծվելը` նրա […]

Գրիչ, որ տեղաշարժում է չարության կարծրացած պարիսպները / Կարմեն ԱՀԱՐՈՆՅԱՆ

Աշխարհում նոր չեն պատերազմն ու բռնությունը, չարությունն ու ատելությունը, որոնք հազարգլխանի հրեշների պես արդեն քանի հազարամյակ հողին են հավասարեցնում քաղաքակրթություններ, պետություններ, ժողովուրդների… ու չեն ծերանում, չեն հոգնում, չեն ոչնչանում: Ընդհակառակը, մշտանորոգվում, նոր կերպարանք ու միջոցներ են ձեռք բերում դրանց դրսևորման ձևերն ու չափերը: Թվում է՝ գիտության ու տեխնիկայի ամենավերջին նվաճումները հենց նրանց համար են արվել: […]

Լավ սկիզբ՝ խոստումնալից շարունակությամբ / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

Լույս է տեսել հալեպահայ (Քեսապում ծնված), ներկայումս ԱՄՆ-ում բնակվող երիտասարդ բանաստեղծուհի Սեւան Հանէշեան-Պետուրեանի անդրանիկ ժողովածուն՝ «Արեգնատենչ հորիզոններ» խորագրով (հրատ.՝ Բերիոյ Հայոց թեմի, Քեսապ-Հալէպ, 2018): Չնայած երիտասարդ տարիքին, Սեւանը բավական հիմնավոր ու բազմակողմանի կրթություն է ստացել՝ ավարտելով նախ Քեսապի Ազգային Ուսումնասիրաց Միացյալ Ճեմարանը, ապա նաև Լաթաքիայի համալսարանի տնտեսագիտական բաժինն ու Հալեպի Համազգայինի Հայագիտական Հիմնարկը: Ժողովածուի մուտքի […]

ՎԵՐԸՆԹԵՐՑԵԼՈՎ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՔԱՌՅԱԿՆԵՐԸ / ԶավենՆ ԲԵԿՅԱՆ

Հովհաննես Թումանյանի քառյակները իրենց գերակշիռ մասով, ժամանակագրական առումով եզրափակում են մեծ բանաստեղծի գրական ժառանգությունը, բյուրեղյա կատարելությամբ և «պոետական միջօրեի» հասուն, համապարփակ իմաստնությամբ ասես առանձնանում են նրա մնացյալ գործերից: «Պոետական միջօրե»` բանաստեղծի կյանքի մայրամուտին այլևս… Պ. Սևակը նկատել է, որ քառյակների «ժամանակով» ստեղծագործական մի նոր («ապոգեական»` ըստ տիեզերատեխնիկայի եզրաբանության) շրջան էր սկսվում Հովհ. Թումանյանի ստեղծագործության մեջ, […]

«Երկիր ու Էրգիր՝ զուգերգ հայրական…» Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Չգիտեմ, թե երբվանից, ընդունված է ասել, որ ձին կատարված երազանքի կամ դեպի երազանքը տանող ճանապարհի խորհրդանիշ է: Գուցե, իսկապես, հենց այդպես էլ պատկերացվել է երազանքներին տանող ճանապարհը՝ սեփական ամենավերջին բջիջների միջով ու միջոցով, ասել է թե՝ անմնացորդ անկեղծությամբ արձակվող բառ-խրխինջների ճանապարհ, որը տանում է ցանկության վերջնակետին: Վերջնակետը Ռոլանդ Շառոյանի համար մի հասցե ունի, Տուն՝ Էրգիր: […]

Ներսես Աթաբեկյանի «երկրապտույտ»-ը / Արմեն ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

Ներկա ժամանակը ճշմարիտ բանաստեղծի մեջ ներծծված է այնպես, որ անկախ խառնակ իրականությունից և էլեկտրոնային ու գովազդային գնահատման-ճանաչողական մերօրյա չափանիշներից, բանաստեղծի և ընթերցողի բացահայտ սուբյեկտիվ վերաբերմունքից, միևնույն է, ստեղծվում է վերլուծական տեքստ՝ հարուստ ու ընդգրկուն ենթատեքստերով: Մյուս կողմից՝ նորագույն գերժամանակակից պոեզիան կարծես թե ընթանում է որոշակի գրական խմբակների կամ ակումբային զարգացման ճանապարհով: Այնուամենայնիվ, բանաստեղծը չի կարող […]

Ճակատագիր «Կենդանակերպ»-ի մի պտղունցի մեջ / Կարինե ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

Սարսուռների, բազմահազար սարսուռների վազքն այլևս անհնարին է սանձել և նույն անզուսպ պոռթկմանը տրվելով՝ դեռ ընթերցելը չավարտած, ձեռքս ակամա մեկնում եմ գրչին… Սաթենիկ Մկրտչյանի այս գործի դեռևս առաջին գրքին առիթ եմ ունեցել անդրադառնալու, ևս մեկ անգամ հնչեցնում եմ խոսքս՝ անկախ ժամանակից, քանզի իրականում այս գործի համար չկան ժամանակային չափումներ. ներկան, անցյալը, ապագան, բոլոր երեք չափումներն այստեղ […]