ցի նշանագիտական հմայիլը / ՄԱՆԱՍԵ

Համառությունս որևէ գրի մասին գիր անելուց գրախոսության մակարդակի չիջնելն է, ոչ այնքան հեղինակին վիրավորած չլինելու համար,- քննելիք գրականությունն ինքն է ինձ ընտրում, ոչ ես՝ նրան,- որքան որ ինքս չվերածվեմ գրախոսության: Որովհետև նույն համառությունը գրի մեջ է՝ ինչպիսին ինքն է, քեզ դարձնում է իր նման- այն, որ չես էլ մտածել, թե այդքան կարող են նմանվել թողածդ […]

ՎԻՊԱՍՔ ՏՈՀՄԻԿ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԱՆՑՅԱԼԻ, ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԷԹՆԻԿ ՈԳՈՒ / Լիլիթ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

Գրականության մեջ վաղուց է դրսևորվել հանուն արդարության մղվող քաղաքացիական պայքարի պատկերումը: Դա պատմականության կարևոր չափանիշ է և բացահայտում է, թե գրականությունը որքանո՛վ է արդիական ու ճշմարիտ: Դժվար է հավատալ այն գրականությանը, որն առհասարակ առաքելություն չունի: Նորագույն շրջանը հարուստ է լայնածավալ երկերով, որոնք ներկայացվել են նաև Նոբելյան մրցանակի, ինչպես Բորիս Պաստեռնակի «Դոկտոր Ժիվագոն», Միխայիլ Շոլոխովի «Խաղաղ […]

Ալիս Հովհաննիսյանի գեղարվեստի և տեսության միջակայքում / Կարինե ՌԱՖԱՅԵԼՅԱՆ

«Ամենակարգին մարդիկ և ագռավները» ժողովածուն և «Րաֆֆու ոտնահետքերով» աշխատությունը Ալիս Հովհաննիսյանը հրապարակեց շատ կարճ ընդմիջումով՝ յուրահատուկ նվեր մատուցելով տարատեսակ ճաշակների տեր հայ ընթերցողին: Ինչպես յուրաքանչյուր ազնիվ գրողի և նրա ստեղծած ազնիվ գրականության դեպքում, այս գրքի շնորհիվ նույնպես հաղորդակից ենք դառնում մեզ այնքա՜ն ծանոթ դեպքերի և դեմքերի, որոնք ընդամենը գեղարվեստական հանդերձանք են հագել, դարձել գիր ու […]

ՖՐԱՆՍԻԱԿԱՆ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱԵԼԻՏԱ ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՄԲ / Լիլիթ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, բան. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Աելիտա Դոլուխանյանի՝ շուրջ 20-ամյա ջանադիր աշխատանքի արդյունք «Ֆրանսիացի հայագետներ (XIX-XX դարեր)» մենագրությունն, իր բովանդակությամբ և հարցերի ընդգրկուն շրջանակով, նախադեպը չունեցող աշխատանք է: Մեծածավալ այս ուսումնասիրությունը տպագրվել է ՀՀ ԳԱԱ գիտահրատարակչական խորհրդի և Մ. Աբեղյանի անվ. գրականության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ՝ ՀՀ ԳԱԱ հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամի […]

ԻՍԿԱՊԵՍ, Ո՞Վ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ / Միքայել ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ և ԱՌԿԱԽ ՀԱՐՑԱԴՐՈՒՄՆԵՐԻ ԳԱՂՏՆԱԳՐՈՒԹՅՈւՆԸ ՍՄԲԱՏ ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆԻ «ՈՎ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ» ՎԻՊԱԿՈՒՄ / Հասմիկ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ԻՍԿԱՊԵՍ, Ո՞Վ Է ԱՍՏԾՈ ՆՄԱՆ Միքայել ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ Բան. գիտ. թեկ. Սմբատ Բունիաթյանի «Ո՞վ է Աստծո նման» վիպակը ուշագրավ է ոչ միայն իր թեմատիկայով ու նախորդ դարակեսի ամերիկյան միջավայրի պատկերմամբ, այլև այն պատերազմի քննմամբ ու մեկնաբանմամբ, որ կատարվում է ժամանակակից մարդու ներաշխարհում: Մենք պատերազմ չենք ունեցել. ունեցել ենք Եղեռն. պատերազմել են ռուսն ու թուրքը, իսկ մենք […]

ՆՈՃԵՀԱՍԱԿ ՍԻՐՈ ԲԱՐԲԱՌՈՒՄԸ / Հակոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Սոնա Անտոնյանի գրականությունը կյանքից եկող յուրահատուկ կշռույթով է պայմանավորված, որը նրա աշխարհի ընկալումն է՝ որպես ներսուդուրսի սուզումներ, և… դառն ու զվարթ իրականություն, ինչի վկայություններն են «Սուզումներ», «Եվ» ու 2018-ին հրատարակված «Դառն ու զվարթ» (ՀԳՄ հրատ., խմբագիր՝ Սլավի-Ավիկ Հարությունյան) բանաստեղծությունների ժողովածուները: Սոնա Անտոնյանն այն բանաստեղծուհին է, որը «ճիշտ կրակ տված բացուխուփի լռությունը» դարձնում է կամուրջ ես-ի […]

ՊԵՏՐՈՍ ԴԵՄԻՐՋԵԱՆ ԿԱՏԱՐԱԾ Է ԻՆՏՐԱ/ՏԻՐԱՆ ՉՐԱՔԵԱՆԻ ԳՈՐԾԻ, ԿԵԱՆՔԻ ԵՒ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄԸ / Յակոբ ՊԱԼԵԱՆ

Նախ կարդացի, ապա երկար մտածեցի հայրենի ներհուն մտաւորական Պետրոս Դեմիրջեանի 720 էջերու վրայ փռուած գիրքը գրախօսելու համար: Վէպ չէր այդ հատորը. ՏԻՐԱՆ ՉՐԱՔԵԱՆ/ԻՆՏՐԱ, ԿԵԱՆՔՆ ՈՒ ԳՈՐԾԸ ԿԱՄ «ՀԷՔԻԱԹԻ» ԻՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ (ՀԳՄ հրատարակչութիւն, Երեւան, 2016): Այս ծաւալուն հատորը գրախօսելու լաւագոյն ձեւը պիտի ըլլար ընդօրինակել զայն, կամ հազուագիւտ դարձող գրասէրին թելադրել գիրքը գտնել եւ կարդալ: Գիրքը գտնել ալ […]

ԿՅԱՆՔԻՑ` ՊՈԵԶԻԱ, ՊՈԵԶԻԱՅԻՑ` ԿՅԱՆՔ / Սոկրատ ԽԱՆՅԱՆ

Աշխարհի բոլոր ականավոր բանաստեղծները ծնվում են նվիրյալ Քերթողի ճակատագրով£ Նրանք այն երջանիկներից են, ում գլխավերև մշտապես առկա է Աստծո հայրական աջի զորությունը, իսկ հոգում` արարման խնկաբույր հրավառությունը£ Երկու դեպքում էլ ճակատագիրն աշխատում է նրանց օգտին, քանզի Քերթողն ի ծնե Աստծո քարտուղարն է, որի պարտականությունը ոչ թե ժողովրդի շուքի տակ քնելն է, այլ հոգսերին լծվելը` նրա […]

Գրիչ, որ տեղաշարժում է չարության կարծրացած պարիսպները / Կարմեն ԱՀԱՐՈՆՅԱՆ

Աշխարհում նոր չեն պատերազմն ու բռնությունը, չարությունն ու ատելությունը, որոնք հազարգլխանի հրեշների պես արդեն քանի հազարամյակ հողին են հավասարեցնում քաղաքակրթություններ, պետություններ, ժողովուրդների… ու չեն ծերանում, չեն հոգնում, չեն ոչնչանում: Ընդհակառակը, մշտանորոգվում, նոր կերպարանք ու միջոցներ են ձեռք բերում դրանց դրսևորման ձևերն ու չափերը: Թվում է՝ գիտության ու տեխնիկայի ամենավերջին նվաճումները հենց նրանց համար են արվել: […]

Լավ սկիզբ՝ խոստումնալից շարունակությամբ / Պետրոս ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

Լույս է տեսել հալեպահայ (Քեսապում ծնված), ներկայումս ԱՄՆ-ում բնակվող երիտասարդ բանաստեղծուհի Սեւան Հանէշեան-Պետուրեանի անդրանիկ ժողովածուն՝ «Արեգնատենչ հորիզոններ» խորագրով (հրատ.՝ Բերիոյ Հայոց թեմի, Քեսապ-Հալէպ, 2018): Չնայած երիտասարդ տարիքին, Սեւանը բավական հիմնավոր ու բազմակողմանի կրթություն է ստացել՝ ավարտելով նախ Քեսապի Ազգային Ուսումնասիրաց Միացյալ Ճեմարանը, ապա նաև Լաթաքիայի համալսարանի տնտեսագիտական բաժինն ու Հալեպի Համազգայինի Հայագիտական Հիմնարկը: Ժողովածուի մուտքի […]

ՎԵՐԸՆԹԵՐՑԵԼՈՎ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՔԱՌՅԱԿՆԵՐԸ / ԶավենՆ ԲԵԿՅԱՆ

Հովհաննես Թումանյանի քառյակները իրենց գերակշիռ մասով, ժամանակագրական առումով եզրափակում են մեծ բանաստեղծի գրական ժառանգությունը, բյուրեղյա կատարելությամբ և «պոետական միջօրեի» հասուն, համապարփակ իմաստնությամբ ասես առանձնանում են նրա մնացյալ գործերից: «Պոետական միջօրե»` բանաստեղծի կյանքի մայրամուտին այլևս… Պ. Սևակը նկատել է, որ քառյակների «ժամանակով» ստեղծագործական մի նոր («ապոգեական»` ըստ տիեզերատեխնիկայի եզրաբանության) շրջան էր սկսվում Հովհ. Թումանյանի ստեղծագործության մեջ, […]

«Երկիր ու Էրգիր՝ զուգերգ հայրական…» Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Չգիտեմ, թե երբվանից, ընդունված է ասել, որ ձին կատարված երազանքի կամ դեպի երազանքը տանող ճանապարհի խորհրդանիշ է: Գուցե, իսկապես, հենց այդպես էլ պատկերացվել է երազանքներին տանող ճանապարհը՝ սեփական ամենավերջին բջիջների միջով ու միջոցով, ասել է թե՝ անմնացորդ անկեղծությամբ արձակվող բառ-խրխինջների ճանապարհ, որը տանում է ցանկության վերջնակետին: Վերջնակետը Ռոլանդ Շառոյանի համար մի հասցե ունի, Տուն՝ Էրգիր: […]

Ներսես Աթաբեկյանի «երկրապտույտ»-ը / Արմեն ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

Ներկա ժամանակը ճշմարիտ բանաստեղծի մեջ ներծծված է այնպես, որ անկախ խառնակ իրականությունից և էլեկտրոնային ու գովազդային գնահատման-ճանաչողական մերօրյա չափանիշներից, բանաստեղծի և ընթերցողի բացահայտ սուբյեկտիվ վերաբերմունքից, միևնույն է, ստեղծվում է վերլուծական տեքստ՝ հարուստ ու ընդգրկուն ենթատեքստերով: Մյուս կողմից՝ նորագույն գերժամանակակից պոեզիան կարծես թե ընթանում է որոշակի գրական խմբակների կամ ակումբային զարգացման ճանապարհով: Այնուամենայնիվ, բանաստեղծը չի կարող […]

Ճակատագիր «Կենդանակերպ»-ի մի պտղունցի մեջ / Կարինե ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

Սարսուռների, բազմահազար սարսուռների վազքն այլևս անհնարին է սանձել և նույն անզուսպ պոռթկմանը տրվելով՝ դեռ ընթերցելը չավարտած, ձեռքս ակամա մեկնում եմ գրչին… Սաթենիկ Մկրտչյանի այս գործի դեռևս առաջին գրքին առիթ եմ ունեցել անդրադառնալու, ևս մեկ անգամ հնչեցնում եմ խոսքս՝ անկախ ժամանակից, քանզի իրականում այս գործի համար չկան ժամանակային չափումներ. ներկան, անցյալը, ապագան, բոլոր երեք չափումներն այստեղ […]

ՄԵԿԴԱՐՅԱ ԿՅԱՆՔ – ՄԵԿԴԱՐՅԱ ՍԵՐ ՈՒ ՆՎԻՐՈՒՄ / Սուսաննա ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Մոտենում է մեր գրականության վիթխարի հսկայի, մեծերից ամենամեծի՝ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակը: Համազգային տոնին ընդառաջ արդեն լույս են տեսնում գիտական ու գրական հրապարակումներ: Ընթերցողի սեղանին դրվեց բանաստեղծի թոռնուհու՝ Իրմա Սաֆրազբեկյան-Թումանյանի «Օլգա Թումանյան» մենագրությունը («Էդիթ Պրինտ» հրատ., Եր., 2018, 232 էջ): Աշխատությունը ռուսերեն է՝ խմբագրված բազմամյա հմուտ և տաղանդավոր խմբագիր, նաև Թումանյանի երկերի թարգմանիչ Ալբերտ Նալբանդյանի […]

Մանվել Միկոյանի «Ստվերներից անդին» ժողովածուն / Լուսինե ՍԱՀԱԿՅԱՆ

«Ստվերներից անդին»-ը բանաստեղծ Մանվել Միկոյանի վեցերորդ գիրքն է. տպագրվել է 2017-ին, 2018-ին՝ արժանացել «Վահան Թեքեյան» մրցանակի: Ինչպես նախորդ ժողովածուներում, այնպես էլ այստեղ նկատելի է թեմատիկ բազմազանություն, որը ոչ միայն չի խանգարում ասելիքի խորությունն ըստ հարկի ընկալելուն, այլև օգնում է համակողմանի պատկերացնելու բանաստեղծի աշխարհայացքը, իրականության և իրականության աբսուրդի ընկալման ու վերարտադրման թարմությունը՝ հագեցած քաղաքացիական և հրապարակախոսական […]

ԷԼԵԳԻԱ՝ ԴՐԱՄԱՏԻԿ ՍՈՊՐԱՆՈՅԻ ԿԱՏԱՐՄԱՄԲ / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Սիրելի՛դ իմ Քույր: «Դժվար ապրող մարդկանցից եմ, «դրամատիկ սոպրանո եմ»… »,- մի առիթով ասել ես դու, այնպես չէ՞… Ես էլ եմ քո փաղանգից՝ «դժվար ապրող մարդկանց» զարմանալի, զարմանալի անուրախ փաղանգից… Ու եթե վոկալ ձայնի տեսակետից ես չեմ կարող ինձ դրամատիկ սոպրանո համարել, քանի որ այն տղամարդկային ձայն չէ, ապա վստահ կարող եմ ասել, որ իմ […]

1918թ. ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ ԱՐՏԱՀԱՅՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՐԱՆՏ ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆԻ «ՏԱԽԸ» ՎԵՊՈՒՄ / Վալերի ՓԻԼՈՅԱՆ

Հրանտ Մաթևոսյանը «գրողի առաքելությունը» համարում է «ժամանակը ընթերցելու լեզու ստեղծելը» [1, 463]: Ժամանակը կարելի է ընթերցել՝ պատմական երկ շարադրելով, պատմության տրամաբանությունը դիտարկելով կամ, որ ավելի դժվար է, քո այսօրի մեջ տեսնելով անցյալն ու լինելիքը: Կա նաև մի երկրորդ դիտարկում: Զուգահեռելով առաջին և երրորդ հանրապետությունների տագնապները՝ Մաթևոսյանը հարցազրույցներից մեկում «կուսակցական էգոիզմը» բնորոշում է որպես խարան «առաջին […]

Ով իր ներսում ձի ունի, թագավոր է դառնալու / Ֆելիքս ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Յուրաքանչյուրն այս կյանքում ապրում է իրեն բաժին հասած դժվարությունը: Սակայն դժվարությունը դյուրին ու տանելի է լինում, երբ մարդը կարողանում է նրա վերաբերյալ գեղեցիկ համեմատություններ անել, մտնել իրար հետ համեմատվելիք նյութերի ու երևույթների խորքերը, ներդաշնակության եզրեր փնտրել, որքան էլ դրանք աններդաշնակ են թվում առաջին պահից: Դժվարությունը դյուրին ու տանելի է լինում, երբ հայրենիքը նրա դրոշի գույներն […]

ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՌԱՍՊԵԼԻ ԽԱՉՄԵՐՈՒԿՈՒՄ / Վալերի ՓԻԼՈՅԱՆ

Քննադատի՝ գրախոսի պահվածքն ավելի հաճախ սուբյեկտիվ սկիզբ է նախանշում, որ միտում ունի օբյեկտիվության: Գրական ընթացքից հատընտրելով կոնկրետը՝ ցանկանում ես օրինաչափությունը տեսանելի դարձնել առաջին հերթին քեզ համար: Այդ ընթացքի մեջ կա մյուս կողմի՝ գրողի խնդրառությունը: «…անհամությունը հենց այն էր, որ բացարձակապես չգիտեի, թե ինչի մասին պետք է լինի այս երկրորդ վեպը: Ի՞նչ հայտնել մարդկությանը: Ցավն էլ […]