ՎԵՐՍՏԻՆ ՔՐԻՍՏԱՓՈՐ ԿՈԼՈՒՄԲՈՍԻ ՀԵՏՔԵՐՈՎ/ Աելիտա ԴՈԼՈՒԽԱՆՅԱՆ

Հայտ­նի է, որ Կո­լում­բո­սը չի ե­ղել Ա­մե­րի­կա մայր­ցա­մա­քում, այլ նրան հա­րող մի շարք կղզի­նե­րում՝ իր չորս ուղ­ևո­րութ­յուն­նե­րի ժա­մա­նակ: Այդ կղզի­նե­րից մե­կը Կու­բա­յին է պատ­կա­նում, հա­ջոր­դը Դո­մի­նիկ­յան Հան­րա­պե­տութ­յունն է, վեր­ջի­նը՝ Պո­ւեր­տո Ռի­կոն: Նա­խորդ եր­կու­սում ե­ղել եմ, և­ ա­հա այս ա­մառ եր­կու շա­բա­թով մեկ­նում եմ Պո­ւեր­տո Ռի­կո: Պո­ւեր­տո Ռի­կո իս­պա­նե­րեն նշա­նա­կում է հա­րուստ նա­վա­հան­գիստ: Փոք­րիկ կղզի է, […]

ՎԱՀԱԳՆ ԴԱՎԹՅԱՆ-100

ՀՐԱՆՏ ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ Ե­թե մենք առ­հա­սա­րակ կա­րո­ղա­նում ենք իշ­խել մեր կրքե­րի, մո­լութ­յուն­նե­րի վրա, ա­պա Վա­հագն Դավթ­յա­նը մար­դու, գործ­չի և պոե­տի իր կյան­քը վա­րում էր ճար­տա­րա­պետ­նե­րին քա­ջա­ծա­նոթ ոս­կե հատ­ման օ­րեն­քով։ Ն­րա մեջ ոս­կե հատ­ման օ­րեն­քից էին ել­նում կամ օ­րեն­քին էին հան­գում հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը մարդ­կանց հետ և­ եր­ևույթ­նե­րի հետ։ Ոչ մի գի­տակ ու գիտ­նա­կան չի կա­րող վկա­յել գիտ­նա­կա­նի նրա […]

ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԻ՝ ԱՅՍ ՄԻ ԱԿՆԹԱՐԹԸ/ Գրիգոր ՋԱՆԻԿՅԱՆ

  Չեմ հասց­նում ան­գամ ինձ կար­գի բե­րել, սուրճս վերց­նել, հա­մա­կարգ­չի ա­ռաջ նստել: Ա­ռա­վոտ վաղ, հա­զար նե­րո­ղութ­յուն խնդրե­լով, ներս են մտնում եր­կու, ինչ­պես ի­րենք են ներ­կա­յա­նում, ե­րու­սա­ղեմ­ցի հայ զբո­սաշր­ջիկ­ներ, ինձ մեկ­նում ի­րենց տա­տի, թերևս տա­տի մոր հու­շե­րը: Իմ այս, ե­թե թույլ տրվի ա­սել, հանձ­նա­ռութ­յու­նում, եր­ջան­կա­հի­շա­տակ Սե­­րո Խան­զադ­յա­նը «մեղք» ու­նի: «Գ­րա­կան թեր­թում» աշ­խա­տե­լուս տա­րի­նե­րին, օգտ­վե­լով այս­պես կոչ­ված […]

ԴԵՊԻ Ո՞ՒՐ Է ԱՐՇԱՎՈՒՄ ՍԵՐԻԱԼԱՄՈԼՈՒՑՔԸ/ Ալիս ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՍԵՐԻԱԼԱՅԻՆ ՄՂՁԱՎԱՆՋ     «Ով ու­րա­խութ­յամբ չի նա­յում, թող նա­խան­ձի»… Ս­րանք «հե­ռուս­տա­սե­րիալ­նե­րի «աստ­ղա­յին սցե­նա­րիստ» Դիա­նա Գ­րի­գոր­յա­նի բա­ռերն են մի հար­ցազ­րույ­ցի ժա­մա­նակ, որ գրե­թե «մար­գա­րե­կան» են: Ա­յո՛, ես ան­ձամբ ոչ թե ու­րա­խութ­յամբ, տխրութ­յամբ, ոչ էլ ցա­վով եմ նա­յում մեր «հայ­րե­նա­կան» սե­րիալ­նե­րի օր օ­րի տա­րած­վող մե­տաս­տազ­նե­րին, այլ՝ միայն տագ­նա­պով: Եվ քիչ է մնում նա­խան­ձեմ այս ինք­նա­մե­ծար ինք­նա­սի­րա­հար­ված­նե­րին, […]

ԱՐՑԱԽ․ ԿԱՐՈՏԻ, ՑԱՎԻ ԾԱՂԻԿ ՀՐԵՂԵՆ/ Սերժ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

  Միշտ էլ այդ­պես է ե­ղել. նախ­քան Ար­ցախ մեկ­նե­լը, նրա սրտա­չափ հո­ղի գե­ղեց­կութ­յունն է արթ­նա­ցել իմ մեջ, ի­րա­կան հրաշք­նե­րի լույ­սով ծփա­ցող այդ հո­ղի հմայ­քը: Հի­շո­ղութ­յուն­նե­րիս մեջ թա­փա­ռում էի մե­նակ, երբ հնչեց դռան զան­գը: Եղ­բայրս էր, Կ­րաս­նո­դա­րից էր ե­կել, այն­տեղ է ապ­րում ըն­տա­նի­քով: Հե­ռա­խո­սով պայ­մա­նա­վոր­վել էինք հան­դի­պել Եր­ևա­նում ու միա­սին մեկ­նել Ար­ցախ: Իսկ հեռ­վից կան­չում էր […]

ՍՈՆԱ ՎԱՆԻ ՄՈԳԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸ

­Մար­դուն ծնում է իր ժա­մա­նա­կը, բայց ծնվում են մար­դիկ, ի­հար­կե, շատ հազ­վա­դեպ, ո­րոնք շատ ա­վե­լի մեծ են, քան ի­րենց ժա­մա­նա­կը և­ առ­հա­սա­րակ ժա­մա­նակ­նե­րը, և­ այդ­պի­սի եր­ևույթ է նաև մեծ հա­յու­հի Սո­նա Վա­նը: Մարդ­կութ­յան մեջ ա­մե­նա­հա­վա­սա­րակշռ­ված մար­դը մեծ բա­նաս­տեղծն է: Այն, ինչ գրո­տես­կա­յին է, տա­րօ­րի­նակ կամ ա­նի­մաստ, ոչ թե նրա մեջ է, այլ՝ նրա­նից դուրս: Մեծ […]

Գէորգ ՊԵՏԻԿԵԱՆ/ Թարգ­ման­չաց Տօն

Ա­մէն տա­րի, երբ կը փոր­ձենք հրա­պա­րա­կա­յին ձե­ւով ո­գե­կո­չել կամ տօ­նա­խմբել 5-րդ դա­րու մեր թարգ­մա­նիչ­նե­րու տօ­նը եւ կամ պաշ­տօ­նա­պէս կը տօ­նա­կա­տա­րենք Հայ Մ­շա­կոյ­թի նո­ւի­րո­ւած օ­րը, չեմ գի­տեր ինչ­պէ՞ս աչ­քիս առ­ջեւ կը պատ­կե­րա­նան քա­նի մը տաս­նեակ վա­նա­կան­ներ, սե­ւազ­գեստ, թաւ յօն­քե­րով, եր­կար մա­զե­րով եւ մօ­րու­քով հայր սուր­բեր, ո­րոնց ա­նուն­նե­րը ան­քակ­տե­լիօ­րէն կա­պո­ւած կը մնան մեր ա­ռա­ջին ու­սու­ցիչ՝ սուրբ Մես­րոպ Մաշ­տո­ցի […]

ՀԱՅՐԵՆԱԽՈՍ ԳԻՏՆԱԿԱՆՆ ՈՒ ԳՐՈՂԸ

«Գ­րա­կան թեր­թի» հիմ­նա­կան ա­ռա­քե­լութ­յու­նը գրող­նե­րի (ա­ռա­վե­լա­պես՝ ՀԳՄ ան­դամ­նե­րի) ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ձեռք­բե­րում­նե­րի, գրա­կան կյան­քի ըն­թա­ցիկ կար­ևոր խնդիր­նե­րի անդ­րա­դարձն է, ա­ռան­ձին դեպ­քե­րում՝ մերձգ­րա­կան, մշա­կու­թա­յին եր­ևույթ­նե­րի լու­սա­բա­նու­մը։ Այս ա­ռու­մով և­ այս շրջա­նակ­նե­րում կու­զեի ներ­կա­յաց­նել ժա­մա­նա­կի հի­շո­ղութ­յու­նում (բայց ոչ նրա ժա­մա­նա­կա­կից­նե­րի և մեր­ձա­վոր­նե­րի) «մո­ռաց­ված» ան­վա­նի գիտ­նա­կան-բա­նա­գե­տի, հայ բա­նահ­յու­սութ­յան և բար­բա­ռա­գի­տութ­յան նվիր­յալ գործ­չի, բայց ա­մե­նից ա­վե­լի՝ մի հայ­րե­նա­խոս գրո­ղի, ով ան­սահ­ման […]

Էդ­վարդ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆ/ ԼՌՈՒԹՅԱՆ ՀԱԶԱՐ ԵՐԱՆԳՆԵՐԸ

Երբ Սո­վե­տա­կան Միութ­յուն էր, Սում­գա­յի­թի ոճ­րա­գոր­ծութ­յու­նից հե­տո ԽՍՀՄ մար­դա­սեր­նե­րը հան­կարծ զար­ման­քով, ա­մո­թից կարմ­րե­լով ի­մա­ցան, որ ադր­բե­ջան­ցի ինչ-որ խու­լի­գան­ներ, հայ­րե­նա­սի­րա­կան մղում­նե­րով, կա­րող են հա­յե­րի սպա­նել։ Զար­մանքն այն­քան մեծ էր, որ ան­գամ Գոր­բա­չո­վը մի քա­նի օր ու­շաց­րեց զոր­քի մուտ­քը Սում­գա­յիթ, ա­պա՝ Բա­քու, ա­պա «­Կոլ­ցո» օ­պե­րա­ցիա­յով հա­յե­րին դուրս քշեց Շա­հում­յա­նի Գե­տա­շեն և­ այլ գյու­ղե­րից, ա­պա ու­շա­ցավ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի, […]

ԱՆՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ԹԱՆՁՐԱՑՈՂ ԽԱՎԱՐ/ Արմենուհի ՍԻՍՅԱՆ

  …շուրջս-մար­դիկ, շուրջս դեմ­քեր հա­զա՜ր-հա­զա՜ր… Դեմ­քե­րը, ախ, բութ են այն­պես՝ կար­ծես շին­ված են տա­պա­րով: Չա­րենց Նե­ռի ժա­մա­նակ­նե­րը ե­կան ու չեն գնում: Մա­հեր, ա­վե­րա­ծութ­յուն, վիշտ, ցավ, ա­ղետ, սուգ, կո­րուստ, կո­րո՜ւստ… Մարդ­կանց մի մա­սը՝ ընկճ­վա­ծութ­յան խո­րը փո­սի մեջ, մի մա­սը՝ մշտա­պես ներ­կա ցա­վից ան­տար­բեր դար­ձած, մի մա­սը՝ դեռ ու­նակ բո­ղո­քի հու­սա­հատ կայ­ծե­րի, մի մասն էլ գո­հու­նա­կութ­յամբ տա­նում […]

«ՀՈՒՄՈՐ», ՈՐԻՑ ՆՈՐՄԱԼ ՄԱՐԴՈՒ ՀՈՆԳՈՒՐ-ՀՈՆԳՈՒՐ ԼԱՑՆ Է ԳԱԼԻՍ/ Ալիս ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՍԵՐԻԱԼԱՅԻՆ ՄՂՁԱՎԱՆՋ   «Ի ցավ մեզ՝ պա­տե­րազմ­ներն ու գաղ­թե­րը, որ մշտա­պես ա­մա­յաց­րել են եր­կի­րը, ա­վե­րել ու չեն խնա­յել նաև մեր հոգ­ևոր կա­ռույ­ցի ամ­բող­ջա­կա­նութ­յու­նը: Իսկ նման ող­բա­լի փլու­զում­ներն ա­վե­լի մեծ ձա­խոր­դութ­յուն­նե­րի են հասց­րել, քան թշնա­մին՝ իր գրա­ված գյուղ ու քա­ղաք­նե­րով»: Լ­ևոն ԽԵՉՈՅԱՆ Է­լի այս ան­բան ու ան­գործ մտա­վո­րա­կան­նե­րը, մե­կը՝ ես, մա­զո­խիզ­մով չզբաղ­վե­լու հա­մար՝ հե­ռու ենք պա­հել […]

Հա­կոբ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ/ ՄԵՐ ՀՈՒՅՍԵՐԻ ՇՂԹԱՅԱԶԵՐԾՄԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԸ

  Այ­սօր­վա սեպ­տեմ­բեր­յան Հա­յաս­տա­նի օ­դը ծանր է ու տագ­նա­պոտ, խառն­վել է թացն ու չո­րը. «Եր­բեմն արջ­նա­թույր ագ­ռավ­նե­րի մեջ / Տես­նում ենք նաև ե­րամ­ներ ճեր­մակ ա­ղավ­նի­նե­րի, / Ձիե­րի մեջ, գոռ, խրոխտ, ան­մա­քուր՝ / Ո­րոջ­ներ, խո­նարհ, հան­դար­տա­բա­րո, / Գա­զա­նան­ման շնե­րի թվում՝ նվիր­յալ գառ­ներ. / Դա­ժա­նութ­յան մեջ՝ բա­րե­հո­գութ­յուն, / Թե­րա­տութ­յան մեջ՝ կա­տա­րե­լութ­յուն, / Գո­ռո­զութ­յան մեջ՝ հե­զամ­տութ­յուն, / Ս­տա­հո­դութ­յան […]

Նորայր ԱԴԱԼՅԱՆ/ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ

  Բազ­մա­լեզվ­յան բա­ռա­րան­նե­րում, նաև՝ հա­յե­րեն, ըն­տիր բա­ռի­մաստ­ներ կան, ո­րոն­ցից մեկն էլ «ան­կա­խութ­յունն» է, ո­րը հա­րա­բե­րում է ընդ­հա­նուր մարդ­կութ­յան և­ որ­ևէ ժո­ղովր­դի մտա­ծո­ղութ­յանն ու հո­գե­կերտ­ված­քին։ Ի տար­բե­րութ­յուն շատ բա­ռե­րի՝ ան­կա­խութ­յու­նը հան­րութ­յան կող­մից գի­տակց­վող զգա­ցո­ղութ­յուն է և տար­բեր ու տա­րաբ­նույթ ձևե­րով գա­լիս է հիշ­վող և­ ան­հի­շե­լի ժա­մա­նակ­նե­րից։ Այն ե­րե­սուն տա­րե­կան չէ, ինչ­պես կար­ծում ենք ներ­կա հա­յերս, հեն­վե­լով […]

ՔԱՅԼԻ ԱՐԺԵՔԸ/ Էդվարդ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆ

  Շախ­մատն ա­մեն մար­դու, ա­մեն հա­մայն­քի, կազ­մա­կեր­պութ­յան ու նաև պե­տութ­յուն­նե­րին լուռ հու­շում է՝ ա­մեն քայ­լից ա­ռաջ մտա­ծել ա­խո­յա­նի հնա­րա­վոր պա­տաս­խան քայ­լե­րի մա­սին։ Այս խա­ղում քայլ ետ տալ չկա, ձեռք ես տվել՝ խա­ղա։ Բարդ ի­րա­վի­ճակ­նե­րում տար­բե­րակ­նե­րը, բնա­կա­նա­բար, բազ­մա­թիվ են և­ ա­րագ քայ­լեր ա­նե­լը՝ հղի վտանգ­նե­րով. պար­տութ­յան հա­մար միակ մե­ղա­վո­րը դու ես։ Շախ­մա­տիս­տը մի քայլ ա­նե­լու հա­մար, […]

ՍՈՆԱ ՎԱՆ․ ՄԻ ԵՐԵԿՈՅԻ ԼԻԲՐԵՏՈ/ Ա­նուշ ԱՍԼԻԲԵԿՅԱՆ

  «­Յու­րա­քանչ­յուր ստեղ­ծա­գոր­ծող իր կյան­քում գրում է մեկ գիրք, որն ամ­փո­փում է նրա ճա­նա­պար­հը՝ սկսած իր հա­սուն տա­րի­քից մինչև… երբ կա­վար­տի: Իմ ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րի ա­մեն տո­ղը կեն­սագ­րա­կան է, ե­թե ան­գամ այն չի պա­տա­հել ինձ հետ, այն շատ հան­գիստ կա­րող էր պա­տա­հած լի­նել, ո­րով­հետև ես եր­բեք չեմ ցան­կա­նում ըն­թեր­ցո­ղի հետ կի­սել մի բան, ո­րի փոր­ձը ես չեմ […]

ՍԻՐՈ ՀՈՒԶԻՉ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ/ Էդվարդ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆ

  Եր­բեմն լրագ­րող­ներն ինձ հարց­նում են, թե ին­չու յո­թա­նա­սուն-ութ­սու­նա­կան թվա­կան­նե­րին հրա­տա­րակ­ված շնոր­հա­լի և­ ո­րոշ ժա­մա­նակ անխ­նա քննա­դատ­ված ե­րի­տա­սարդ բա­նաս­տեղծ­նե­րի գրքե­րում հիմ­նա­կա­նում բա­ցա­կա­յում են սի­րա­յին բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­նե­րը։ Ես նաև ա­վե­լաց­նում եմ՝ հայ­րե­նի­քի ներ­կա­յի, պատ­մութ­յան թե­մա­յով գրվածք­նե­րը, և պա­տաս­խա­նում, որ նա­խորդ հան­րա­հայտ սերն­դի քեր­թո­ղա­կան ար­վես­տը լիու­լի մա­տու­ցել էր նման գրվածք­ներ, կար­ծես դաշ­տը հա­գե­ցել էր, և նո­րե­րը խու­սա­փում էին […]

Զուխրա ԵՐՎԱՆԴՅԱՆ / ԾԵՐԱՑՈՂ ՕՐԵՐ

  (­Պա­տա­ռիկ­ներ Ար­տաշ դա­յու և Շու­շան բա­բո­յի մայ­րա­մուտ­վող կյան­քից) ԴՐՎԱԳ 1 Ար­տաշ դա­յին մի տար­վա մեջ ու­ղիղ տաս­ներ­կու ան­գամ ինք­նի­րեն մտմտում ու ո­րո­շում է. «Չէ՛, էս սա­րու­շի­նա­ցու հետ էլ ապ­րել չի լի­նի. ո­րո­շել եմ. վե՛րջ. բա­ժան­վում եմ»: Այ­սօր այդ օ­րե­րից մեկն էր: Պառ­կած տե­ղից վեր կա­ցավ, մեջ­քը եր­կար-բա­րակ տնքո­ցով ուղ­ղեց ու դի­մեց հո­նաչ­րի հա­մար պտղի […]

ԹԱՄԱՆՅԱՆԻ ՇՈՒՐՋ… / ­Սեր­գեյ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ

Մեկ տա­րի ա­ռաջ՝ գար­նա­նա­յին մեղմ ու անշ­տապ մի ե­րե­կո, գտնվում էի ա­կա­նա­վոր քան­դա­կա­գործ Կա­րա­պետ Մե­ծա­տուր­յա­նի (1910-1966) տուն-ար­վես­տա­նո­ցում: Տար­բեր հե­ղի­նակ­նե­րի նկար­նե­րով ու քան­դակ­նե­րով շրջա­պատ­ված հյու­րա­սեն­յա­կում զրու­ցում էի վար­պե­տի թոռ­նե­րի՝ ար­վես­տա­բան Էդ­դա Վար­դան­յա­նի և­ իր եղ­բոր՝ այդ օ­րե­րին Մոսկ­վա­յից ժա­մա­նած ճար­տա­րա­պետ Հայկ Վար­դան­յա­նի հետ: Զ­րույ­ցի կե­սին նրանք հան­կարծ մտա­բե­րե­ցին կար­ծես վա­ղուց մո­ռաց­ված մի պատ­մութ­յուն, ո­րը տե­ղի էր […]

­Վա­հան Տեր­յա­նի վեր­ջին այ­ցը Ջա­վախք / Դա­վիթ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Ա­խալ­քա­լա­քի «­Հոկ­տեմ­բե­րի դրո­շով» թեր­թի 1960 թ. փետր­վա­րի 21-ի հա­մա­րում տպագր­վել է Վա­հան Տեր­յա­նի մո­րաք­րոջ որ­դու՝ Հա­րութ­յուն Մել­քոն­յա­նի հու­շը մեծ բա­նաս­տեղ­ծի մա­սին, ո­րը ստորև ներ­կա­յաց­վում է ըն­թեր­ցո­ղին՝ խմբագ­րա­կան ո­րո­շա­կի մի­ջամ­տութ­յուն­նե­րով: Դա­վիթ ՍԱՐԳՍՅԱՆ Ես ու Վա­հա­նը ըն­դա­մե­նը 10-11 տա­րե­կան էինք և սո­վո­րում էինք Ա­խալ­քա­լա­քի քա­ղա­քա­յին դպրո­ցում, ո­րը գոր­ծում էր ներ­կա­յիս վրա­ցա­կան դպրո­ցի շեն­քում: Վա­հա­նը ուս­ման նպա­տա­կով Գան­ձա­յից տե­ղա­փոխ­վել […]

­Պա­րույր Ս­ևա­կի նա­մակ­նե­րը / ­Հո­վիկ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ

  ­Ժա­մա­նա­կին հայտ­նի դե­րա­սան, բա­նաս­տեղծ, ռե­ժի­սոր, դրա­մա­տուրգ Գ­րի­գոր ­Չա­լիկ­յա­նի «Ան­լռե­լի սի­րա­հա­րը» գրքում կար­դա­լով ­Պա­րույր Ս­ևա­կի՝ ­Սու­լա­մի­թա­յին գրած նա­մակ­նե­րի մա­սին՝ ա­կա­մա հի­շե­ցի 1984 թվա­կա­նը: ­Պա­րույ­րը վա­ղուց մա­հա­ցել էր, նրա հան­ճա­րեղ հո­գին սա­վառ­նում էր երկն­քում՝ իր բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­նե­րի թևե­րով. Եվ ու­զում եմ ես փորձս մո­ռա­նալ, Ա­հա­վոր փոր­ձը իմ ամ­բողջ կյան­քի, Եվ ի հա­կա­ռակ՝ ան­կաս­կած ա­սել, Որ կմո­ռա­նա շու­նը […]